Ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος παραμένει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας μετά την ανάληψη των καθηκόντων του τον Μάρτιο, προχώρησε τις τελευταίες ημέρες σε σειρά κινήσεων που του επιτρέπουν να αναδιαμορφώσει μεγάλο μέρος της στρατιωτικής ηγεσίας και της ηγεσίας του τομέα ασφαλείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Προετοιμάζεται έτσι για παρατεταμένη σύγκρουση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, καθώς οι ελπίδες για διευθέτηση, μέσω συμφωνίας για τα Στενά του Ορμούζ εξασθενούν, σύμφωνα με ανάλυση στο CNN.

Οι κινήσεις φαίνεται πως εξυπηρετούν διττό στόχο: να εδραιώσει την εξουσία του και να μετατρέψει τον μηχανισμό ασφαλείας σε δομή ικανή να προετοιμαστεί για παρατεταμένη αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, συνδυάζοντας αποτροπή, επιθετικές δυνατότητες, εσωτερικό έλεγχο και πίεση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με τη γαλλική Le Monde.

Χθες, Δευτέρα ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ τοποθέτησε αρκετούς ανώτατους αξιωματικούς των Φρουρών της Επανάστασης, του ιδεολογικού στρατού της Ισλαμικής Δημοκρατίας, σε στρατηγικές θέσεις. Μεταξύ αυτών, περιλαμβάνεται ο Αλί Αμπντολαχί, ο οποίος διορίστηκε επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου.

Βασική αποστολή του είναι, μεταξύ άλλων, να ολοκληρώσει την ενσωμάτωση του κεντρικού στρατηγείου Χατάμ αλ-Ανμπίγια —διακλαδικής δομής που εποπτεύει και συντονίζει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις — στο Γενικό Επιτελείο, με στόχο την περαιτέρω συγκεντροποίηση της διοίκησης και του συντονισμού των ενόπλων δυνάμεων.

Το νέο δόγμα και τα «διδάγματα» του πολέμου

Ο Αχμάντ Βαχίντι, ο οποίος είχε αναλάβει προσωρινά την ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης μετά τον θάνατο του Μοχαμάντ Πακπούρ, που σκοτώθηκε στους ισραηλινοαμερικανικούς βομβαρδισμούς, επιβεβαιώθηκε επίσης ότι αναλαμβάνει τη θέση και προήχθη σε υποστράτηγο.

Στο διάταγμα διορισμού του, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ του ζητά να επιδιώξει τη «μέγιστη αποτροπή», διατηρώντας παράλληλα τους Φρουρούς έτοιμους να πραγματοποιήσουν «ισχυρές επιθετικές επιχειρήσεις εναντίον του εχθρού».

Το ιρανικό δόγμα φαίνεται έτσι να μην βασίζεται πλέον αποκλειστικά στην ικανότητα ανταπόδοσης, αλλά και στη δυνατότητα ανάληψης πρωτοβουλίας και άμεσης επιβολής κόστους στον αντίπαλο.

Παράλληλα, η επιστροφή του Χοσεΐν Ταέμπ, πρώην επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών των Φρουρών της Επανάστασης και «φόβητρου» για την κοινωνία των πολιτών, στην ηγεσία των Μπασίτζ — της παραστρατιωτικής πολιτοφυλακής που συνδέεται με τους Φρουρούς και έχει, μεταξύ άλλων, αναλάβει την καταστολή στο εσωτερικό — υπογραμμίζει τη σημασία που αποδίδεται στην εσωτερική ασφάλεια.

Κατά τη θητεία του προβλέπεται, μεταξύ άλλων, ενίσχυση των τοπικών δικτύων πληροφοριών, ευρύτερη αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών και ανάπτυξη της οργάνωσης των Μπασίτζ σε επίπεδο γειτονιάς.

Ο διορισμός του επιβεβαιώνει ότι το ιρανικό καθεστώς θεωρεί πλέον κάθε κίνημα αμφισβήτησης ως κίνηση που σχεδιάζεται ή υποκινείται από τους εχθρούς του Ιράν και αποσκοπεί στην προετοιμασία του εδάφους για ενδεχόμενες στρατιωτικές επιθέσεις. Η επιστροφή του Χοσεΐν Ταέμπ ενδέχεται να εντείνει την καταστολή.

Οι διορισμοί των τελευταίων ημερών φαίνεται να αντανακλούν την πρόθεση «να θεσμοθετηθούν τα διδάγματα που αποκομίστηκαν από τον πόλεμο και να προετοιμαστεί το Ιράν για παρατεταμένη αντιπαράθεση, αντί να απομακρυνθεί σταδιακά από μια πολεμική στάση», εκτιμά ο Σίνα Τουσί, ερευνητής στο Center for International Policy στην Ουάσιγκτον.

Αλλαγή εσωτερικών ισορροπιών

Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν έχει εμφανιστεί δημοσίως από τότε που διαδέχθηκε τον πατέρα του, ο οποίος σκοτώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου, την πρώτη ημέρα των ισραηλινοαμερικανικών αεροπορικών επιθέσεων. Εχουν δημοσιοποιηθεί μόνο γραπτές ανακοινώσεις που του αποδίδονται.

Η παρατεταμένη απουσία του, η οποία επισήμως αποδίδεται σε μέτρα ασφαλείας για την αποτροπή ενδεχόμενης απόπειρας δολοφονίας, εξακολουθεί να τροφοδοτεί ερωτήματα σχετικά με την κατάσταση της υγείας του.

Από τον Μάιο, πάντως, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έχει δηλώσει ότι τον έχει συναντήσει δύο φορές. Η τελευταία συνάντηση, η οποία φέρεται να πραγματοποιήθηκε στα τέλη Ιουλίου και η οποία έγινε γνωστή προχθές, Κυρικακή, φέρεται να διήρκεσε επτά ώρες.

Οι δύο άνδρες συζήτησαν, μεταξύ άλλων, σχετικά με «τα προβλήματα της χώρας», καθώς και για τη στρατιωτική κατάσταση. Ο Πεζεσκιάν ήταν καθησυχαστικός σχετικά με τη σωματική κατάσταση του ανώτατου ηγέτη: «Από σωματικής πλευράς, ήταν απολύτως υγιής», δήλωσε χθες, Δευτέρα από την Τεχεράνη.

Μία ημέρα νωρίτερα, Κυριακή, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είχε διορίσει επίσης τον Μοχσέν Ρεζάι ως εκπρόσωπό του στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας.

Ο 71χρονος πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, με μακρά στρατιωτική και πολιτική εμπειρία και γνωστός για τις στενές σχέσεις του με τον νέο ανώτατο ηγέτη, αντικαθιστά τον Μοχαμάντ Μπαγέρ Ζολγκάντρ στη θέση του γραμματέα του Συμβουλίου.

Η απομάκρυνση του Ζολγκαντρ ενδέχεται να αντανακλά την επιθυμία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ να περιορίσει την αυξανόμενη επιρροή του προέδρου του Κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, ο οποίος έχει εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς παράγοντες των διαπραγματεύσεων με την Ουάσιγκτον. Ο Γκαλιμπάφ και ο Ζολγκάντρ φέρεται να διατηρούν στενές σχέσεις.

«Ο διορισμός αυτός καταδεικνύει την επιθυμία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ να αλλάξει τις εσωτερικές ισορροπίες», σύμφωνα με τον Χαμιντρεζά Αζίζι, ανεξάρτητο ερευνητή με ειδίκευση στο Ιράν και τις γεωπολιτικές δυναμικές της Μέσης Ανατολής, με έδρα το Βερολίνο.

«Επιχειρεί έτσι να οργανώσει το δικό του δίκτυο γύρω από το συλλογικό σύστημα που διαμορφώθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου. Μέχρι σήμερα, ο Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ είχε το πάνω χέρι στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας».

Θέλει περισσότερες παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ

Από αυτή την άποψη, η επιλογή του Μοχσέν Ρεζάι είναι ενδεικτική. Ηγήθηκε των Φρουρών της Επανάστασης κατά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ, τη δεκαετία του 1980 και διαθέτει ευρύ δίκτυο στον ιρανικό μηχανισμό ασφαλείας και το πολιτικό σύστημα.

Συγκαταλέγεται σε εκείνους που δεν διστάζουν να προχωρήσουν σε κλιμάκωση, είτε σε επίπεδο ρητορικής είτε σε στρατιωτικό επίπεδο.

Οι θέσεις που έχει διατυπώσει κατά της εκεχειρίας, η οποία επιτεύχθηκε με την Ουάσιγκτον τον Απρίλιο και κατά του μνημονίου κατανόησης της Κωνσταντινούπολης, που υπογράφηκε τον Ιούνιο, ευθυγραμμίζονται με εκείνες του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ και μέρους του μηχανισμού ασφαλείας. Θεωρούν ότι η Τεχεράνη θα έπρεπε να είχε συνεχίσει την αντιπαράθεση προτού προχωρήσει σε διαπραγματεύσεις.

Η εκεχειρία σύντομα έχασε το περιεχόμενό της, καθώς οι εχθροπραξίες επαναλήφθηκαν στις αρχές Ιουλίου γύρω από τα Στενά του Ορμούζ: οι αμερικανικές επιδρομές συνεχίστηκαν, ενώ το Ιράν συνέχισε τις επιθέσεις εναντίον πλοίων στα Στενά.

«Ο Ρεζάι είναι γνωστός ως στρατιωτικός και αξιωματούχος ασφαλείας που χαίρει μεγάλης εκτίμησης στους κόλπους των Φρουρών της Επανάστασης», εξηγεί ο πολιτικός αναλυτής στην Τεχεράνη, Πεϊμάν Σαλεχί, επίσης επικριτής της συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες. «Με τον διορισμό του, το βάρος του ρεύματος που εκπροσωπούν ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί, ο πρόεδρος Πεζεσκιάν και ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου Γκαλιμπάφ θα μειωθεί».

Στις 18 Ιουνίου, μετά την υπογραφή της συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είχε δημοσιεύσει μήνυμα στο οποίο άφηνε να εννοηθεί ότι ήταν αντίθετος στη συμφωνία, αλλά τελικά την αποδέχθηκε επειδή είχε εγκριθεί από το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας.

Ο διορισμός του Ρεζάι σε αυτό το όργανο αποτελεί, επομένως, σαφές μήνυμα προς εκείνους που εργάστηκαν για τη σύναψη του συμφώνου και προς όσους το ενέκριναν.

Ωστόσο, αυτή η αναδιάταξη δεν σηματοδοτεί ρήξη μεταξύ των διαφορετικών κέντρων εξουσίας. Η διαφωνία δεν αφορά κατ’ αρχήν την προσφυγή στη διπλωματία, αλλά κυρίως το πότε πρέπει να συναφθεί συμφωνία και ποιες παραχωρήσεις πρέπει να αποδεχθεί το Ιράν σε αντάλλαγμα.

«Το ρεύμα που εκπροσωπεί ο Ρεζάι θεωρεί ότι η συμφωνία επιτεύχθηκε πολύ νωρίς», αναλύει ο Χαμιντρεζά Αζίζι. «Κατά την άποψή τους, το Ιράν μπορεί ακόμη να συνεχίσει τον πόλεμο, να προχωρήσει περαιτέρω και να εξασφαλίσει περισσότερες παραχωρήσεις. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ συμμερίζεται επίσης αυτή την άποψη».

Οι αξιωματούχοι αυτοί εκτιμούν ότι η αυξημένη στρατιωτική και πολιτική πίεση θα επέτρεπε στο Ιράν να εξασφαλίσει καλύτερη συμφωνία και να αναγκάσει τις Ηνωμένες Πολιτείες να περιορίσουν την παρουσία τους στην περιοχή. Θεωρούν επίσης ότι η Ουάσιγκτον δεν θα φτάσει στο σημείο να εξαπολύσει πόλεμο στοχεύοντας απευθείας τις ιρανικές υποδομές.

Θα ήταν πρόωρο να γίνει λόγος για ρήγμα στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος. «Υπάρχει ανταγωνισμός και προσπάθεια επαναπροσδιορισμού των ισορροπιών, αλλά όχι ρήξη», εκτιμά ο Χαμιντρεζά Αζίζι. Κατά την άποψή του, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιτεθούν ξανά, όλοι θα συσπειρωθούν γύρω από την εξουσία.

Με πληροφορίες από CNN, Reuters, Le Monde