Ο χειμώνας πλησιάζει και η Ευρωπαϊκή Ενωση μπαίνει στην ψυχρότερη περίοδο του έτους με αισθητά μικρότερο «μαξιλάρι» φυσικού αερίου από εκείνο που διέθετε τα προηγούμενα χρόνια. Οι αποθήκες της Ε.Ε. έχουν πληρότητα περίπου 70%, ενώ οι αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας και οι περιορισμένες ροές υγροποιημένου φυσικού αερίου μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν εκτοξεύσει τις τιμές.

Το βασικό ερώτημα, επομένως, είναι εάν η Ευρώπη έχει αρκετό φυσικό αέριο για να βγάλει τον χειμώνα.

Σύμφωνα με το Euronews, η απάντηση προς το παρόν είναι ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού. Ωστόσο, τα χαμηλά αποθέματα αφήνουν πολύ μικρότερα περιθώρια σε περίπτωση ενός ιδιαίτερα ψυχρού χειμώνα ή μιας νέας σοβαρής διαταραχής στις διεθνείς προμήθειες.

Γιατί είναι τόσο χαμηλά τα αποθέματα

Σε πρόσφατη επιστολή του, ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν χαρακτηρίζει τα επίπεδα αποθήκευσης «εξαιρετικά χαμηλά». Ενας από τους λόγους ήταν το θερμό και ξηρό καλοκαίρι, το οποίο αύξησε τη χρήση φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μικρότερες ποσότητες να είναι διαθέσιμες για την επαναπλήρωση των υπόγειων αποθηκών.

Την ίδια στιγμή, η διεθνής αγορά παραμένει επηρεασμένη από τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν. Οι ροές LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν περιοριστεί στο 15% έως 25% των επιπέδων που καταγράφονταν πριν από τον πόλεμο. Το Κατάρ ανακοίνωσε επίσης ότι παρατείνει κατά ακόμη έναν μήνα την κατάσταση ανωτέρας βίας στις αποστολές LNG προς πελάτες στην Ασία και την Ευρώπη, με τις παραδόσεις προς την ευρωπαϊκή αγορά να αναμένεται να επανεκκινήσουν τον Δεκέμβριο.

Ετσι, τα κράτη της Ε.Ε. καλούνται να αυξήσουν τα αποθέματά τους πριν από τον χειμώνα, χωρίς όμως να αγοράσουν αέριο σε οποιαδήποτε τιμή.

Τι είναι οι αποθήκες φυσικού αερίου και γιατί έχουν σημασία

Το φυσικό αέριο αποθηκεύεται όταν υπάρχει μεγαλύτερη διαθεσιμότητα και οι τιμές είναι ευνοϊκότερες, συνήθως, σε υπόγειες εγκαταστάσεις όπως εξαντλημένα κοιτάσματα ή σπήλαια άλατος. Τον χειμώνα, όταν η κατανάλωση αυξάνεται, οι ποσότητες αυτές επιστρέφουν στο δίκτυο για τη θέρμανση κατοικιών, την τροφοδοσία επιχειρήσεων και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Ε.Ε. θέσπισε στόχο ώστε, υπό κανονικές συνθήκες, οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης να έχουν πληρότητα 90% έως την 1η Νοεμβρίου. Η μεγάλη άνοδος των τιμών λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή οδήγησε, ωστόσο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιτρέψει μεγαλύτερη ευελιξία. Οι χώρες μπορούν να μειώσουν τον στόχο στο 75%-80%, προκειμένου να αποτραπούν αγορές πανικού που θα έστελναν ακόμη υψηλότερα τις τιμές.

«Η μείωση του στόχου πλήρωσης στο 80% μπορεί να συμβάλει στην άμβλυνση της άμεσης πίεσης στις τιμές και στο κόστος επαναπλήρωσης», αναφέρει ο Γιόργκενσεν.

Υπάρχει κίνδυνος να ξεμείνει η Ευρώπη από αέριο;

Ο επίτροπος Ενέργειας επιμένει ότι δεν υφίσταται άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού και σημειώνει ότι η σημερινή κατάσταση διαφέρει σημαντικά από την ενεργειακή κρίση του 2022. Ακόμη και τότε, όταν η Ευρώπη περιόρισε απότομα την εξάρτησή της από το ρωσικό αέριο, δεν σημειώθηκαν πραγματικές ελλείψεις που να επιβάλουν υποχρεωτικό δελτίο ή να αφήσουν νοικοκυριά χωρίς φυσικό αέριο.

Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική διαφορά: τα σημερινά αποθέματα είναι χαμηλότερα από εκείνα του 2022. Στις 13 Σεπτεμβρίου, η πληρότητα στην Ε.Ε. βρισκόταν κατά μέσο όρο περίπου στο 70%. Μεταξύ των χωρών με τα χαμηλότερα επίπεδα ήταν η Λετονία με 47,1%, η Ολλανδία με 52,1% και η Γερμανία με 55,6%. Τον Νοέμβριο του 2022, αντίθετα, οι ευρωπαϊκές αποθήκες είχαν φτάσει κατά μέσο όρο στο 94,9% και έκλεισαν το έτος στο 83,4%.

Παρά τα χαμηλά επίπεδα στη Γερμανία, το υπουργείο Οικονομικών και Ενέργειας της χώρας έχει δηλώσει ότι δεν αναμένει ελλείψεις τον χειμώνα.

Γιατί το 70% δεν λέει όλη την ιστορία

Η Gas Infrastructure Europe (GIE), η ένωση που εκπροσωπεί διαχειριστές δικτύων μεταφοράς, αποθηκών και τερματικών LNG, επισημαίνει ότι το επίπεδο των αποθηκών είναι μόνο ένας από τους παράγοντες που καθορίζουν αν μια χώρα έχει επάρκεια στο φυσικό αέριο. Οι αποθήκες λειτουργούν παράλληλα με τις εισαγωγές μέσω αγωγών, το LNG και την εγχώρια παραγωγή.

Οπως εξήγησε στο Euronews η γενική γραμματέας της GIE, Λούσι Μπουστ, η ασφάλεια εφοδιασμού πρέπει να αξιολογείται με βάση τον συνδυασμό των αποθεμάτων, των διαθέσιμων προμηθειών, των υποδομών και της ζήτησης. Εάν συνεχιστεί ο σημερινός ρυθμός πλήρωσης, οι αποθήκες θα μπορούσαν να φτάσουν περίπου στο 77%-80% έως τον Νοέμβριο, σύμφωνα με την ίδια. Το τελικό επίπεδο, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τη διαθεσιμότητα φυσικού αερίου, τις συνθήκες στην αγορά, τη ζήτηση και τον καιρό.

Πιο ολοκληρωμένη εικόνα αναμένεται στις 8 Οκτωβρίου, όταν ο ευρωπαϊκός οργανισμός διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς ENTSO-G θα παρουσιάσει την εκτίμησή του για τον εφοδιασμό της Ευρώπης τον χειμώνα.

Από τα 30 ευρώ στα 72-74 ευρώ

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το πόσο φυσικό αέριο υπάρχει, αλλά και πόσο κοστίζει. Πριν από την κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, το ολλανδικό TTF -σημείο αναφοράς για τις τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη- κινούνταν περίπου στα 30-31 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Πλέον βρίσκεται στα 72-74 ευρώ/MWh, έχοντας ξεπεράσει προσωρινά ακόμη και τα 80-89 ευρώ νωρίτερα τον Σεπτέμβριο.

Οσο μικρότερα είναι τα αποθέματα τόσο μεγαλύτερες ποσότητες πρέπει να αναζητήσει η Ευρώπη στη διεθνή αγορά. Και καθώς ανταγωνίζεται χώρες της Ασίας για τα ίδια φορτία LNG, η διαδικασία γίνεται πιο ακριβή.

Το δυσμενές σενάριο

Οι αναλυτές που μίλησαν στο Euronews δεν προβλέπουν επί του παρόντος έλλειψη φυσικού αερίου. Το δυσμενές σενάριο θα απαιτούσε έναν συνδυασμό αρνητικών παραγόντων: έναν ιδιαίτερα ψυχρό χειμώνα και συνεχιζόμενη διαταραχή στις ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Σε μια τέτοια περίπτωση, οι παγκόσμιες τιμές του LNG θα μπορούσαν, σύμφωνα με αναλυτές, να φτάσουν σχεδόν στο διπλάσιο των σημερινών επιπέδων, αναγκάζοντας την Ευρώπη να προσφέρει υψηλότερες τιμές από τις ασιατικές αγορές για αμερικανικό LNG.

Και μια κρίση φυσικού αερίου δεν θα περιοριζόταν απαραίτητα στο συγκεκριμένο καύσιμο. Πολλοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής χρησιμοποιούν φυσικό αέριο, κάτι που σημαίνει ότι μια σοβαρή έλλειψη θα μπορούσε να περάσει γρήγορα στις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος.

Ο Ρόναλντ Πίντο, αναλυτής της Kpler, σημειώνει ότι το φυσικό αέριο είναι το καύσιμο που καθορίζει οριακά την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας, ιδιαίτερα τον χειμώνα. Μια έλλειψη θα μπορούσε επομένως να οδηγήσει σε απότομη άνοδο του TTF και, κατ’ επέκταση, των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το πρόβλημα θα μπορούσε να γίνει εντονότερο εάν συνέπιπταν χαμηλές θερμοκρασίες και περιορισμένη παραγωγή αιολικής ενέργειας.

Τι μπορεί να κάνει η Ε.Ε. αν η κατάσταση επιδεινωθεί

Μια περαιτέρω επιδείνωση θα έβρισκε τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σε δύσκολη θέση, καθώς πολλές έχουν ήδη χρησιμοποιήσει μειώσεις φόρων, επιδοτήσεις και άλλα μέτρα για να περιορίσουν τις επιπτώσεις των υψηλών τιμών στους καταναλωτές. Σε ένα δυσμενέστερο σενάριο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε να επιστρέψει στις κοινές αγορές φυσικού αερίου, προκειμένου να επιτύχει χαμηλότερες τιμές και καλύτερη κατανομή των διαθέσιμων ποσοτήτων, όπως είχε συμβεί μετά την ενεργειακή κρίση του 2022. Την επαναφορά του μηχανισμού έχει ήδη ζητήσει ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν.

Προς το παρόν, επομένως, η Ευρώπη δεν βρίσκεται μπροστά σε άμεση έλλειψη. Μπαίνει όμως στον χειμώνα με χαμηλότερα αποθέματα, ακριβότερο φυσικό αέριο και μεγαλύτερη εξάρτηση από το πώς θα κινηθούν η διεθνής αγορά, ο καιρός και οι ροές LNG τους επόμενους μήνες.

Με πληροφορίες από Euronews