Του ΜΑΝΩΛΗ ΑΝΔΡΙΩΤΑΚΗ
Η ιστορία των τεχνολογικών ανταγωνισμών είναι γεμάτη ειρωνικές ανατροπές. Το 1957 η Σοβιετική Ενωση, που δεν θεωρούνταν τότε πρωτοπόρος στο Διάστημα, έπιασε στον ύπνο τις ΗΠΑ, εκτοξεύοντας τον πρώτο δορυφόρο στην Ιστορία, τον Σπούτνικ 1. Κάπως έτσι ξεκίνησε η διαστημική κούρσα, που δεκαετίες αργότερα θα αποκτούσε νέα διάσταση με τον «πόλεμο των άστρων».
Οι Αμερικανοί έζησαν μία ακόμη «στιγμή Σπούτνικ» στις 20 Ιανουαρίου 2025, όταν η νεοφυής κινεζική εταιρεία DeepSeek κυκλοφόρησε το δικό της Μεγάλο Γλωσσικό Μοντέλο (ΜΓΜ), το οποίο είχε εκπαιδεύσει πολύ φθηνότερα από το αντίστοιχο αμερικανικό. Στις ΗΠΑ ένιωσαν αμέσως το χνώτο των ανταγωνιστών τους. Ηδη από το 2017 ο ηγέτης της Κίνας Σι Τζινπίνγκ έχει κάνει σαφές ότι η επικράτηση της χώρας του στη μάχη της Τεχνητής Νοημοσύνης (Τ.Ν.) αποτελεί εθνική προτεραιότητα. Την ίδια χρονιά ο Βλαντιμίρ Πούτιν είπε το περίφημο «όποιος αναδειχθεί ηγέτης σε αυτόν τον τομέα θα γίνει ο κυρίαρχος του κόσμου» και δημοσιεύθηκε η εργασία «Attention Is All You Need», ο θεμέλιος λίθος της εκρηκτικής ανάπτυξης των ΜΓΜ.
Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη ετήσια έκθεση του Πανεπιστημίου Στάνφορντ για την Τ.Ν., έως τον Μάρτιο του 2026 το κινεζικό μοντέλο Dola-Seed-2.0 Preview υπολειπόταν στη βαθμολογία της κατάταξης Arena μόλις 2,7% έναντι του ισχυρότερου αμερικανικού μοντέλου, του Claude Opus 4.6. Το χάσμα στο πεδίο των «frontier models» έχει κλείσει εντυπωσιακά. Η αμερικανική υπεροχή στην Τ.Ν. έχει αρχίσει να αμφισβητείται ευθέως σε πεδία που έως πρόσφατα θεωρούνταν δικά της. Η επιτυχία των γλωσσικών μοντέλων εξαρτάται κυρίως από δύο παράγοντες: τα atoms (άτομα) του υλικού κόσμου και τα άυλα bits. Δηλαδή, αφενός, από την υπολογιστική ισχύ, τα τσιπ πυριτίου, τα κέντρα δεδομένων, την ενέργεια, το ανθρώπινο δυναμικό· και, αφετέρου, τα ποιοτικά και άφθονα δεδομένα και τους αλγορίθμους.
Οι ΗΠΑ διατήρησαν επί μακρόν το πλεονέκτημά τους σε αμφότερα τα συστατικά. Αλλωστε η Τ.Ν., ένας όρος που επινοήθηκε στο Ντάρτμουθ των ΗΠΑ το καλοκαίρι του 1956, είναι δικό τους εφεύρημα. Εως πρόσφατα η Κίνα ήταν πρωτίστως το φόβητρο που επικαλείτο μια μεγάλη μερίδα πολιτικών και επιχειρηματιών στις ΗΠΑ προκειμένου να ενθαρρύνει τη συνέχιση της ξέφρενης κούρσας επενδύσεων. Η βασική τακτική των ΗΠΑ θεσπίστηκε από το υπουργείο Εμπορίου τον Οκτώβριο του 2022, υπό τον πρόεδρο Τζο Μπάιντεν, και αφορούσε την απαγόρευση εξαγωγής προηγμένων επεξεργαστών, όπως οι GPU H100 της Nvidia, προς την Κίνα. Εκ του αποτελέσματος, το όπλο του εμπάργκο φαίνεται ότι δεν ήταν όσο ισχυρό αναμενόταν, καθώς έδωσε το κίνητρο στην απέναντι πλευρά να χρησιμοποιήσει πιο ευφάνταστα μέσα.
Η Κίνα φέρεται να επιστρατεύει ακόμη και παλιά μέσα κατασκοπείας, όπως υποδηλώνει η στόχευση του επιρρεπούς στις εξωσυζυγικές σχέσεις Τζένσεν Χουάνγκ. Σε κάθε περίπτωση, το κινεζικό στρατόπεδο προτιμά να επενδύει συστηματικά τόσο στους ανθρώπους όσο και στις υποδομές. Από εκεί προκύπτει και το ενδιαφέρον για την Nvidia, τον σημαντικότερο αρχιτέκτονα μικροτσίπ στον κόσμο. Σύμφωνα με την έκθεση του Στάνφορντ, «οι ΗΠΑ εξακολουθούν να παράγουν περισσότερα μοντέλα Τ.Ν. κορυφαίου επιπέδου και διπλώματα ευρεσιτεχνίας με μεγαλύτερο αντίκτυπο, αλλά η Κίνα κατέχει την πρώτη θέση στον όγκο των δημοσιεύσεων, στις αναφορές, στην παραγωγή διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και στις εγκαταστάσεις βιομηχανικών ρομπότ».
Στην Κίνα ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια φαραωνικά κέντρα δεδομένων, ενώ ήδη βρίσκονται υπό κατασκευήν πάνω από 30 πυρηνικοί αντιδραστήρες και γιγάντια πάρκα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η ενεργειακή επέκταση εξυπηρετεί σε μεγάλο βαθμό και την Τ.Ν., η οποία αξιοποιείται σε ποικίλους τομείς, από την επιτήρηση και τον στρατό έως την υγεία και τη βιομηχανία. Την ίδια στιγμή, το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας (ΚΚΚ) κάνει ό,τι μπορεί για να περιορίσει τη διαρροή ταλέντου και να προσελκύσει νέους ερευνητές. Η Τ.Ν. είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να την αφήσουν στα χέρια των στρατηγών.
Κατά τον Νταν Γουάνγκ, συγγραφέα του βιβλίου «Breakneck: China’s Quest to Engineer the Future», η Κίνα είναι ένα «κράτος μηχανικών». Οι ΗΠΑ, αντίθετα, έχουν μετατραπεί σε μια «κοινωνία δικηγόρων». Το παράδοξο αυτού του ανταγωνισμού εικονογραφείται από τις συσκευές της Apple, οι οποίες σχεδιάζονται μεν στην Καλιφόρνια, αλλά συναρμολογούνται στην Κίνα. Οι μονομάχοι με το ένα χέρι ξιφουλκούν και με το άλλο είναι αναγκασμένοι να συνεργάζονται. Παράλληλα, καλούνται να αναζητήσουν κοινό έδαφος απέναντι στην προοπτική μιας «υπερνοημοσύνης» που θα μπορούσε να ξεφύγει από τον ανθρώπινο έλεγχο. Πολλοί υποστηρίζουν ότι στο τέλος οι δύο δυνάμεις θα υποχρεωθούν πιθανότατα να υπογράψουν μια συνθήκη, αντίστοιχη εκείνης για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων. Προς το παρόν, το σκηνικό θυμίζει ψυχροπολεμικό κατασκοπευτικό θρίλερ, που δίνει την εντύπωση ότι γράφεται από την τεχνητή νοημοσύνη.
