Harvard Health Publishing

Είχατε ποτέ την αίσθηση ότι δεν είστε πολύ καλά, χωρίς να μπορείτε να προσδιορίσετε γιατί; Αυτό το σύμπτωμα συχνά περιγράφεται ως αίσθημα κακουχίας – ως γενικός όρος σημαίνει σωματική κατάπτωση και έλλειψη ενέργειας. Στην ιατρική γλώσσα, αναφέρεται σε ένα αίσθημα αδυναμίας και κόπωσης και μια γενική αίσθηση αδιαθεσίας.

«Τα άτομα με αίσθημα κακουχίας συχνά δυσκολεύονται να το περιγράψουν. Μπορεί να περιγράψουν μια αόριστη αίσθηση ασθένειας ή μια αίσθηση ότι “πρόκειται να κρεβατωθούν”. Συχνά συνοδεύεται από αίσθημα κόπωσης, αλλά όχι πάντα», λέει ο δρ Robert Shmerling, αρχισυντάκτης στις Εκδόσεις Υγείας του Χάρβαρντ και πρώην κλινικός διευθυντής του Τμήματος Ρευματολογίας στο Ιατρικό Κέντρο Beth Israel Deaconess.

Δεν χρειάζεται να στέκεστε παθητικά απέναντι στο αίσθημα κακουχίας. Υπάρχουν αρκετές προσεγγίσεις που μπορούν να σας βοηθήσουν να πάρετε πίσω τον έλεγχο της ενέργειας και της ευεξίας σας.

Eνα προειδοποιητικό σημάδι

Το αίσθημα κακουχίας μπορεί να ποικίλλει σε ένταση. Σε κάποια άτομα μπορεί να είναι ένα ήπιο αίσθημα κόπωσης, ενώ σε άλλα μπορεί να είναι τόσο έντονο, που να παρεμποδίζει τις καθημερινές δραστηριότητες.

Δεν αποτελεί νόσο ή πάθηση από μόνο του, αλλά μάλλον ένα σύμπτωμα ότι κάτι δεν λειτουργεί στον οργανισμό. Συχνά εμφανίζεται πριν από την εκδήλωση άλλων, ειδικών συμπτωμάτων.

«Δεν θα ξεκινούσα ποτέ υποθέτοντας ότι “δεν είναι τίποτα” ή ότι η ασθενής “το φαντάζεται” ή ότι είναι “απλώς από το άγχος” ή ότι είναι “της ηλικίας”. Το σύμπτωμα αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη εξίσου σοβαρά με οποιοδήποτε άλλο και να αξιολογείται αναλόγως», δηλώνει ο δρ Shmerling.

Συχνές αιτίες αισθήματος κακουχίας

Το αίσθημα κακουχίας μπορεί να οφείλεται σε πολλές και διάφορες αιτίες, από λοιμώξεις έως χρόνια νοσήματα ή ακόμη και σε παράγοντες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής. Ας δούμε ορισμένα παραδείγματα.

Λοιμώξεις. Οι ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις, όπως το κρυολόγημα, η γρίπη και ο COVID-19, μπορούν να προκαλέσουν αίσθημα κακουχίας. Το αίσθημα αυτό συχνά συνοδεύει την αρχική αντίδραση του οργανισμού για την καταπολέμηση της λοίμωξης.

Χρόνια νοσήματα. Πολλές χρόνιες παθήσεις, όπως η αναιμία, ο διαβήτης και η καρδιοπάθεια, μπορούν να οδηγήσουν σε αίσθημα κακουχίας λόγω του συνεχιζόμενου στρες που προκαλούν στον οργανισμό.

Ζητήματα ψυχικής υγείας. Η κατάθλιψη, το άγχος και το στρες μπορούν να συμβάλουν στο αίσθημα κακουχίας. Οι παθήσεις αυτές μπορούν να σας αποστραγγίσουν από ενέργεια και να σας κάνουν να αισθάνεστε άρρωστες.

Φάρμακα. Ορισμένα φάρμακα έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες που μπορεί να περιλαμβάνουν το αίσθημα κακουχίας. Αν αρχίσετε να μην αισθάνεστε καλά αφότου ξεκινήσετε ένα νέο φάρμακο, ενημερώστε τον γιατρό σας.

Διατροφικές ανεπάρκειες. Η ανεπαρκής λήψη βασικών θρεπτικών ουσιών, όπως βιταμινών και μετάλλων, μπορεί να προκαλέσει αίσθημα κακουχίας. Για παράδειγμα, η ανεπάρκεια σε βιταμίνη D ή σίδηρο είναι γνωστή αιτία κόπωσης και γενικής αδυναμίας.

Διαταραχές ύπνου. Παθήσεις όπως η αϋπνία ή η υπνική άπνοια μπορεί να σας στερήσουν την απαραίτητη ποσότητα αναζωογονητικού ύπνου, οδηγώντας σε αίσθημα κακουχίας.

Παράγοντες του τρόπου ζωής. Η κακή διατροφή, η έλλειψη άσκησης και ο ανεπαρκής ύπνος μπορούν να συμβάλουν στο να μην αισθάνεστε καλά, γεγονός που ίσως επιδεινώσει το αίσθημα κακουχίας. Το σώμα μας χρειάζεται ισορροπημένη διατροφή, τακτική σωματική άσκηση, επαρκή ενυδάτωση και επαρκή ύπνο για να λειτουργήσει σωστά.

Αντιμετώπιση των υποκείμενων αιτιών

Το πρώτο βήμα για την εξάλειψη του αισθήματος κακουχίας είναι ο εντοπισμός της αιτίας. Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο, καθώς τα συμπτώματα είναι γενικά. Συνήθως απαιτούνται μερικές επισκέψεις στον γιατρό.

Ο γιατρός σας πιθανότατα θα σας κάνει λεπτομερείς ερωτήσεις σχετικά με το ιατρικό σας ιστορικό και τα συμπτώματα, έτσι ώστε να αρχίσει να αποκλείει πιθανές αιτίες (βλ. «Προσδιορισμός της αιτίας του αισθήματος κακουχίας»).

Ο γιατρός σας θα πραγματοποιήσει επίσης μια διεξοδική κλινική εξέταση και μπορεί να ζητήσει ορισμένες εργαστηριακές εξετάσεις.

Η θεραπεία θα εξαρτηθεί από την υποκείμενη αιτία. Αν το αίσθημα κακουχίας προκαλείται από μια λοίμωξη, μπορεί να σας συνταγογραφηθούν αντιβιοτικά ή αντι-ιικά φάρμακα. Για τα χρόνια νοσήματα, όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση ή ο διαβήτης, είναι βασικό να αντιμετωπιστεί η πάθηση με φάρμακα, αλλαγές στον τρόπο ζωής και συνεχιζόμενη ιατρική φροντίδα.

Σε περιπτώσεις στις οποίες στο αίσθημα κακουχίας συμβάλλουν επίσης κάποια ζητήματα ψυχικής υγείας, η θεραπεία συζήτησης και ορισμένες φορές η φαρμακοθεραπεία μπορούν να βοηθήσουν την πάσχουσα να ανακουφιστεί από αυτό. Αν το πρόβλημα προκαλείται από κάποιο φάρμακο που λαμβάνετε, ο γιατρός σας μπορεί να σας συστήσει να το κόψετε, να προσαρμόσει τη δοσολογία ή να το αλλάξει με κάποιο άλλο φάρμακο.

Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να βοηθήσουν

Ανεξάρτητα από την υποκείμενη αιτία, ορισμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορεί να μειώσουν το αίσθημα κακουχίας, βελτιώνοντας τη συνολική σας υγεία και ευεξία. Προσέξτε όμως να μην κάνετε δραστικές αλλαγές προτού εξεταστούν τα συμπτώματα από τον γιατρό σας.

«Κάποιες φορές, μια σύσταση σχετικά με τον τρόπο ζωής μπορεί να είναι πρόωρη. Για παράδειγμα, η άσκηση μπορεί να είναι εξαιρετική για κάποιον που έχει απορρυθμιστεί αλλά είναι κατά τα άλλα υγιής, αλλά μπορεί να είναι αδύνατη ή ακόμη και να επιδεινώσει την κατάσταση –τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα– εάν η πάσχουσα έχει κάποια νέα, μη αντιμετωπισμένη καρδιοπάθεια», επισημαίνει ο δρ Shmerling. «Ωστόσο, θα ενθάρρυνα κάποιες άλλες κλασικές συστάσεις για υγιεινό τρόπο ζωής ενόσω συνεχίζονται οι εξετάσεις».

Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής που θα πρέπει να συζητήσετε με τον γιατρό σας περιλαμβάνουν τα εξής:

Βελτίωση της διατροφής. Φροντίστε να έχετε μια ισορροπημένη διατροφή, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης και άπαχη πρωτεΐνη. Κάποιες φορές, μπορεί να απαιτούνται συμπληρώματα αν έχετε συγκεκριμένες διατροφικές ανεπάρκειες.

Ενυδάτωση. Το να πίνετε αρκετό νερό μέσα στην ημέρα είναι κρίσιμης σημασίας. Η αφυδάτωση μπορεί να οδηγήσει σε αισθήματα κόπωσης.

Τακτική άσκηση. Η ενσωμάτωση της σωματικής δραστηριότητας στην καθημερινή σας ρουτίνα μπορεί να ενισχύσει το επίπεδο της ενέργειάς σας και να βελτιώσει τη συνολική σας ευεξία. Ακόμη και μια ελαφριά άσκηση όπως το περπάτημα μπορεί να κάνει τη διαφορά.

Προτεραιότητα στον ύπνο. Η καλή υγιεινή του ύπνου είναι βασική. Φροντίστε να κοιμάστε επτά με εννέα ώρες κάθε νύχτα. Προσπαθήστε να πηγαίνετε για ύπνο και να ξυπνάτε την ίδια ώρα κάθε μέρα, υιοθετήστε μια χαλαρωτική ρουτίνα πριν από τον ύπνο και φροντίστε να είναι άνετο το περιβάλλον του ύπνου.

Διαχείριση του στρες. Τεχνικές όπως η ενσυνειδητότητα, ο διαλογισμός, η γιόγκα και οι ασκήσεις βαθιών αναπνοών μπορούν να μειώσουν το επίπεδο του στρες και να βελτιώσουν το αίσθημα ευεξίας.

Αποφυγή του αλκοόλ και του καπνίσματος. Και οι δύο αυτές συνήθειες μπορούν να συμβάλουν στο αίσθημα κακουχίας. Η μείωση του αλκοόλ ή η πλήρης αποχή από το αλκοόλ και το κάπνισμα μπορούν να βελτιώσουν τη συνολική σας υγεία.

Μείνετε σταθερές στην προσπάθειά σας

Μπορεί να χρειαστεί χρόνος για να μάθετε τι προκαλεί το αίσθημα κακουχίας και να το θέσετε υπό έλεγχο. Αυτό μπορεί να σας δυσκολέψει να παραμείνετε πιστές στις υγιεινές συνήθειες και να συνεχίσετε να ψάχνετε για απαντήσεις, ιδίως εάν δεν αισθάνεστε καλά.

Θυμηθείτε απλώς ότι δεν χρειάζεται να κάνετε πολλές αλλαγές συγχρόνως στον τρόπο ζωής σας. Μπορείτε να προσθέτετε μία νέα συνήθεια κάθε λίγες εβδομάδες: αρχίστε να περπατάτε λίγο περισσότερο κάθε μέρα ή να αντικαθιστάτε μια συγκεκριμένη ανθυγιεινή τροφή με κάποια που είναι πιο θρεπτική. Μικρές, σταθερές, σταδιακές αλλαγές θα αθροιστούν τελικά και θα σας βοηθήσουν να αρχίσετε να αισθάνεστε ξανά καλύτερα.

Προσδιορισμός της αιτίας του αισθήματος κακουχίας
Για τον εντοπισμό της αιτίας του αισθήματος κακουχίας απαιτείται διερεύνηση. Σκεφτείτε ποιες είναι οι απαντήσεις σας στις ακόλουθες ερωτήσεις και μοιραστείτε τες με τον γιατρό σας.

• Πόσο καιρό αισθάνεστε έτσι;

• Πώς θα βαθμολογούσατε τη βαρύτητα των συμπτωμάτων σας σε μια κλίμακα από το 1 έως το 10;

• Τι βελτιώνει ή επιδεινώνει τα συμπτώματά σας; Τα συμπτώματα έρχονται και φεύγουν ή είναι συνεχή; Μήπως φεύγουν ή βελτιώνονται όταν αποσπάται η προσοχή σας σε κάτι άλλο ή όταν είστε διακοπές;

• Είχατε και στο παρελθόν εμπειρία ή επεισόδια αισθήματος κακουχίας;

• Έχετε άλλα συμπτώματα, όπως βήχα, πόνο στον θώρακα, πυρετό, κόπωση, πόνους, μεταβολή βάρους, αιμορραγία, αλλαγές στα κόπρανα ή στα ούρα, εξάνθημα ή απώλεια όρεξης;

• Παίρνετε φάρμακα ή συμπληρώματα; Μήπως κάποια από αυτά τα ξεκινήσατε πρόσφατα;

• Έχετε ιστορικό προβλημάτων με τον θυρεοειδή;

• Αισθάνεστε κατάθλιψη ή μήπως υπάρχουν νέοι στρεσογόνοι παράγοντες στη ζωή σας;

• Έχετε ταξιδέψει πρόσφατα;

• Ποιες είναι οι συνήθειές σας ως προς τον ύπνο, την άσκηση και τη διατροφή;