Τα φάρμακα GLP-1 έχουν αλλάξει τα δεδομένα στη μάχη κατά της παχυσαρκίας, βοηθώντας εκατομμύρια ανθρώπους να χάσουν σημαντικό βάρος. Για μια μειοψηφία ασθενών, όμως, η επίδρασή τους είναι από ελάχιστη έως μηδαμινή. Οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν το γιατί.

Οταν η Μερσέντες πληροφορήθηκε από τη γιατρό της, το 2024, ότι μπορούσε να ξεκινήσει θεραπεία με ενέσιμο φάρμακο GLP-1 για την απώλεια βάρους, ξέσπασε σε κλάματα. «Επιτέλους, αφού ήμουν υπέρβαρη σε όλη μου τη ζωή, πίστεψα ότι αυτό θα με έσωζε. Ο αγώνας μου, το βάρος που κουβαλούσα, η ντροπή μου, όλα θα τελείωναν», λέει.

Η προσδοκία, ωστόσο, δεν επιβεβαιώθηκε. Η Μερσέντες πήρε Ozempic για εννέα μήνες, Wegovy για τέσσερις, δοκίμασε στη συνέχεια Contrave, Mounjaro και τελικά Zepbound. «Τίποτα δεν λειτούργησε», λέει.

Η συνταξιούχος εκπαιδευτικός από τον Καναδά ανήκει σε μια μικρή ομάδα ασθενών που δεν ανταποκρίνονται στα νέα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας.

Το Ozempic, που χρησιμοποιείται για τον διαβήτη τύπου 2, και το Wegovy, το οποίο έχει εγκριθεί για την απώλεια βάρους, περιέχουν σεμαγλουτίδη. Η ουσία μιμείται τη δράση της ορμόνης GLP-1, επιβραδύνοντας την κένωση του στομάχου, περιορίζοντας την όρεξη και ενισχύοντας την έκκριση ινσουλίνης.

Το Mounjaro και το Zepbound περιέχουν τιρζεπατίδη, η οποία δρα τόσο στην GLP-1 όσο και σε έναν ακόμη ορμονικό μηχανισμό και έχει συνδεθεί με ακόμη μεγαλύτερη απώλεια βάρους.

Τα αποτελέσματα των κλινικών δοκιμών έχουν τροφοδοτήσει τον παγκόσμιο ενθουσιασμό: κατά μέσο όρο, οι συμμετέχοντες μπορούν να χάσουν περίπου το 15% έως 20% του σωματικού τους βάρους. Παράλληλα, μελέτες εξετάζουν πιθανά οφέλη των φαρμάκων σε καρδιαγγειακές παθήσεις, εξαρτήσεις και λιπώδη νόσο του ήπατος.

Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι ίδια για όλους. Ανάλογα με το φάρμακο και τη δοσολογία, το 9% με 33% των ασθενών χάνει λιγότερο από το 5% του σωματικού του βάρους.

«Δεν σταμάτησα ποτέ να σκέφτομαι το φαγητό»

Για τη Μερσέντες, η έλλειψη ανταπόκρισης ήταν ψυχολογικά εξουθενωτική. «Πέρα από το ότι το φάρμακο δεν λειτουργεί και κοστίζει πάρα πολύ, η εξέλιξη επηρέασε και την αυτοπεποίθησή μου», λέει. «Ενιωσα ντροπή, απογοήτευση και ότι το σώμα μου δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε».

Ο καθηγητής Αλεξάντερ Μίρας, ειδικός στην παχυσαρκία στο Ulster University, τονίζει ότι η αποτυχία της θεραπείας δεν μπορεί να αποδίδεται στον ίδιο τον ασθενή. «Αν το φάρμακο δεν μειώνει την πείνα και την πρόσληψη τροφής, απλώς δεν πρόκειται να λειτουργήσει. Είναι θέμα τύχης», εξηγεί.

Η Mερσέντες λέει ότι προσπάθησε να συνδυάσει τη θεραπεία με αλλαγές στον τρόπο ζωής, αλλά οι ενέσεις δεν κατάφεραν να περιορίσουν τις επίμονες σκέψεις γύρω από το φαγητό.

«Ημουν πολύ αυστηρή με τον εαυτό μου για έναν μήνα, αλλά οι λιγούρες ήταν τόσο έντονες που μπορώ να τις παρομοιάσω μόνο με στερητικό από ηρωίνη. Ηταν συντριπτικές. Και οι σκέψεις γύρω από το φαγητό δεν σταμάτησαν ποτέ».

Μέσα σε εκείνον τον μήνα έχασε περίπου 9 κιλά. «Αλλά όχι εξαιτίας του φαρμάκου», υπογραμμίζει.

Παρόμοια εμπειρία είχε και ο 57χρονος Γιούρι, επίσης από τον Καναδά. Παρά τη συστηματική άσκηση και την προσεγμένη διατροφή, η ζυγαριά σχεδόν δεν μετακινήθηκε έπειτα από έξι μήνες θεραπείας με Wegovy.

«Ξεκίνησα περίπου στα 110 κιλά και έξι μήνες αργότερα ήμουν ακόμη περίπου στα ίδια», λέει. Αν και παρατήρησε βελτίωση στο σάκχαρο και στη χοληστερόλη, καθώς και μείωση της όρεξης, δεν σημείωσε ουσιαστική απώλεια βάρους. Παράλληλα, εμφάνισε δυσκοιλιότητα και ευαισθησία στο δέρμα.

«Οταν ακούς παντού ότι τα GLP-1 λειτουργούν και εσύ ακολουθείς σωστά τη θεραπεία, προσέχεις τη διατροφή σου, γυμνάζεσαι και πάλι δεν βλέπεις αποτέλεσμα, είναι δύσκολο να μην απογοητευτείς».

Οταν η δράση εξασθενεί

Σε άλλους ασθενείς τα φάρμακα φαίνεται να λειτουργούν αρχικά, αλλά η αποτελεσματικότητά τους μειώνεται με τον χρόνο.

Η 53χρονη Λουσίλ, που ζει στο Λουξεμβούργο, λαμβάνει φάρμακα GLP-1 εδώ και τέσσερα χρόνια, αρχικά για αντίσταση στην ινσουλίνη. Ξεκίνησε με Saxenda, συνέχισε με Ozempic και στη συνέχεια πέρασε στο Mounjaro.

Παρότι στην αρχή έχανε βάρος, πλέον, όπως λέει, ακόμη και η υψηλότερη δόση δεν φαίνεται να έχει αποτέλεσμα. «Είναι σαν τίποτα να μη λειτουργεί πια», λέει, επισημαίνοντας παράλληλα το υψηλό κόστος των θεραπειών.

Γιατί όμως κάποιοι ανταποκρίνονται θεαματικά και άλλοι σχεδόν καθόλου; «Η σύντομη απάντηση είναι ότι πραγματικά δεν γνωρίζουμε», λέει ο Αλεξάντερ Μίρας.

Μέχρι στιγμής, παράγοντες όπως το μορφωτικό επίπεδο, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση, η νοημοσύνη ή το προσωπικό κίνητρο δεν φαίνεται να προβλέπουν την ανταπόκριση.

Υπάρχουν όμως άλλες ενδείξεις. Η ηλικία φαίνεται να παίζει ρόλο, καθώς οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι τείνουν να χάνουν λιγότερο βάρος. Οι άνδρες επίσης εμφανίζουν κατά μέσο όρο μικρότερη απώλεια από τις γυναίκες, ενώ οι ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 φαίνεται να ανταποκρίνονται λιγότερο σε σχέση με όσους δεν έχουν διαβήτη.

Τι επιλογές υπάρχουν

Παρά την πρόοδο της έρευνας, οι γιατροί δεν μπορούν ακόμη να προβλέψουν με ακρίβεια ποιος θα ανταποκριθεί στα φάρμακα GLP-1 και ποιος όχι.

Υπάρχουν, ωστόσο, εναλλακτικές. Νέα φάρμακα κατά της παχυσαρκίας βρίσκονται υπό ανάπτυξη, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να δοκιμαστεί φαρμακευτική αγωγή που δεν βασίζεται στον μηχανισμό της GLP-1, όπως το Mysimba.

Για κάποιους ασθενείς, η βαριατρική χειρουργική παραμένει επίσης επιλογή.

Και, όπως τονίζει ο Μίρας, η αποτυχία των φαρμάκων GLP-1 δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρξει ανταπόκριση σε μια χειρουργική επέμβαση για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.

Η Μερσέντες, πάντως, λέει ότι ξεκίνησε τη θεραπεία με τεράστιες προσδοκίες, επηρεασμένη και από τον ενθουσιασμό γύρω από τα φάρμακα. «Ακουγα ανθρώπους να λένε “ξέχασα να φάω μεσημεριανό” και υποθέτω ότι υποσυνείδητα αγνόησα το ενδεχόμενο τα φάρμακα να μη λειτουργήσουν σε εμένα», λέει.

«Μακάρι να ήξερα αν υπάρχουν κι άλλοι στους οποίους τα GLP-1 απλώς δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα».

Πηγή: Guardian