Γράφει ο Βασίλης Κωστούλας
Σε αντίθεση με τον αποκλεισμό μιας λωρίδας γης, η φραγή ενός θαλάσσιου περάσματος φαντάζει σαφώς πιο σύνθετο εγχείρημα. Αρκεί όμως να το καταστήσεις τόσο επικίνδυνο, και οικονομικά ασύμφορο, ώστε τα ρίσκα να υπερτερούν σε σχέση με τα οφέλη για την εμπορική ναυτιλία. Οι πρακτικές που είναι σε θέση να επιστρατεύει το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι αμελητέες και διαμορφώνουν μια τεράστια πρόκληση για τις ΗΠΑ στον βαθμό που προσπαθούν να αποκαταστήσουν τη διέλευση των πλοίων.
Καταρχάς, και μόνο η απειλή των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ότι θα επιτίθενται σε οποιοδήποτε πλοίο επιχειρεί να διασχίσει τα Στενά, δημιουργεί από μόνη της αποτελέσματα στη θάλασσα, τροφοδοτώντας την απροθυμία των ναυτιλιακών εταιρειών να αναλάβουν το ρίσκο της διέλευσης.
Επειτα, μια από τις πιο αποτελεσματικές μεθόδους παρακώλυσης του μεταφορικού έργου των πλοίων δεν είναι άλλη από τη ναρκοθέτηση και συγκεκριμένα την τοποθέτηση υποβρύχιων ναρκών σε ναυτιλιακές διαδρομές. Υποβρύχια ή σκάφη ταχείας επίθεσης μπορούν να τις αναπτύσσουν αθόρυβα, μετατρέποντας τις εμπορικές οδούς σε ένα στοίχημα υψηλού ρίσκου. Ως μια μορφή αυτοματοποιημένου σαμποτάζ, αποδεικνύονται ιδιαίτερα καταστροφικές και έχουν μακροπρόθεσμο αντίκτυπο.
Ταυτόχρονα, το Ιράν είναι σε θέση να χρησιμοποιεί πυραύλους και drones. Οι παράκτιες πυραυλικές συστοιχίες του καθεστώτος και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη τους απειλούν ευθέως τα διερχόμενα πλοία. Ακόμη και περιστασιακά χτυπήματα μπορούν να πλήττουν ανεπανόρθωτα την εμπιστοσύνη της ναυτιλίας. Δεν χρειάζεται δέχεται επίθεση κάθε πλοίο που επιχειρεί να διασχίσει τα Στενά. Αρκεί να εμπεδωθεί ότι η απειλή είναι αληθινή.
Παράλληλα, μια άλλη τακτική είναι δυνητικά η παρενόχληση των πλοίων από σμήνη μικρών και γρήγορων σκαφών, τα οποία επιβιβάζουν τους επιτιθέμενους στα δεξαμενόπλοια με στόχο ακόμη και την κατάσχεση. Το Ιράν χρησιμοποίησε παρόμοιες πρακτικές στη δεκαετία του 1980 και αντίστοιχα περιστατικά έχουν περιοδικά επανεμφανιστεί τα τελευταία χρόνια.
Στο μεταξύ, παράμετρος η οποία βεβαίως συνδέεται με όλα τα παραπάνω, είναι η διαταραχή στην ασφάλιση των πλοίων. Μόλις οι ασφαλιστικές εταιρείες διαπιστώνουν ότι ένα πέρασμα έχει καταστεί ιδιαίτερα επικίνδυνο, αρνούνται να καλύψουν τα δεξαμενόπλοια που διέρχονται από το σημείο. Είναι ένας από τους ισχυρότερους μοχλούς αποκλεισμού μιας πλωτής οδού, χωρίς μάλιστα να χρησιμοποιηθούν όπλα. Χωρίς ασφάλιση, το πλοίο δεν μπορεί να εξασφαλίζει χρηματοδότηση, φορτίο και πλήρωμα. Ακόμη και αν η θαλάσσια διαδρομή δεν είναι με φυσικό τρόπο αποκλεισμένη, η κυκλοφορία καταρρέει ούτως ή άλλως.
Με άλλα λόγια, τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι στην πραγματικότητα κλειστά. Είναι όμως τόσο μεγάλα τα ρίσκα, που τα καθιστούν κλειστά εκ των πραγμάτων, μέσα από έναν συνδυασμό αληθινών κινδύνων, ψυχολογικών απειλών και οικονομικών δεδομένων. Ο εύλογος φόβος που κυριαρχεί σε μια τέτοια περίπτωση ανάμεσα στους εμπλεκόμενους παίκτες καταφέρνει στην πράξη αυτό που στην πραγματικότητα δεν είναι σε θέση να πετύχει μια απόπειρα έμπρακτου αποκλεισμού μιας πλωτής οδού. Μόνο έτσι κλείνει η θάλασσα.
Οι υποσχέσεις Τραμ
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε πρόγραμμα αντασφάλισης ύψους 20 δισ. δολαρίων για την κινητροδότηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας μέσω των Στενών. Ωστόσο, παρά τη μεγάλη σημασία της, η ασφάλιση δεν είναι το μείζον, όταν διακυβεύεται εν προκειμένω η ζωή των ανθρώπων που στελεχώνουν τα πληρώματα. Ο ίδιος πάντως προέτρεψε τους πλοιοκτήτες «να δείξουν κότσια» περνώντας ουσιαστικά μέσα από την εμπόλεμη ζώνη. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει επίσης ότι, μόλις αυτό καταστεί δυνατό, θα θέσει προς διάθεση πλοία του πολεμικού ναυτικού, ώστε να συνοδεύουν τα εμπορευματικά κατά το πέρασμα από το Ορμούζ. Ένα από τα ερωτήματα εδώ είναι πόσο πλοία θα υπήρχαν στην πράξη διαθέσιμα για αυτόν τον σκοπό, ακόμη και αν οι συνθήκες το επέτρεπαν.
Η σημασία του Ορμούζ
Υπενθυμίζεται ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι ένας στενός θαλάσσιος διάδρομος μεταξύ του Ιράν στα βόρεια και του Ομάν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στα νότια. Συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα και, στην πράξη, με τις παγκόσμιες αγορές. Στο στενότερο σημείο του, έχει πλάτος μόλις 21 ναυτικά μίλια. Αυτό σημαίνει ότι κάθε δεξαμενόπλοιο που διέρχεται πρέπει να ταξιδεύει εντός των χωρικών υδάτων είτε του Ιράν, είτε του Ομάν. Εναλλακτική θαλάσσια διαδρομή δεν υπάρχει. Υπό κανονικές συνθήκες, περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ρέουν μέσω των Στενών κάθε μέρα. Αυτό ισοδυναμεί με λίγο κάτω από την ημερήσια κατανάλωση των Αμερικανών και αντιπροσωπεύει περίπου το 1/5 της παγκόσμιας προσφοράς. Περίπου το 20% του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου διακινείται μέσω του Ορμούζ. Το εμπόριο ενέργειας που διέρχεται από τον διάδρομο αποτιμάται σε περίπου 600 δισ. δολάρια ετησίως, με έτος αναφοράς το 2025. Σχεδόν 3.000 πλοία διέρχονται κάθε μήνα. Γι’ αυτούς ακριβώς τους λόγους, η διατάραξη της λειτουργικότητας των Στενών του Ορμούζ παράγει αποτελέσματα τα οποία περνούν αυτομάτως στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.
