Του ΜΑΝΟΥ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ
Δεν χωράει αμφιβολία ότι οι στρατιωτικές επιλογές της κυβέρνησης Νετανιάχου έχουν οδηγήσει το Ισραήλ σε μια πρωτοφανή διπλωματική απομόνωση. Πληθαίνουν συνεχώς οι φωνές μέσα στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη που ασκούν δριμεία κριτική στην ισραηλινή πλευρά για τον δυσανάλογο αριθμό αμάχων που έχουν σκοτωθεί στη Γάζα. Συνεπώς, τίθεται πλέον επιτακτικά στον ελληνικό δημόσιο διάλογο το αίτημα για διακοπή της ελληνοϊσραηλινής στρατηγικής συνεργασίας.
Κατ’ αρχάς, χρειάζεται μια σύντομη ιστορική αναδρομή για να γίνει αντιληπτή η ρευστότητα που διαχρονικά επικρατεί στη διεθνή πολιτική. Τη δεκαετία του 1990, η στενή αμυντική σύμπραξη Τουρκίας - Ισραήλ προκαλούσε έντονο προβληματισμό στην Αθήνα αναφορικά με την ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο. Ολα άλλαξαν τον Μάιο του 2010, όταν επήλθε η ρήξη ανάμεσα στην Αγκυρα και στην Ιερουσαλήμ με πρόφαση τον θάνατο των Τούρκων ακτιβιστών στο πλοίο «Μαβί Μαρμαρά», που έπλεε προς τη Γάζα.
Τον επιτυχημένο προσεταιρισμό του Ισραήλ μπορούν να πιστωθούν όλοι οι Ελληνες πρωθυπουργοί από το 2010 και έπειτα, με προεξέχοντα τον Γιώργο Παπανδρέου που διέκρινε έγκαιρα το μέγεθος της ευκαιρίας. Ο Λουκάς Παπαδήμος διατήρησε τη θετική δυναμική στις διμερείς σχέσεις, ο Αντώνης Σαμαράς ξεκίνησε την εμβάθυνσή τους, ενώ ο Αλέξης Τσίπρας ευτυχώς αγνόησε τις παραινέσεις της ακροαριστερής πτέρυγας του ΣΥΡΙΖΑ για τερματισμό της συνεργασίας. Ο νυν πρωθυπουργός έχει ακολουθήσει πιστά την εθνική γραμμή, αποδεικνύοντας την αξιοπιστία της Ελλάδας σε αυτή τη δύσκολη χρονική συγκυρία για τον ισραηλινό λαό.
Η υπερδεκαπενταετής εποικοδομητική πολιτική της Ελλάδας έναντι του εβραϊκού κράτους δεν οφείλεται προφανώς σε ιδεολογικούς ή ηθικούς λόγους. Η ανομολόγητη αλήθεια είναι ότι η στρατηγική σύγκλιση με την Ιερουσαλήμ λειτουργεί ως ένας ισχυρός μηχανισμός εξισορρόπησης του τουρκικού αναθεωρητισμού στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Αθήνα, το Ισραήλ αποτελεί έναν σημαντικό πολλαπλασιαστή τεχνολογικής ισχύος. Δεδομένου ότι η χώρα μας υστερεί αρκετά στην εγχώρια παραγωγή τεχνολογίας αιχμής, η αξιοποίηση της ισραηλινής τεχνογνωσίας στους νευραλγικούς τομείς της αεράμυνας, της κυβερνοασφάλειας και της τεχνητής νοημοσύνης συνιστά ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ο εταίρος μας είναι «καλός» ή «κακός», αλλά αν η συνεργασία μαζί του ενισχύει την ελληνική αποτροπή.
Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας το γεγονός ότι Ελλάδα και Ισραήλ μοιράζονται τις ίδιες ανησυχίες για την προσπάθεια της ερντογανικής Τουρκίας να εξελιχθεί σε ηγετική δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου. Η τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Συρία και στη Λιβύη, καθώς και η ενίσχυση ισλαμιστικών οργανώσεων, σωστά ερμηνεύονται ως κινήσεις επεκτατισμού. Ως εκ τούτου οι τουρκοϊσραηλινές σχέσεις πολύ δύσκολα θα επανέλθουν στο προγενέστερο επίπεδο. Ωστόσο, αν κάποια στιγμή δρομολογηθεί μια διαδικασία εξομάλυνσης αντίστοιχη με εκείνες των περιόδων 2013-2016 και 2021-2022, αυτή δεν θα πρέπει να επεκταθεί στον αμυντικό τομέα. Η Αθήνα οφείλει να το καταστήσει απολύτως σαφές προς την ισραηλινή ηγεσία, διότι υπάρχουν ακόμη ορισμένοι πολιτικοί παράγοντες που αναπολούν τη στενή σχέση Αγκυρας - Ιερουσαλήμ.
Από εκεί και πέρα, η ελληνική πλευρά οφείλει να επιδεικνύει ευελιξία και ρεαλισμό έναντι του Ισραήλ, αφού δεν μπορεί να υπάρχει πάντα απόλυτη ταύτιση συμφερόντων. Ενδεικτικά, η Ιερουσαλήμ αντιμετωπίζει τον Λίβανο και τη Συρία ως χώρες μειωμένης κρατικής κυριαρχίας, τη στιγμή που η Αθήνα τάσσεται ξεκάθαρα υπέρ της σταθεροποίησής τους. Aλλωστε οι ελληνοϊσραηλινές σχέσεις δεν υπήρξαν ποτέ εντελώς ανέφελες. Σημείο τριβής είναι οι πιέσεις και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι χριστιανικές εκκλησίες στους Αγίους Τόπους.
Η διατήρηση του υφιστάμενου στάτους κβο αποτελεί ζήτημα μείζονος σημασίας για την Ελλάδα. Το γεγονός ότι η προστασία των Παναγίων Προσκυνημάτων παραμένει ευθύνη του Ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου Ιεροσολύμων συνιστά ύψιστη ιστορική, θρησκευτική και εθνική παρακαταθήκη. Ιδιαίτερη μέριμνα απαιτείται επίσης για τους Παλαιστίνιους χριστιανούς της Γάζας και της Δυτικής Οχθης, οι οποίοι απαρτίζουν αναπόσπαστο τμήμα της χριστιανικής παρουσίας στην περιοχή. Η χώρα μας θα πρέπει να συμπεριφέρεται ως σταθερός ηθικός και έμπρακτος αρωγός αυτών των κοινοτήτων. Μια τέτοια στάση δεν υπαγορεύεται μόνο από ιστορικούς και πολιτισμικούς δεσμούς, αλλά και από τη σωστή ανάγνωση του γεωπολιτικού ρόλου μας στη Μέση Ανατολή. Χρήσιμο είναι πάντοτε να θυμόμαστε ότι η Ελλάς δεν έχει ούτε παντοτινούς φίλους ούτε μόνιμους εχθρούς. Μόνο εθνικά συμφέροντα έχει, τα οποία οφείλει να προασπίζεται με συνέπεια και στιβαρότητα.
* Ο κ. Μάνος Καραγιάννης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Professor of International Security στο King’s College London.
