Στον αθλητισμό οι μεταγραφές παικτών προκαλούν πάντα τρομερό ενδιαφέρον. Είναι το αγαπημένο σίριαλ των φιλάθλων. Στην πολιτική, αντιθέτως, αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη, καθώς πολλοί ψηφοφόροι βλέπουν σε αυτές στοιχεία καιροσκοπισμού. Τροφοδοτούν ωστόσο και πάλι αρκετές συζητήσεις, κυρίως όμως σε επίπεδο παραπολιτικής. Για να έχουν ενδιαφέρον στο πεδίο της ουσιαστικής πολιτικής ανάλυσης, θα πρέπει οι μετακινήσεις αυτές κάτι να συμβολίζουν: τη μετεξέλιξη ενός χώρου, τη στρατηγική διεύρυνσή του, μια συγκυριακή έστω τακτική επιλογή. Κάτι πάντως που να υπερβαίνει τις προσωπικές φιλοδοξίες του μετακινούμενου πολιτικού.
Αυτό φυσικά δεν συμβαίνει πάντα. Και πολύ περισσότερο δεν είναι εύκολο να συμβεί σήμερα, σε μια περίοδο μειωμένης πολιτικής εμπιστοσύνης, με τη συντριπτική πλειονότητα των πολιτικών πρωταγωνιστών να έχει αρνητικό ισοζύγιο στην αξιολόγησή της, αλλά και σε μια εποχή απορρύθμισης των κομματικών ταυτίσεων που καθιστά ακόμη πιο δύσκολο για κάποιον πολιτικό (ιδίως στις μεγάλες περιφέρειες) να μεταφέρει την «πελατεία» του όπου θέλει.
Η πολιτική μας ιστορία προσφέρει πολλά παραδείγματα πολιτικών μετακινήσεων, όλων των ειδών. Επιτυχημένων διευρύνσεων που όντως κάτι σηματοδότησαν, αλλά και συγκυριακών «μεταγραφών» χωρίς ιδιαίτερο αποτύπωμα. Υπάρχουν κάποιες που ενίσχυσαν τη δυναμική κάποιου κόμματος, αλλά και κάποιες που δεν μπόρεσαν να αλλάξουν εξελίξεις που είχαν δρομολογηθεί.
Η μετακίνηση προς τη Ν.Δ. στελεχών του ΠΑΣΟΚ από το 2015 και μετά ήρθε ως αποτέλεσμα της ώσμωσης μεταξύ των δύο κομμάτων στα χρόνια του μνημονίου και της αναδιάταξης της εκλογικής βάσης των δύο κομμάτων με την ανάδειξη της Ν.Δ. στον βασικό πόλο τού τότε «συστημικού» χώρου. Είναι ένα παράδειγμα επιτυχημένης πολιτικής διεύρυνσης, συμβατής με τις διαιρετικές τομές της εποχής, η οποία μάλιστα επιβεβαιώθηκε εκλογικά.
Είχε προηγηθεί η, επίσης επιτυχημένη, διεύρυνση του ΣΥΡΙΖΑ την περίοδο του αντιμνημονιακού αγώνα, όταν προσεταιρίστηκε στελέχη κυρίως του ΠΑΣΟΚ (ελάχιστους βουλευτές, αλλά πολλά μεσαία στελέχη και στελέχη από τον συνδικαλιστικό χώρο), κάτι που προετοίμασε την αλλαγή πολιτικών συσχετισμών η οποία ακολούθησε με την εκλογική εκτόξευση του ΣΥΡΙΖΑ και την κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ.
Το 1978 η Ν.Δ. του Κωνσταντίνου Καραμανλή προχώρησε σε μια μεγάλη αμφίπλευρη διεύρυνση, ενσωματώνοντας σημαντικά στελέχη του πολιτικού Κέντρου αλλά και της, δεξιότερης από τη Ν.Δ., Εθνικής Παράταξης. Η κίνηση διεύρυνε το πολιτικό προσωπικό της Ν.Δ. και διαμόρφωσε τη φυσιογνωμία της τα χρόνια που ακολούθησαν. Δεν εξασφάλισε όμως αντίστοιχη μετακίνηση των ψηφοφόρων, οι οποίοι κινήθηκαν μαζικά προς το δυναμικά ανερχόμενο ΠΑΣΟΚ, παρότι εκείνο είχε ενσωματώσει λιγότερα στελέχη από το διαλυόμενο Κέντρο σε σχέση με τη Ν.Δ.
Εξίσου ατελέσφορη ήταν η απόπειρα διεύρυνσης του ΣΥΡΙΖΑ το 2019 και την περίοδο 2019-23, όταν προσείλκυσε πολλά στελέχη από το ΠΑΣΟΚ, αλλά και κάποια λίγα δεξιών καταβολών. Το 2019 η φθορά του ήταν ελεγχόμενη αλλά δεν μπόρεσε να ανακόψει τη δυναμική της Ν.Δ., ενώ το 2023 δεν εμπόδισε την κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ. Αντιθέτως, το «θόλωμα» της εικόνας του κόμματος ήταν ένας από τους λόγους εκείνης της εκλογικής κατάρρευσης.
Σε ένα χώρο με ισχυρά «εγώ» και πλεόνασμα ματαιοδοξίας, όπως είναι ο χώρος της πολιτικής, πολλοί μπορεί να πιστεύουν ότι η παρουσία τους θα αποτελέσει καταλύτη εξελίξεων. Κατά κανόνα δεν ισχύει αυτό. Οι μετακινήσεις στελεχών ούτε συνεπάγονται ούτε δρομολογούν ευρύτερες πολιτικές μετακινήσεις. Μπορεί ενίοτε να συνδέονται, στον βαθμό που οι «κεραίες» των πολιτευτών πιάνουν το γενικότερο κλίμα, δεν ταυτίζονται όμως. Ενα κόμμα μπορεί να διευρύνει την εκλογική του βάση χωρίς να πραγματοποιήσει εντυπωσιακές μεταγραφές. Οπως αντίστοιχα μπορεί κάποιος να αλλάξει κόμμα μεταφέροντας στο καινούργιο μόνο το σαρκίο του.
Ενώ υπάρχουν και οι περιπτώσεις εκείνες που μια μετακίνηση μπορεί να αποδειχθεί επιβλαβής. Να προκαλέσει αντιδράσεις, να θολώσει το μήνυμα ενός κόμματος, να ξύσει πληγές που προσπαθεί να επουλώσει, να ανατροφοδοτήσει μια αχρείαστη εσωστρέφεια. Κάποιες μετακινήσεις στελεχών της τελευταίας περιόδου ίσως αξίζει να εξεταστούν υπό αυτό το πρίσμα. Αν τελικά προσθέτουν περισσότερα από όσα αφαιρούν.
Στον αθλητισμό λένε «άλλο οι παίκτες, άλλο η ομάδα». Ενα άθροισμα καλών παικτών δεν συνεπάγεται απαραίτητα μια καλή ομάδα. Πόσο μάλλον ένα άθροισμα μέτριων παικτών... Είναι πολλά τα στοιχεία που πρέπει να συντρέχουν για να γίνει μια ομάδα καλή. Το δε όριο ανάμεσα στον στελεχικό πλουραλισμό που σου επιτρέπει να απευθυνθείς σε ευρύτερα ακροατήρια και στην πολυφωνική «Βαβέλ» που εντέλει αποδυναμώνει το κεντρικό μήνυμα ενίοτε είναι θολό.
Το ζητούμενο, συνεπώς, δεν είναι ποια ονόματα μπορεί να προσελκύσει ένα κόμμα, αλλά αν αυτά εκφράζουν μια πραγματική μεταβολή πολιτικών συσχετισμών, αν προσφέρουν πρόσβαση σε νέα ακροατήρια και αν μπορούν να ενσωματωθούν σε μια συνεκτική πολιτική ταυτότητα. Εχοντας όλοι επίγνωση ότι οι κινήσεις αυτές μπορούν να υποβοηθήσουν μια υφιστάμενη δυναμική, πολύ δυσκολότερα να την υποκαταστήσουν και ακόμη δυσκολότερα να αντιστρέψουν μια δυναμική που έχει ήδη διαμορφωθεί.
O κ. Ευτύχης Βαρδουλάκης είναι σύμβουλος στρατηγικής και επικοινωνίας.



