Μια καμπή είναι κάποτε αρκετή για ν’ αλλάξει ο κόσμος. Όπως ο χαμαιλέοντας που αλλάζει χρώμα. Το είδαμε να συμβαίνει άλλωστε ξανά στην παγκόσμια Ιστορία: σε μια απότομη στροφή γειτονιές του πλανήτη ν’ αλλάζουν ρότα. Με τελευταίο παράδειγμα την αυγή της δεκαετίας του 1990. Μια θρυαλλίδα χρειάστηκε μονάχα για να τιναχτεί το οικοδόμημα του υπαρκτού σοσιαλισμού στον αέρα. Κι έπειτα, σαν domino effect, η ανατολική Ευρώπη άλλαξε δέρμα.

Αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι μια τέτοια ιστορική συγκυρία. Οδηγούμαστε με φόρα προς τις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου και πιάνουμε ξυστά την κρίσιμη στροφή. Η Κύπρος τον Ιούνιο θα είναι μια άλλη χώρα. Για πρώτη φορά από την ίδρυση του κράτους του ’60 θα συμβούν θεμελιακές αλλαγές οι οποίες θα επικυρωθούν με τη σύνθεση της νέας Βουλής. Όχι μόνο επειδή η Κύπρος, ως κοινωνία κυρίως, αλλάζει δραματικά. Αλλά επειδή ο κόσμος αλλάζει με ρυθμούς φρενήρεις.

Αν βγούμε για μια στιγμή από τον μικρόκοσμό μας και αντικρίσουμε τη μεγάλη εικόνα θα αντιληφθούμε ότι η χώρα μας δεν είναι παρά ένας κρίκος σε μια σειρά αλυσιδωτών αλλαγών. Από την Αμερική που παραδόθηκε στη χυδαιότητα της διακυβέρνησης Τραμπ μέχρι την άνοδο της ακροδεξιάς στην Ευρώπη και την έξαρση του λαϊκισμού. Με κινητήριο δύναμη τη σαρωτική επίδραση των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, μια κοινωνική επανάσταση εξαπλώνεται σε διαφορετικά σημεία του πλανήτη. Άνθρωποι που μέχρι προχθές ασφυκτιούσαν μέσα στην ανωνυμία τους απέκτησαν φωνή. Κι όταν κατάλαβαν πως ο απόηχος μπορεί να φτάσει ως το περίκλειστο δωμάτιο της εξουσίας, η φωνή τους έγινε κραυγή εκφράζοντας το κυρίαρχο κοινωνικο-πολιτικό ρεύμα της εποχής μας: τον μεγάλο θυμό.

ΤΑ «ΑΝΤΙ-ΣΥΣΤΗΜΙΚΑ» ΚΟΜΜΑΤΑ

Οι επερχόμενες εκλογές είναι λοιπόν το σύμπτωμα αυτής της ιστορικής συγκυρίας. Γι’ αυτό θα δούμε ν’ αποκτά ο μεγάλος θυμός διακριτά χαρακτηριστικά με προμετωπίδα τα λεγόμενα «αντι-συστημικά» κόμματα. Η εκλογή του Φειδία Παναγιώτου στις Ευρωκλογές, με το εκπληκτικό ποσοστό του 20%, ήταν η πρόγευση μιας βαθιάς κοινωνικής αλλαγής η οποία αποκτά πλέον πολιτικά χαρακτηριστικά. Ο θυμός γεννά την απαξίωση προς ό,τι εκφράζει τον παλιό κόσμο: τα παραδοσιακά κόμματα, τα κατεστημένα media, τους ίδιους τους θεσμούς. Πρόκειται για μια νέα κοινωνική συνθήκη που καίει όπως ο λίβας τα σπαρτά τα κάθε λογής τοτέμ: κομματικά, θεσμικά, ακόμα και πολιτισμικά.

Στο νέο κομματικό τοπίο που δημιουργείται αυτά που καίγονται πιο εύκολα είναι τα πιο αναλώσιμα μικρά κόμματα. Οι δημοσκοπήσεις συμφωνούν ότι κόμματα όπως η ΕΔΕΚ, η ΔΗΠΑ ή οι Οικολόγοι, κινδυνεύουν να κλείσουν τον ιστορικό τους κύκλο αδυνατώντας να ανταποκριθούν στα αιτήματα της νέας εποχής. Σημαντική ζημιά υφίστανται και οι δύο πόλοι του κομματικού μας συστήματος, ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ, αν και φαίνεται ότι παρά τις τρομακτικές πιέσεις θα καταφέρουν να σταθούν πάνω από το ψυχολογικό φράγμα του 20%. Η μεγάλη μάχη για τα δύο μεγάλα κόμματα δίνεται για να περιοριστούν οι διαρροές προς το αντι-συστημικό ΑΛΜΑ και την εξόχως αντι-συστημικότερη Άμεση Δημοκρατία. Ο Συναγερμός έχει ένα επιπλέον μπελά: το αυτοπροσδιοριζόμενο ως αντι-συστημικό ΕΛΑΜ που αντλεί κατευθείαν από τη δεξαμενή της ακροδεξιάς ψήφου.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΜΙΑΣ ΟΛΟΚΛΗΡΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Οι βουλευτικές του 2026 θα μείνουν στην ιστορία ως οι εκλογές που «κανονικοποίησαν» το κυπριακό αδελφάκι της Χρυσής Αυγής σε ένα εθνικιστικό δεξιό κόμμα. Το ΕΛΑΜ κλειδώνει την τρίτη θέση στηριζόμενο στη «σκληρή» ψήφο απογοητευμένων ψηφοφόρων που αντλούν ελπίδα από το πάλαι ποτέ τρίπτυχο «πατρίς - θρησκεία - οικογένεια». Αυτή είναι και η βασική διαφοροποίηση από τα δύο άλλα κόμματα που εισέρχονται δυναμικά στην πολιτική σκηνή για να καταλάβουν την τέταρτη και πέμπτη θέση.

Τόσο το ΑΛΜΑ όσο και η Άμεση Δημοκρατία γιγαντώνονται μεν αλλά σε ένα έδαφος που θυμίζει κινούμενη άμμο. Το κόμμα του Οδυσσέα Μιχαηλίδη αποτελεί την πιο κλασική περίπτωση πολιτικού σχηματισμού με μονοθεματική ατζέντα: τη διαπλοκή - διαφθορά. Επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τη δυσφορία των πολιτών για την έλλειψη λογοδοσίας και το επιτυγχάνει αντλώντας ψήφους τόσο από δεξιά όσο και από αριστερά. Το κόμμα του Φειδία από την άλλη, με ένα πολύ πιο απλοϊκό σκεπτικό και σχεδόν ανύπαρκτη πολιτική ατζέντα, απλώς επενδύει στην απαξίωση. Με επιχείρημα «όλοι αποτυχημένοι - όλοι ίδιοι» μπαίνει σφήνα στο κομματικό σκηνικό κεφαλαιοποιώντας την ψήφο διαμαρτυρίας. Σε σχέση με τη «σκληρή» ψήφο του ΕΛΑΜ, το ΑΛΜΑ και η Άμεση Δημοκρατία μειονεκτούν καθώς η δική τους εκλογική βάση χαρακτηρίζεται από ρευστότητα.

Το «φαινόμενο» δεν είναι καινούριο κι ούτε βεβαίως κυπριακό. Το είδαμε να συμβαίνει την τελευταία δεκαετία σε άλλες χώρες, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Κίνημα Πέντε Αστέρων του Μπέμπε Γκρίλο στην Ιταλία. Ο δημοφιλής κωμικός ηθοποιός κατέγραψε το 2013 ποσοστό 25% και πέντε χρόνια αργότερα έγινε πρώτο κόμμα με 32%. Το 2022 όμως έκανε μια βουτιά στο 15% αποδεικνύοντας ότι ο λαϊκισμός ως πολιτικό ρεύμα δεν είναι συγκυριακός μεν, πλην όμως χαρακτηρίζεται από ρευστότητα καθώς στον πυρήνα του βρίσκεται φωλιασμένο το θυμικό των πολιτών.

Η πολιτική εξίσωση των πιο πάνω καταλήγει σε μια «φωτογραφία» των επόμενων εκλογών στην οποία διατηρούνται στην κορυφή τα δυο παραδοσιακά μεγάλα κόμματα, «κλειδώνει» το ΕΛΑΜ στην τρίτη θέση και αναδιαμορφώνουν τον νέο κομματικό χάρτη δυο νέοι «παίχτες» που καθιερώθηκε να τους αποκαλούμε με τα μικρά τους ονόματα: Οδυσσέας και Φειδίας. Έπειτα από 800 λέξεις η μη αναφορά στο άλλοτε επιδραστικό (και με ρυθμιστικό ρόλο) ΔΗΚΟ δεν είναι φυσικά διόλου τυχαία. Ο ορατός κίνδυνος να καταλήξει στην έκτη θέση σηματοδοτεί όχι μόνο το τέλος του παραδοσιακού Κέντρου αλλά και το τέλος μιας ολόκληρης εποχής.