Το να προσπαθήσεις να μείνεις αμέτοχος στο διεθνές σύστημα δεν σημαίνει ότι δεν θα καταστείς παράπλευρη απώλεια. Το τι συμβαίνει στη Βενεζουέλα μας αφορά.

1) Η κατάρρευση της διεθνούς τάξης. Η συζήτηση για την κίνηση των Αμερικανών εναντίον του Μαδούρο δεν πρέπει να περιοριστεί στη νομιμότητα ή όχι της απαγωγής του. Ούτε στις δηλώσεις του προέδρου Τραμπ που ακολούθησαν, περί ελέγχου της χώρας και του πετρελαίου της. Το επιστέγασμα είναι η κατάρρευση της διεθνούς τάξης, όπως αυτή εδραιώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με πρωτεργάτες μάλιστα τους ίδιους τους Αμερικανούς. Μέχρι σήμερα, τα κράτη που απαρτίζουν το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένων και των ΗΠΑ, προσπαθούσαν να αναζητήσουν μια επίφαση διεθνούς νομιμότητας για να αιτιολογήσουν τις κινήσεις τους, αντιλαμβανόμενα τη σημασία της ως κυρίαρχου αφηγήματος. Αυτή η εποχή έχει περάσει, αφού the tone from the top, δηλαδή το νέο αφήγημα σε παγκόσμιο επίπεδο που επηρεάζει όλους μας, καθορίζεται από τον τρόπο που αποφασίζει κι εκτελεί τις αποφάσεις του ο Αμερικανός πρόεδρος. Η περίπτωση της Βενεζουέλας αφαιρεί οποιοδήποτε ηθικό πλεονέκτημα μπορούσε να έχει μέχρι σήμερα η Ουάσιγκτον. Ταυτόχρονα, της αφαιρεί το δικαίωμα να απαιτεί συμμόρφωση προς το διεθνές αξιακό σύστημα από άλλους (κυρίως μη-δημοκρατικούς) δρώντες, αφού τους ενθαρρύνει να πράττουν το ίδιο. Ανεξαρτήτως του ποιος ήταν ο Μαδούρο, two wrongs never make a right.

2) Ο Τραμπ δεν είναι μόνος. Η απόφαση του προέδρου Τραμπ για παρέμβαση στα εσωτερικά της Βενεζουέλας, δεν αποτελεί παρορμητική απόφαση ενός μόνο ανθρώπου. Χαίρει στήριξης πέρα από τον στενό κύκλο συγγενών, φίλων και συμβούλων που τον περιβάλλουν. Ο πρώην Αμερικανός ΥΠΕΞ και πρώην διοικητής της CIA, Μάικ Πόμπεο, ο οποίος βρισκόταν πρόσφατα στο νησί μας, ως ομιλητής στο συνέδριο του Economist, υπερθεμάτισε την (τότε ακόμη) ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ στο θέμα του Μεξικού και της Βενεζουέλας, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ έχουν κάθε δικαίωμα να παρέμβουν όπου κρίνεται απαραίτητο από τα συμφέροντα ασφαλείας τους. Μια τέτοια άποψη στηρίζεται προφανώς στην αντίληψη της δημιουργίας ενός cordon sanitaire, μιας ζώνης ασφαλείας, μιας σφαίρας επιρροής, η οποία θα περιβάλλει την Αμερική και θα την καθιστά ισχυρότερη και πιο ανθεκτική στις εξωτερικές απειλές. Καθόλου τυχαία κι η αναφορά στην Κούβα, η οποία βρίσκεται στο μαλακό υπογάστριο των ΗΠΑ. Παρόμοια προβάλλει ως επιχείρημα κι ο Βλάντιμιρ Πούτιν για την Ουκρανία, την οποία αντιλαμβάνεται ως μέρος του Near Abroad, της πίσω αυλής της Ρωσίας. Αλλά κι η Τουρκία για την Κύπρο, την οποία τοποθετεί στη δική της σφαίρα επιρροής, ακόμα κι αν δεν υπήρχαν Τουρκοκύπριοι.

3) Η Ευρώπη είναι ανύπαρκτη ως δρώσα εξωτερικής πολιτικής, γιατί είναι ανύπαρκτη ως πάροχος ασφάλειας. Τι ακριβώς μπορούν πρακτικά να κάνουν οι Βρυξέλλες, εάν τη Βενεζουέλα όντως ακολουθήσει η Γροιλανδία; Πώς μπορεί να αντιδράσει η Δανία, στην οποία κυριαρχικά ανήκει το νησί της Γροιλανδίας, όταν ο δικός της πάροχος ασφάλειας τον τελευταίο μισό αιώνα ήταν το ΝΑΤΟ, του οποίου ηγείται ο μεγαλύτερος και ισχυρότερος στρατός του πλανήτη μας κι ο οποίος σήμερα την απειλεί; Μιλάμε για ένα τραγικό και δισεπίλυτο δίλημμα ασφάλειας που έχει να αντιμετωπίσει η Ευρώπη, αφού ο προστάτης και σύμμαχος μετουσιώνεται σε σημαντικό αντίπαλο. Η ρητορική περί στρατηγικής αυτονομίας και το πρόγραμμα SAFE, δεν αλλάζουν, στο παρόν στάδιο, την ανυπαρξία της Ε.Ε. στο διεθνές πολιτικό και στρατιωτικό γίγνεσθαι. Κάτι που σε συνδυασμό με την αποποίηση του παραδοσιακού ρόλου του ΝΑΤΟ ως προς την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρωπαϊκής ηπείρου από τον ίδιο τον δημιουργό του, τους Αμερικανούς, δημιουργεί νέα, προβληματικά δεδομένα για τις Βρυξέλλες.

4) Κυπριακό – ένα παλαιό πρόβλημα σε ένα νέο κόσμο. Η προσήλωση σε μια τροχιά λύσης του Κυπριακού, η οποία θα προκύπτει από διαπραγματεύσεις μέσω του μηχανισμού του ΟΗΕ (κάτι που δεν έχει συμβεί για οποιοδήποτε φλέγον ζήτημα του πλανήτη μας τις τελευταίες δεκαετίες), αποτελούσε λύση ανάγκης για ένα μικρό κράτος, όπως η χώρα μας. Εάν όμως εμμένουμε σε αφηγήματα του παρελθόντος, χωρίς να προτάσσουμε ταυτόχρονα επιχειρήματα που συνάδουν με τον νέο κόσμο του σήμερα και τα οποία να μας καταστούν ωφέλιμους και χρήσιμους δρώντες για τους μεγαλύτερους παίκτες στο γεωπολιτικό γίγνεσθαι της περιοχής μας, η επιβίωσή μας θα καταστεί δύσκολη. Το παιχνίδι για μια διευθέτηση του Κυπριακού δεν θα παιχτεί στο γήπεδο που ξέραμε μέχρι σήμερα, με διπλωματικούς κανόνες που κατανοούσαμε καλά.

Η Βενεζουέλα είναι μόνο η αρχή. Ας είμαστε, λοιπόν, προετοιμασμένοι για τη χιονοστιβάδα.

Άννα Κουκκίδη-Προκοπίου, Fellow Πανεπιστημίου Γέιλ. Μέλος του ΕΜΙ - Eastern Mediterranean Initiative, μιας πρωτοβουλίας του Geneva Centre for Security και της Swisspeace. Πρόεδρος του Κέντρου Κοινωνικο-Πολιτικής Σκέψης Πολιτεία. Διετέλεσε υπουργός Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως της Κυπριακής Δημοκρατίας.