Harvard Health Publishing
Μπορεί να σκεφτόμαστε τη χαρά σαν μια λάμψη που πολύ θα θέλαμε να φυλάξουμε. Όμως, εάν έχετε ποτέ ευχηθεί οι καλές στιγμές να διαρκούσαν περισσότερο, η πορεία προς αυτόν τον σκοπό διαγράφεται πιο καθαρά.
Η επιστήμη ρίχνει φως στο πώς ο εγκέφαλος διατηρεί τις θετικές εμπειρίες – και πόσο απλές καθημερινές πρακτικές μπορούν να μας βοηθήσουν να επεκτείνουμε το «προσδόκιμο χαράς» μας ή «joyspan», την ικανοποίηση και ευεξία που αισθανόμαστε στην πορεία της ζωής. Τον όρο επινόησε η γεροντολόγος Kerry Burnright, η οποία είναι η συγγραφέας του βιβλίου μπεστ σέλερ του 2025 Joyspan: The Art and Science of Thriving in Life’s Second Half (Προσδόκιμο χαράς: Η τέχνη και η επιστήμη της ευημερίας στο δεύτερο μισό της ζωής). Ο όρος μπορεί να θεωρηθεί ως το συναισθηματικό αντίστοιχο του «προσδόκιμου ζωής» (lifespan) ή του «προσδόκιμου υγείας» (healthspan) – το τελευταίο ορίζεται ως το χρονικό διάστημα που παραμένει κανείς υγιής, όχι απλώς ζωντανός.
Η χαρά προστέθηκε σε άλλες, φαινομενικά ασαφείς παραμέτρους, όπως η καλοσύνη, η ευγνωμοσύνη και η συγχώρεση, ως ερευνητικές θεματικές από τη στιγμή που το κίνημα της «θετικής ψυχολογίας» προκάλεσε μια στροφή, στο τέλος της δεκαετίας του 1990, από την εστίαση αποκλειστικά στα προβλήματα ψυχικής υγείας στη μελέτη των παραγόντων που ενισχύουν το ευ ζην.
Η χαρά δεν είναι απαραίτητα η απουσία θλίψης ή άγχους. Προσομοιάζει περισσότερο σε μια μορφή καλής συναισθηματικής κατάστασης που μπορεί να καλλιεργηθεί με τον χρόνο, λέει ο Ronald Siegel, επίκουρος καθηγητής ψυχολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. «Δεν μπορείτε βάσιμα να καλλιεργήσετε τη χαρά κυνηγώντας διαρκώς τις απολαύσεις», λέει. «Η ευεξία συνδέεται πολύ περισσότερο με τη σοφία και τη συμπόνια, καθώς και την ικανότητα να ξεπερνάμε τις ανατροπές της ζωής. Εάν μπορούμε να το κάνουμε αυτό, οι στιγμές χαράς μας είναι πολύ πλουσιότερες».
Αναπτύσσοντας το «προσδόκιμο χαράς»
Πολλές έρευνες –μεταξύ των οποίων η μακροχρόνια Μελέτη Ανάπτυξης Ενηλίκων του Χάρβαρντ– καταδεικνύουν ότι η χαρά συσχετίζεται με οφέλη για την υγεία, όπως καλύτερη ανοσιακή λειτουργία, ανθεκτικότητα και μακροζωία.
Ο Siegel πιστεύει πως αυτές οι επιδράσεις στην υγεία προέρχονται από την ικανότητα της χαράς να μειώνει το επίπεδο του στρες. «Ο συνδυασμός τού να έχουμε λιγότερο στρες και να μην κάνουμε ανθυγιεινά πράγματα για αυτοθεραπεία, βελτιώνει το προσδόκιμο ζωής μας και τηn ψυχολογική μας ευεξία», επισημαίνει.
Στο βιβλίο της η Burnright επικεντρώθηκε σε τέσσερις «αδιαπραγμάτευτες» δράσεις που εντόπισε μέσω έρευνας, οι οποίες μπορούν να ενισχύσουν το «προσδόκιμο χαράς» και που στο σύνολό τους o Siegel τις βρίσκει πειστικές. Τι πρέπει να κάνουμε λοιπόν:
Εξελιχθείτε. Από συναισθηματικής πλευράς, εξέλιξη σημαίνει να επιζητάτε περισσότερα, είτε αυτό σημαίνει γνώση, εξερεύνηση είτε σύνδεση – οι οποίες όλες βοηθούν τον εγκέφαλο να διατηρήσει την οξύτητά του και ενισχύουν την ψυχική υγεία μας, λέει ο Siegel. «Αφορά το να έχετε υιοθετήσει το “εν οίδα ότι ουδέν οίδα” και να έχετε διαρκώς περιέργεια για μάθηση», εξηγεί.
Προσαρμοστείτε. Η αποδοχή της αλλαγής είναι συχνά πιο δύσκολη όταν η αλλαγή είναι ανεπιθύμητη, όπως ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου. Όμως προσαρμογή σημαίνει να προσεγγίζετε αυτού του είδους τις αντιξοότητες ως φυσιολογικό κομμάτι της ζωής.
Προσφέρετε. Αυτή η οδηγία δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να κάνετε μεγαλοπρεπείς χειρονομίες. Ακόμη και μικρές κινήσεις κάποιας προσφοράς σε άλλους –είτε πρόκειται για χρόνο, προσοχή είτε για μια οπτική γωνία– τελικά ωφελούν το «προσδόκιμο χαράς» σας. «Υπάρχει πληθώρα μελετών για την προσφορά που δείχνει ότι όσο πιο γενναιόδωρος/η είστε, τόσο πιο ευτυχής είστε», επισημαίνει ο Siegel. «Το να στείλετε μια επιταγή για έναν καλό σκοπό είναι πολύ καλό, αλλά το να βοηθήσετε πρακτικά κάποιον που γνωρίζετε συνδέεται ακόμη πιο στενά με την ευεξία».
Συνδεθείτε. Όλο και περισσότερες έρευνες υποστηρίζουν ότι οι κοινωνικές σχέσεις είναι ζωτικής σημασίας για τη σωματική και την ψυχική μας υγεία, ενώ η μοναξιά μπορεί να οδηγήσει σε πιο πρόωρο θάνατο. Επομένως, είναι λογικό το ότι η σύνδεση με άλλους επίσης επεκτείνει το «προσδόκιμο χαράς» μας, λέει ο Siegel. «Είναι πλέον βέβαιο: γνωρίζουμε τι είναι το πιο σημαντικό για τη σωματική και την ψυχική υγεία μας, και αυτό είναι η ποιότητα των σχέσεών μας», δηλώνει.
Μικρές αλλαγές μπορούν να έχουν μεγάλα οφέλη
Μια σειρά από στρατηγικές είναι δυνατό να σας βοηθήσουν να καλλιεργήσετε το δικό σας «προσδόκιμο χαράς». Ακολουθούν μερικές συμβουλές από τον Ronald Siegel, επίκουρο καθηγητή ψυχολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ.
Παρατηρήστε και γευτείτε τις μικρές απολαύσεις. Ένα ζεστό φλιτζάνι καφέ, το φως του ήλιου μέσα από το παράθυρο, ένα ωραίο τέντωμα, ένα αστείο μήνυμα – όλα μπορούν να δημιουργήσουν στιγμές απόλυτης χαράς. «Αφιερώστε χρόνο στο να καταναλώσετε το φαγητό σας χωρίς να βλέπετε τηλεόραση ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», λέει ο Siegel. «∆οκιμάστε να παρατηρείτε με προσοχή και να είστε παρών/παρούσα στη ζωή σας».
Κρατήστε ένα ημερήσιο «στιγμιότυπο χαράς». Αποτυπώστε ένα καινούργιο, όμορφο ή ουσιαστικό πράγμα κάθε μέρα.
Βρείτε τρόπους σύνδεσης με άλλους. Ο εθελοντισμός στην κοινότητά σας και η διατήρηση στενών δεσμών φιλίας μπορούν να ενισχύσουν την αίσθηση του σκοπού στη ζωή σας και όχι μόνο τη διάθεσή σας.
Κινηθείτε περισσότερο. Το περπάτημα, ο χορός, η γιόγκα και άλλες μορφές ήπιας κίνησης δίνουν έμφαση στη χαρά που παίρνουμε από το σώμα. Έχετε έξτρα πόντους εάν ασχολείστε με δραστηριότητες στο ύπαιθρο. «Η επαφή με τη φύση πραγματικά ηρεμεί το μυαλό, μας βοηθά να αισθανόμαστε λιγότερο απομονωμένοι και να “ξεκολλάει” το μυαλό μας», λέει ο Siegel.
