Καθώς οι αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν δεν έχουν μέχρι στιγμής καταφέρει να κάμψουν το καθεστώς, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να στρέφεται εκ νέου στην τακτική της ασφυκτικής οικονομικής πίεσης, ελπίζοντας ότι θα επιφέρει στην Τεχεράνη το «αποφασιστικό» πλήγμα που δεν κατάφεραν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Εν μέσω ελλείψεων σε απαραίτητα πυρομαχικά και με δεδομένο ότι ο πόλεμος που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι δημοφιλής στην αμερικανική κοινή γνώμη, κορυφαίοι αξιωματούχοι γύρω από τον Τραμπ προσανατολίζονται πλέον σε σταδιακή ενίσχυση των κυρώσεων και συνέχιση του ναυτικού αποκλεισμού, με στόχο να περιορίσουν δραστικά τις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν και τα έσοδά του.

Από τις βόμβες στις κυρώσεις

Η επιστροφή στην οικονομική πίεση της Τεχεράνης —η οποία ονομάστηκε στρατηγική «μέγιστης πίεσης» κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ— αποτελεί αξιοσημείωτη στροφή για την αμερικανική κυβέρνηση, η οποία τις τελευταίες εβδομάδες έχει απειλήσει επανειλημμένα με εντατικοποίηση της στρατιωτικής εκστρατείας στο Ιράν.

Αν και η στρατηγική της «μέγιστης πίεσης» δεν κατάφερε να φέρει το αποτέλεσμα που επιθυμούσε ο Τραμπ πριν από το 2020, ο ίδιος και η ομάδα του φαίνεται να εκτιμούν ότι αυτή τη φορά θα πετύχει.

«Η επιχείρηση “Οικονομική Οργή”, υπό την ηγεσία του υπουργού Σκοτ Μπέσεντ, καταστρέφει την ιρανική οικονομία», δήλωσε ο πρέσβης των ΗΠΑ στα Ηνωμένα Εθνη, Μάικ Γουόλτς, στο Fox News στις 10 Αυγούστου. Ο ίδιος ανέφερε επίσης ότι οι Ιρανοί φοβούνται περισσότερο τον Μπέσεντ παρά τον Αμερικανό υπουργό Αμυνας, Πιτ Χέγκσεθ.

Ο Τραμπ έκανε παρόμοια δήλωση την Κυριακή στο Axios, λέγοντας ότι «κρατά χαμηλούς τόνους» όσον αφορά το Ιράν. «Απλώς παρακολουθούμε το Ιράν με τον τεράστιο πληθωρισμό του και το γεγονός ότι δεν έχει χρήματα». Ο Μπέσεντ είχε επίσης μιλήσει πριν από μερικές ημέρες στο Fox, λέγοντας ότι «η κυβέρνηση προκαλεί ταλαιπωρία στον λαό και θα συνεχίσουμε να ασκούμε πίεση».

Στο όριο η ιρανική οικονομία

Αυτή η ρητορική αντανακλά ένα επιχείρημα που προβάλλουν ορισμένοι αναλυτές, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι το καθεστώς βρίσκεται στο χείλος της οικονομικής κατάρρευσης, ενώ διαθέτει όλο και λιγότερες επιλογές για να παρακάμψει τις κυρώσεις μέσω άλλων χωρών, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Η οικονομία του Ιράν έχει υποστεί σημαντικό πλήγμα από τον πόλεμο, καθώς μεγάλο μέρος της βιομηχανικής παραγωγικής του ικανότητας έχει καταστραφεί και οι εξαγωγές αργού πετρελαίου έχουν περιοριστεί δραστικά λόγω του αμερικανικού αποκλεισμού. Σύμφωνα με στοιχεία της κεντρικής τράπεζας, ο πληθωρισμός σε ετήσια βάση έφτασε πρόσφατα το 77%.

Το νόμισμα, εν τω μεταξύ, έχει υποτιμηθεί κατά περισσότερο από 10% σε σχέση με το προπολεμικό επίπεδό του, επιβαρύνοντας περαιτέρω την οικονομική πίεση που ασκείται στους Ιρανούς.

Η υποτίμηση του ριάλ πυροδότησε βίαιες διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα στις αρχές του έτους, οδηγώντας σε σκληρή καταστολή από τις αρχές, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο χιλιάδων ανθρώπων. Δεν υπάρχουν, ωστόσο, ενδείξεις ότι οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις θα ξαναρχίσουν.

Τα όρια της «μέγιστης πίεσης»

Οταν κλήθηκε να σχολιάσει τη νέα στρατηγική απέναντι στο Ιράν, ένας αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι οι κυρώσεις και ο ναυτικός αποκλεισμός έχουν οδηγήσει την Τεχεράνη σε χρεοκοπία, τονίζοντας ότι ο Τραμπ διαθέτει πολλούς επιπλέον μοχλούς πίεσης που μπορεί να ενεργοποιήσει τους επόμενους μήνες. Ο αξιωματούχος δεν έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τα επιπλέον εργαλεία οικονομικής πίεσης που διαθέτει η κυβέρνηση Τραμπ.

Οι ΗΠΑ μπορούν ασφαλώς να δυσχεράνουν ακόμη περισσότερο την πώληση ιρανικού πετρελαίου ή τη μεταφορά των εσόδων στη χώρα. Ωστόσο, κάθε βήμα προς την κλιμάκωση των κυρώσεων συνεπάγεται μεγαλύτερο διπλωματικό κόστος και μειώνει τη βεβαιότητα ότι η πρόσθετη οικονομική ζημιά θα μετατραπεί σε πολιτικές παραχωρήσεις από την πλευρά της ιρανικής ηγεσίας.

Μια επιλογή για την αύξηση της πίεσης θα μπορούσε να είναι η επιβολή κυρώσεων στην Κίνα και την Ινδία, τους δύο μεγαλύτερους αγοραστές ιρανικού πετρελαίου, με την Κίνα να αντιπροσωπεύει πάνω από το 90% των εξαγωγών πετρελαίου από την Τεχεράνη. Η επιβολή κυρώσεων σε οντότητες που διευκολύνουν αυτές τις αγορές θα μείωνε άμεσα τα έσοδα του Ιράν από το πετρέλαιο.

Οι ΗΠΑ έχουν ήδη επιβάλει κυρώσεις σε ορισμένα κινεζικά διυλιστήρια και εταιρείες από την αρχή του πολέμου με το Ιράν, τον Φεβρουάριου, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχουν προχωρήσει στο να στοχεύσουν τις μεγάλες κινεζικές τράπεζες που χρηματοδοτούν το εμπόριο αυτό. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι κυρώσεις σε αυτές τις οντότητες ενέχουν τον κίνδυνο να ανοίξουν ένα νέο μέτωπο με το Πεκίνο, ενόψει της προγραμματισμένης συνάντησης του Σεπτεμβρίου μεταξύ του Τραμπ και του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ.

«Αν σκοπεύουμε να εφαρμόσουμε μια πιο επιθετική στρατηγική, οι παράγοντες που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη δεν θα είναι μόνο διμερείς, αλλά θα γίνουν πολυμερείς», δήλωσε ο Τζες Χόβερσεν, πρώην αξιωματούχος του OFAC, ο οποίος σήμερα είναι επικεφαλής οικονομολόγος στην «Column», μια ψηφιακή τραπεζική πλατφόρμα.

Με πληροφορίες από Βloomberg