Η ιστορία της αποαποικιοποίησης μας διδάσκει ότι πολλές φορές η απότομη ρήξη αφήνει πίσω της δυσεπίλυτα προβλήματα. Αντίθετα όπως δείχνουν οι περιπτώσεις των νησιών Τσάγκος και της Κύπρου η σταδιακή αποαποικιοποίηση αποτελεί μία εναλλακτική και αποτελεσματική στρατηγική για τη διασφάλιση της κυριαρχίας, της οικονομικής σταθερότητας και της διεθνούς νομιμότητας.
Με τη συμφωνία του 2024 για τα νησιά Τσάγκος το Ηνωμένο Βασίλειο (ΗΒ) υποχρεώθηκε να μεταβιβάσει την κυριαρχία στον Μαυρίκιο, διατηρώντας ωστόσο την αεροπορική και ναυτική βάση στο νησί Ντιέγκο Γκαρσία μέσω μιας μίσθωσης 99 ετών.
Στην Κύπρο, οι συμφωνίες του 1960 δεν οδήγησαν σε πλήρη αποαποικιοποίηση της εξ αιτίας της διατήρησης των Κυρίαρχων Βάσεων (SBAs). Με βάση το παράδειγμα των Τσάγκος γίνεται φανερό ότι ο δρόμος προς την πλήρη αποαποικιοποίηση της Κύπρου περνά μέσα από τη σταδιακή ευθυγράμμιση με το διεθνές δίκαιο και όχι μέσω μετωπικών ρήξεων. Η συμφωνία του 2014 μεταξύ του τότε Προέδρου της ΚΔ, Νίκου Αναστασιάδη, και του Βρετανού Πρωθυπουργού, Ντέιβιντ Κάμερον, ενισχύει το επιχείρημα μου ότι η αποαποικιοποίηση είναι μια δυναμική και εξελικτική διαδικασία. Με τη συμφωνία του 2014 επιτρέπεται για πρώτη φορά η μη στρατιωτική ανάπτυξη εντός των ορίων των Βρετανικών Βάσεων και σε μία έκταση που αντιστοιχεί στο 77% της συνολικής έκτασης των Βάσεων. Αυτό το βήμα, αν και δεν κατήργησε την κυριαρχία του Ηνωμένου Βασιλείου στις περιοχές αυτές, αποτελεί ακόμα ένα βήμα στη πορεία προς πλήρη αποαποικιοποίηση της Κύπρου. Όπως και στα νησιά Τσάγκος, η στρατηγική αυτή επιβεβαιώνει ότι η πλήρης κυριαρχία δεν επιτυγχάνεται πάντα με μια μονοκονδυλιά, αλλά μέσα από ενδιάμεσες συμφωνίες.
Η αναβάθμιση των σχέσεων μεταξύ Λευκωσίας και Λονδίνου λειτουργεί ως καταλύτης στη πορεία της σταδιακής αποαποικιοποίησης. Η ΚΔ και το ΗΒ έχουν πλέον μετεξελιχθεί σε στρατηγικούς εταίρους, με τη συνεργασία τους να εκτείνεται σε τομείς όπως η ασφάλεια, η εκπαίδευση και η ενέργεια. Το ΗΒ αναγνωρίζει έμπρακτα ότι η πολυεπίπεδη συνεργασία με μια σταθερή, δημοκρατική Κύπρο ξεπερνά σε σημασία την απλή ύπαρξη των κυρίαρχων βάσεων.
Ο Στρατηγικός Διάλογος μεταξύ ΚΔ και ΗΒ αποτελεί ακόμα ένα βήμα στη σύσφιξη των διμερών σχέσεων και στη προετοιμασία του εδάφους για τη πλήρη αποαποικιοποίηση της Κύπρου. Εδώ και χρόνια το ΗΒ αντιλαμβάνεται ότι η επιχειρησιακή ικανότητα των βάσεων εξαρτάται από τη συναίνεση της Κυπριακής Δημοκρατίας και των πολιτών της. Η σταθερή συνεργασία σε θέματα άμυνας, ασφάλειας και πληροφοριών θεωρείται εξαιρετικά σημαντική για την προώθηση των συμφερόντων του ΗΒ στην ανατολική Μεσόγειο. Το Μοντέλο Τσάγκος ανοίγει το δρόμο για μια αντίστοιχη διευθέτηση στην Κύπρο με τη παραχώρηση της κυριαρχίας των Βάσεων στη ΚΔ με αντάλλαγμα την μακροπρόθεσμη μίσθωση τους έναντι ενός λογικού ενοικίου. Η εφαρμογή της Συμφωνίας Αναστασιάδη-Κάμερον για την πολεοδομική ανάπτυξη εντός των Βάσεων έχει ήδη ξεκινήσει τη "διάβρωση" των αποικιακών διοικητικών δομών. Όσο περισσότερο οι Βάσεις ενσωματώνονται στο κυπριακό διοικητικό και οικονομικό γίγνεσθαι, τόσο πιο εύκολη γίνεται η τελική πολιτική μετάβαση. Η ΚΔ απέδειξε τα τελευταία χρόνια ότι είναι ένας φερέγγυος εταίρος κάτι που για το Ηνωμένο Βασίλειο είναι εξαιρετικά σημαντικό.
Τέλος η ΕΕ θα μπορούσε να αποτελέσει τον εγγυητή μίας τέτοιας συμφωνίας μεταξύ ΗΒ και ΚΔ. Εκτιμώ ότι παρά τη προσωρινή οπισθοδρόμηση στη διαδικασία επικύρωσης της συμφωνίας ΗΒ και Μαυρικίου λόγω ενστάσεων του Αμερικανού προέδρου Τράμπ το ΗΒ δεν πρόκειται να την εγκαταλείψει αφού είναι αμοιβαία επωφελής. Σε ότι αφορά τη ΚΔ η εμβάθυνση της στρατηγικής εταιρικής σχέσης αποτελεί την εγγύηση ότι η πορεία αποαποικιοποίησης θα συνεχιστεί.
* Ο Πέτρος Ζαρούνας είναι διεθνολόγος και υποψήφιος βουλευτής με το ΑΛΜΑ στην επαρχία Λάρνακας
