Μάλλον αυτό ήταν· «ο αμανές, με την αργή του ανάσα και τις μελισματικές του αναστροφές, δεν θρηνεί – ανοίγει τον πόνο στον χρόνο». Αυτό συνέβη μέσα σε 60 λεπτά και ο θεατής βρέθηκε μέσα σε ένα ηχητικό και οπτικό περιβάλλον για το οποίο δεν ήταν προετοιμασμένος. Οι άμυνές του κάμφθηκαν και παραδόθηκε σε μια δίνη εσωτερική. «Τόσαις φοραίς τόσο κοντά να είμαι». Ο τίτλος, από τον στίχο του «Σεπτέμβρη του 1903», ένα από τα τέσσερα ποιήματα του Καβάφη που επέλεξε να μελοποιήσει ο Γιώργος Κουμεντάκης. Τρεις χορογράφοι, εννέα χορευτές του Μπαλέτου της ΕΛΣ, ένας τραγουδιστής (ο Ζαχαρίας Καρούνης), μία εικαστική εγκατάσταση (του Πέτρου Τουλούδη) και δύο μουσικά σύνολα συμπορεύθηκαν και «συνομίλησαν», δημιουργώντας ένα υβριδικό θέαμα και ακρόαμα, στην Εναλλακτική Σκηνή της Λυρικής.
∆ύσκολη η περιγραφή. Iσως γιατί η «κάμερα» ήταν γυρισμένη προς τα μέσα, έβλεπε και ονομάτιζε τόπους, χρόνους, μνήμες του καθενός μας. Η ερμηνεία και η αποκρυπτογράφηση ενός στίχου δεν συνδέεται κατ’ ανάγκην με την αντίδραση του θεατή ή του αναγνώστη. «... Γιατί να μείνω με κλειστά τα χείλη· και μέσα μου να κλαίει η άδεια μου ζωή, και να μαυροφορούν οι επιθυμίες μου». Πώς δυο κλειστά χείλη εκφράζουν «επιθυμίες που μαυροφορούν»; Πώς παίρνουν μορφή οι εσωτερικοί αποχαιρετισμοί, οι προσευχές με λόγια δανεικά, η ανασκαφή που είναι χωρίς αρχή και τέλος;
Ο Γιώργος Κουμεντάκης διαλέγεται τόσο με την ανατολική παράδοση του αμανέ όσο και με την ορθόδοξη ψαλτική. Ο Ζαχαρίας Καρούνης πότε ακούγεται σαν ιεροψάλτης, πότε σαν μουεζίνης. Το λέει και ο ίδιος ο συνθέτης με σαφήνεια: «...ο αμανές είναι εσωτερική τελετουργία. Μιλά στο σκοτάδι του εαυτού. Eτσι και ο Καβάφης: η φωνή του δεν προορίζεται για το πλήθος, αλλά για τον εκάστοτε ακροατή του, αυτόν που γνωρίζει τη γεύση της ήττας και της ηδονής ταυτόχρονα. Ο ποιητής δεν τραγουδά την απώλεια, αλλά την επίγνωση της απώλειας, γι’ αυτό δεν ζητά παρηγοριά. Αν η ποίηση του Καβάφη είχε ήχο, θα ήταν ένας αμανές όπου κάθε συλλαβή σέρνει πίσω της το βάρος του χρόνου και καθυστερεί τη συγκίνηση. Μια φωνή που δεν σπάει. Μια φωνή που γνωρίζει ότι ο πόνος, όταν ειπωθεί σωστά, μετατρέπεται σε μορφή».
Τα σώματα των χορευτών αντιδρούν εξαρχής. Με την ομαδική είσοδό τους στη σκηνή και το ανεπαίσθητο τίναγμα/σταμάτημα μπροστά σε κάτι απροσδόκητο. Μια μνήμη; Κάτι που ορθώνει το δικό του εσωτερικό ανάστημα, προσπερνώντας τους φραγμούς και τους «φύλακες»; Το σώμα είναι εκεί όχι ως αντικείμενο πόθου, αλλά ως φορέας μνήμης. Αδιόρατοι σχεδόν σπασμοί που συσσωρεύονται δημιουργώντας το δικό τους τοπίο μαζί με τα δύο μεγάλα τροχήλατα τραπέζια που αλλάζουν θέσεις κουβαλώντας μικρά «μουσικά» όργανα, ελατήρια, μέταλλα. Η δόνηση μεταδίδεται από τα αντικείμενα στα σώματα και αντιστρόφως. Το άναρθρο μιας εσωτερικής κραυγής που δεν ακούγεται, γιατί έχει ήδη μετασχηματιστεί, κι αυτή, σε μνήμη.
«Τόσαις φοραίς τόσο κοντά να είμαι», θα μπορούσε να επαναλαμβάνεται αενάως σαν επίκληση ή κατευνασμός. Να τροφοδοτεί με ρυθμό μια ματαίωση ή ατολμία, ή ακόμη και την επίγνωση, την εκ των υστέρων αποτίμηση· άλλοτε με θλίψη, άλλοτε με τρυφερότητα για μια υπόσχεση που έμεινε εκκρεμής. Τα 60 λεπτά της μουσικής/παράστασης ήταν πλήρη. Μεστά, βιωμένα, δουλεμένα εξαντλητικά· γι’ αυτό και έρρεαν ανεμπόδιστα. Συντονίστηκαν κάτω από τη μουσική παρτιτούρα όλοι οι συντελεστές, χωρίς να χάσουν την αυτοτέλειά τους. Η ποίηση ήταν οδηγός, η συγκίνηση δεν ήταν πεποιημένη, η «στιγμή» εγγράφηκε.
