Στη φύση, το τέλος των γιγάντων δεν είναι θορυβώδες.
Όταν η γαλάζια φάλαινα αντιληφθεί το επικείμενο τέλος της, αποκόπτεται από το κοπάδι. Δεν ζητά προστασία. Δεν επιστρέφει στα ρηχά. Κολυμπά μόνη, για εκατοντάδες ή και χιλιάδες χιλιόμετρα, προς τα ανοιχτά και προς τα βάθη, για να πραγματοποιήσει μία τελευταία, κατακόρυφη κατάδυση. Το σώμα της θα καταλήξει στον πυθμένα σε αυτό που η επιστήμη ονομάζει whale fall, μια πτώση που δεν είναι απλώς θάνατος, αλλά καθίζηση. Το τέλος ενός γίγαντα γίνεται βάρος που τρέφει πρώτα ό,τι ζει γύρω από το σώμα του και, όταν αυτό κατακαθίσει στον βυθό, ακόμη και τα οστά του συνεχίζουν να θρέφουν το περιβάλλον για δεκαετίες.
Η πολιτική, όπως και η φύση, έχει τις δικές της τελευταίες καταδύσεις.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μοιάζει σήμερα με μια τέτοια γαλάζια φάλαινα. Έναν ηγέτη που, διαισθανόμενος αν όχι συνειδητά τότε ενστικτωδώς ότι η ιστορική του τροχιά πλησιάζει το όριό της, δεν επιλέγει τη μείωση των αξιώσεων, αλλά τη μεγέθυνσή τους. Δεν επιδιώκει θεσμική έξοδο, αλλά μια τελευταία, θεαματική βουτιά. Όσο περιορίζεται ο χρόνος, τόσο βαθαίνουν τα νερά στα οποία επιλέγει να κινηθεί.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν είναι στρατηγικό δόγμα με τη στενή έννοια. Είναι ψυχοπολιτική κατασκευή. Ένας μύθος ισχύος που λειτουργεί ως υποκατάστατο εσωτερικής συνοχής. Όσο περισσότερο αποσυντίθεται το κοινωνικό και οικονομικό συμβόλαιο στο εσωτερικό της Τουρκίας, τόσο περισσότερο διογκώνεται ο χάρτης της στο εξωτερικό. Η γεωγραφία μετατρέπεται σε αφήγημα και το αφήγημα σε καταφύγιο.
Σε αυτό το αφήγημα, η Κύπρος δεν λειτουργεί ως δευτερεύον μέτωπο, αλλά ως βάθος. Είναι το σημείο όπου η φαντασίωση της «Γαλάζιας Πατρίδας» συναντά την αδυσώπητη πραγματικότητα της κατοχής. Για τον Ερντογάν, το Κυπριακό δεν αποτελεί πρόβλημα προς επίλυση, αλλά σταθερά προς διατήρηση. Ένα αγκυροβόλιο ισχύος. Ένα σώμα ήδη καθισμένο στον βυθό, που νομιμοποιεί την υπόλοιπη αφήγηση.
Δεν είναι τυχαίο ότι όσο ο ίδιος απομακρύνεται από κάθε προοπτική εσωτερικής κανονικότητας, τόσο εγκαταλείπεται και κάθε έννοια λύσης στο Κυπριακό. Η ομοσπονδία δεν απορρίπτεται επειδή απέτυχε. Απορρίπτεται επειδή δεν εξυπηρετεί πλέον την τελευταία κατάδυση. Στη θέση της προβάλλεται η λύση δύο κρατών, όχι ως ρεαλιστική διευθέτηση, αλλά ως δήλωση καθίζησης. Όχι διαπραγμάτευση, αλλά βαρύτητα.
Η Κύπρος, έτσι, μετατρέπεται σε whale fall πριν ακόμη ολοκληρωθεί η κατάδυση. Ένα πεδίο όπου η τουρκική στρατηγική δεν επιδιώκει κίνηση, αλλά ακινησία. Η στρατιωτική παρουσία, η δημογραφική αλλοίωση, η αποδόμηση της διεθνούς διαδικασίας δεν είναι εργαλεία πίεσης. Είναι μηχανισμοί μονιμοποίησης. Το βάρος δεν απειλεί. Απλώς κάθεται.
Η Τουρκία του σήμερα δεν χρειάζεται άλλη απόδειξη ισχύος. Χρειάζεται αναπνοή. Όμως οι ηγέτες που αισθάνονται ότι ο χρόνος τους τελειώνει σπάνια επιλέγουν την αναπνοή. Επιλέγουν τον μύθο. Επιλέγουν τον ρόλο. Επιλέγουν την Ιστορία γραμμένη με κεφαλαίο, ακόμη κι αν γνωρίζουν ότι το τέλος δεν θα είναι άνοδος, αλλά πτώση.
Όπως και στη φύση, όμως, η τελευταία κατάδυση δεν επιστρέφει στην επιφάνεια. Το whale fall δεν είναι μνήμη μεγαλείου, αλλά ίζημα. Και το ίζημα μένει πολύ περισσότερο από τον γίγαντα που το δημιούργησε.
Όταν ολοκληρωθεί το πολιτικό whale fall του Ερντογάν, δεν θα μείνει πίσω μια αυτοκρατορία. Θα μείνει βάρος, θεσμικό, κοινωνικό, γεωπολιτικό. Και στο κυπριακό βάθος, αυτό το βάρος θα έχει καθίσει όχι ως λύση, αλλά ως ακινησία.
Γιατί ο βυθός δεν αναγνωρίζει πατρίδες, αφηγήματα ή ιστορικές αποστολές.
Αναγνωρίζει μόνο μάζα.
Και η μάζα, όταν πάψει να κινείται, δεν κυβερνά. Καταλαμβάνει χώρο.
