Ο Μεχμέτ μου δείχνει που βρίσκεται στο χάρτη το μέρος που γεννήθηκε. Είναι μακριά από εδώ λέει και δεν έχει καθόλου τουρίστες, αυτός όμως ήθελε να γίνει ξεναγός, γι’αυτό και διάλεξε την Καππαδοκία για να ζήσει. Κατευθυνόμαστε στο υπαίθριο μουσείο του Γκόρεμε. Είναι μνημείο της Ουνέσκο και από τον 4ο αιώνα και μετά ζούσαν εκεί μοναχοί που χαράζαν στο μαλακό ηφαιστειακό βράχο εκκλησιές, μοναστήρια και παρεκκλήσια. Αυτή την διαδρομή θα κάνουμε και μετά θα πάμε προς Καιμακλί -ναί αυτή είναι η ονομασία, όπως το ακούτε- για να δούμε την υπόγεια πόλιτεία που φτάνει μέχρι και οκτώ ορόφους κάτω από την γη. Προς το παρών κάθομαι δίπλα στον Μεχμέτ μέσα στο πούλμαν και μαθαίνω για την ζωή του, πως έχει ένα αγοράκι 9 χρονών και πως το σπίτι τους είναι πλάι σε ένα ποτάμι περιτρυγιρισμένο από πανήψυλες λεύκες. Κοιμάται, λέει, και ξυπνά με τον ήχο του νερού και των φυλλωμάτων της λεύκας και γω σκέφτομαι πως τελικά αυτή είναι η μόνη κοινή γλώσσα που μας απέμεινε, δεν υπάρχει άλλη για να συνεννοηθούμε οι άνθρωποι και όταν λέω να συνεννοηθούμε εννοώ, να συμπονέσουμε ο ένας τον άλλο.

Κίτρινο, πράσινο, μπλε και πού και πού κόκκινοι λαλέδες τα χρώματα καθοδόν, στάχυα, ελιές και ένας καθαρός ουρανός πάνω από τα ηφαιστειογενή πετρώματα της Καππαδοκίας. Αλλαφροίσκιωτο τοπίο, όχι με την έννοια του φαντασιόπληκτου αλλά με την άλλη που παραπέμπει στην ικανότητα να βλέπεις αόρατες δυνάμεις. “Κώνοι παντού και δόντια”-γράφει ο Σεφέρης, “γεμάτα κουφάλες σαν το στεγνό σφουγγάρι” και η περιγραφή του είναι τόσο πραγματική που σχεδόν τον αισθάνομαι να κάθεται ανάμεσα σε μένα και τον Μεχμέτ.

Στο υπαίθριο μουσείο κόσμος πολύς από κάθε γωνιά του πλανήτη, περπατάμε ο ένας πίσω από τον άλλο σαν μυρμήγκια και η αλήθεια είναι πως μπροστά σε αυτά τα τεράστια πετρώματα που μας περιβάλλουν, όπου μέσα τους κρύβεται χειροπιαστή όλη η ιστορία του πρώιμου χριστιανισμού στην Καππαδοκία, τόσο μοιάζει νάναι το μέγεθος μας. Μια οικογένεια που προπορεύεται μας ακούει που μιλάμε κυπριακά και κοντοστέκεται για να μας συστηθεί. Είναι Τουρκοκύπριοι, από την Λέμπα ο άντρας, το Προδρόμι η γυναίκα. Κουβεντιάζουμε για λίγο κάτω από τον ήλιο και μετά αποχωριζόμαστε με ευχές για όμορφες μέρες. Παράξενη συνάντηση σκέφτομαι και εννοώ πως το μέρος και οι υπόγειες συντεταγμένες του, της προσθέτουν μια παρεκκλίνουσα προέκταση. Προσπαθώ να περιηγηθώ στο χώρο όπως και ο Σεφέρης, δηλαδή “με τη σκευή του ταξιδιώτη και την ψυχή του προσκυνητή”. Φαντάζομαι τους καλόγερους να τριγυρνούν μέσα στα λαγούμια των βράχων και να σκαλίζουν στους τοίχους την επίκληση “Κύριε Βοήθει”-είναι χαραγμένη παντού- με το φόβο μέσα τους μήπως ήρθε η ώρα “να κυλήσουν στις πόρτες τις μεγάλες μυλόπετρες και να ταμπουρωθούν μέσα στα πετροκομμένα μοναστήρια” για να γλιτώσουν από τον εχθρό.

Μπαίνουμε στην Εκκλησία της Μηλιάς. Το όνομα της λένε πως έρχεται από κάτι μηλιές στην είσοδο της. Βλέπουμε τις τοιχογραφίες στο θόλο- σκηνές από την ζωή του Χριστού- και μετά πάμε στην Σκοτεινή Εκκλησία που το όνομα της το χρωστά στο μισοσκόταδο που βασιλεύει εκεί μέσα. Είναι από τις πιο καλά διατηρημένες, ελάχιστη η φθορά στις αγιογραφίες της Παναγίας, του Χριστού και των Αποστόλων και είναι πραγματικά για να απορείς πως άντεξαν στον χρόνο. Κάθε τρύπα σ’ αυτό το υπαίθριο μουσείο, αν δεν κρύβει τίποτα πιο σπουδαίο, είναι παρεκκλήσι ή κελί μοναχών και έτσι ολάκερο το μέρος αναδύει μια παχύρρευστη ενέργεια που σε κάνει να θες να δεις και να ξαναδείς την κάθε σμιλευμένη εκκλησιά. Και να αισθανθείς την χαμένη πνευματικότητα ή όπως το γράφει ο Σεφέρης, “να στοχαστείς, να αργοπορήσεις, να αναμετρηθείς, να παραβάλεις”.

Κοντεύει μεσημέρι. Πίνουμε βιαστικά ένα φρέσκο χυμό ρόδι και πίσω στο κλιματιστικό του πούλμαν με κατεύθυνση την υπόγεια πόλη στο Καιμακλί. Ο Μεχμέτ μας ενημερώνει πως η περιοχή της Καππαδοκίας έχει γύρω στις 200 υπόγειες πολιτείες και πως κάποιες από αυτές χωρούσαν μέχρι και 10,000 κατοίκους. “Η τρωγλοδύτικη ζωή” γράφει ο Σεφέρης “ήταν ένα πολύ βαθιά ριζωμένο ορμέμφυτο σ’ αυτά τα μέρη και οι Καππαδόκες καλόγεροι περίφημοι τρωγλοδύτες, τέτοιες ήταν οι ανάγκες στις άκρες που πήγαν να ριζώσουν, τις επέβαλαν δηλαδή οι συνθήκες αυτού του σταυροδρομιού κάθε επιδρομής, αρπαγής και επίδρασης”.
Ίσως χρειαστεί να τις περπατήσετε σκυφτές για αρκετή ώρα, μας προειδοποιεί ο Μεχμέτ, θα φτάσουμε μέχρι και τέσσερεις ορόφους κάτω από την γη, λέει, ολόκληρη η πολιτεία στο Καιμακλί που είναι από τις μεγαλύτερες και πιο εξελιγμένες είναι οκτώ ορόφοι, μόνο όμως τα τέσσερα επίπεδα έχουν αποκαλυφθεί.

Λυγίζουμε το σώμα, καμπουριάζουμε την πλάτη και κατεβαίνουμε με περιέργεια και αμηχανία στα σωθικά της γης. Περνάμε από στενά περάσματα και ύστερα από δωμάτια όπου ήταν η κουζίνα τους, ο Μεχμέτ μας εξηγεί πως μαγείρευαν, πού αποθηκεύαν το φαγητό τους, που κοιμούνταν, πού προσεύχονταν, πώς έκλειναν την είσοδο με τις τεράστιες μυλόπετρες και πού ήταν το άνοιγμα που άφηναν για να εισπνεύσουν καθαρό αέρα. Δύσκολο να χωρέσει το μυαλό πως κατάφεραν οι ανθρώποι των περασμένων αιώνων να χτίσουν αυτές τις κρυμμένες πολιτείες μόνο με το φως κεριών και δάδων. Και είναι ίσως γι’ αυτό που καθώς φεύγουμε δεν κάνουμε κανένα σχόλιο αλλά μένουμε σε περισυλλογή ως ελάχιστη ένδειξη σεβασμού στην δύναμη του ανθρώπου που φανερώνεται όταν πια δεν του έχει απομείνει τίποτα άλλο.

Στην επιστροφή περνάμε από την “Κοιλάδα των Μοναχών”. Μοναδικοί γεωλογικοί σχηματισμοί που μοιάζουν σαν μανιτάρια ή σαν καμινάδες. Απόκοσμη η αίσθηση, εξωπραγματική. Εδώ κατέφευγαν οι αναχωρητές μοναχοί για απομόνωση και πνευματική άσκηση, εξηγεί ο Μεχμέτ και μέσα στους βράχους είναι σκαλισμένα τα δωμάτια τους, χώροι διαλογισμού και προσευχής. Κάποιοι από αυτούς, λέει, όταν καταλάβαιναν πως πλησίαζε το τέλος, έρχονταν εδώ για να πεθάνουν.

Ο ήλιος άρχισε να γέρνει, ο ουρανός πήρε μαβί χρώμα και είναι ώρα να γυρίσουμε πίσω. Ήταν μια μέρα φορτισμένη, ιστορισμένη με ένα σωρό ορατές και αόρατες προσευχές, χειροποίητες, αφηγηματικές και ανοιχτές στις άκρες τους. Χρειάζομαι χρόνο και ησυχία για να την συλλογιστώ. Πιο πολύ όμως στο μυαλό μου γυροφέρνει εκείνο το “Κύριε βοήθει” που τόβλεπα χαραγμένο σε όλα τα μονόπετρα μοναστήρια και που ακόμα, αιώνες μετά, παραμένει μια επείγουσα επίκληση.