Η συμφωνία που επιτεύχθηκε ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις χώρες της Mercosur δεν είναι ένα απλό εμπορικό κείμενο. Είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς και συχνά επίπονης διαπραγμάτευσης που διήρκεσε σχεδόν δύο δεκαετίες, με περιόδους στασιμότητας, πολιτικών ενστάσεων και εύλογων κοινωνικών ανησυχιών. Το γεγονός ότι τελικώς κατέστη δυνατή η κατάληξη και η υπογραφή της συμφωνίας δεν συνιστά μόνο διπλωματική επιτυχία· αποτελεί ένδειξη ότι, ακόμη και σε μια εποχή γεωπολιτικής αστάθειας, οι θεσμοί μπορούν να λειτουργήσουν με αποτελεσματικότητα και προοπτική.
Η Mercosur –με πυρήνα τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Ουρουγουάη και την Παραγουάη– αντιπροσωπεύει μια δυναμική περιφερειακή ένωση της Νότιας Αμερικής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, από την πλευρά της, παραμένει το πιο ολοκληρωμένο πείραμα υπερεθνικής συνεργασίας που γνώρισε η ήπειρός μας. Η σύγκλιση αυτών των δύο χώρων δεν αφορά μόνο τη μείωση δασμών ή τη διευκόλυνση επενδύσεων. Αφορά τη διαμόρφωση ενός κοινού πλαισίου κανόνων, προτύπων και προβλεψιμότητας, σε μια περίοδο όπου ο προστατευτισμός και οι μονομερείς επιλογές φαίνεται να κερδίζουν έδαφος.
Παράλληλα, η πρόσφατη υπογραφή μιας αντίστοιχης στρατηγικής εταιρικής σχέσης ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Iνδία διευρύνει σημαντικά τον ορίζοντα. Η Ινδία, ως η πολυπληθέστερη δημοκρατία στον κόσμο και ανερχόμενη οικονομική δύναμη, δεν αποτελεί απλώς μια μεγάλη αγορά. Συνιστά πολιτικό και πολιτισμικό εταίρο με βαρύνουσα σημασία για την παγκόσμια ισορροπία. Η διασύνδεση Ευρώπης, Mercosur και Ινδίας διαμορφώνει έναν ευρύτατο χώρο πολυεπίπεδης συνεργασίας που αφορά και εκφράζει σχεδόν δυόμισι δισεκατομμύρια ανθρώπους.
Ακόμα πιο πρόσφατα ο πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ, επισκέφθηκε τις Ινδίες και συμφώνησε με τον πρωθυπουργό της χώρας, Ναρέντρα Μόντι, όπως μέχρι τέλος του χρόνου ολοκληρώσουν μια ανάλογη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου ανάμεσα στις χώρες τους.
Το Ηνωμένο Βασίλειο μετά την εκλογή του πρωθυπουργού Στάρμερ και την αναγνώριση από τον βρετανικό λαό ότι το Brexit υπήρξε ένα μεγάλο λάθος, επιχειρεί και φαίνεται να επιτυγχάνει μια στενότερη εμπορική συνεργασία με την Ε.Ε. Ιδιαίτερα στενή συνεργασία επίσης επιτυγχάνεται ανάμεσα σε Ε.Ε. και Η.Β. στον ευαίσθητο τομέα της Ευρωπαϊκής Άμυνας που απασχολεί έντονα τους ευρωπαϊκούς λαούς.
Αναμφισβήτητα οι δυσκολίες υλοποίησης ενός τέτοιου σύνθετου έργου μεταεθνικής συνεργασίας είναι υπαρκτές. Το έργο, όχι ως αντίβαρο απέναντι σε κάποιον «άλλο», αλλά ως θετική πρόταση για ένα πολυκεντρικό και πιο ισορροπημένο διεθνές σύστημα, απαιτεί πολιτικό θάρρος, αντοχή στις εσωτερικές πιέσεις και σαφή στρατηγική κατεύθυνση. Απαιτεί επίσης να αναγνωρίσουμε ότι η παγκοσμιοποίηση δεν είναι μονοσήμαντη διαδικασία, αλλά μπορεί να λάβει διαφορετικά χαρακτηριστικά, ανάλογα με το πλαίσιο των αξιακών συντεταγμένων που την ορίζουν. Εάν η παγκοσμιοποίηση αφεθεί αποκλειστικά στις δυνάμεις της ισχύος και του πλούτου, θα διευρύνει τις συγκρούσεις οδηγώντας σε έναν χαοτικό κόσμο. Εάν όμως στηριχθεί σε κανόνες, διαφάνεια και στο ιδεώδες της συνύπαρξης των λαών, μπορεί να αποτελέσει εργαλείο ειρήνης.
Η προοπτική μιας ευρύτερη συνεργασίας –Ευρωπαϊκή Ένωση, Mercosur, Ινδία, Καναδάς, Ηνωμένο Βασίλειο– που ανατρέπει τη λογική του κατακερματισμού της παγκόσμιας κοινωνίας σε Ανατολή και Δύση, σε Βορρά και Νότο, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ευρύτερη πολιτική συνεργασία. Σε μια εποχή όπου οι διεθνείς οργανισμοί δοκιμάζονται και οι πολυμερείς δομές αμφισβητούνται, η ανάδειξη ενός τέτοιου άξονα συνεργασίας θα έστελνε μήνυμα ότι οι λαοί που πιστεύουν στη συνεννόηση και στη θεσμική σταθερότητα μπορούν να χαράξουν διαφορετική πορεία. Πολύ μεγαλύτερη σημασία αποκτά σήμερα η προοπτική αυτή εν μέσω μεγάλων πολέμων (Μέση Ανατολή, Ουκρανία, Γάζα) που ανατρέπουν την παγκόσμια πολιτική ισορροπία και διασαλεύουν τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας.
Ίσως να αξίζει αυτή την ώρα η Ε.Ε. να κάνει ένα ακόμη βήμα, συμβολικό αλλά και ουσιαστικό μαζί. Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα –σε συνεννόηση με τους Αντόνιο Κόστα και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν – θα μπορούσε να προσκαλέσει τον πρωθυπουργό της Ινδίας, τον πρόεδρο της Βραζιλίας, τον πρωθυπουργό του Καναδά και τον Βρετανό πρωθυπουργό να απευθυνθούν στην Ολομέλεια του Κοινοβουλίου, στο πλαίσιο ενός διαλόγου για το μέλλον των διαπεριφερειακών συνεργασιών. Όχι ως εθιμοτυπική πράξη, αλλά ως αφετηρία μιας συζήτησης για το πώς μπορούν μεγάλες δημοκρατικές ή πλουραλιστικές οντότητες να συντονίσουν τις δυνάμεις τους πέρα από τους ανταγωνισμούς των «μεγάλων» και με βαθύ σεβασμό στην αξιοπρέπεια του ανθρώπου και την πίστη στη συνύπαρξη των λαών.
Η Ευρώπη, με τις αντιφάσεις και τις αδυναμίες της, γεννήθηκε από την απόφαση να υπερβεί τη λογική των συγκρούσεων που την κατέστρεψαν τον 20ό αιώνα. Η Mercosur δημιουργήθηκε ως εγχείρημα περιφερειακής ειρήνης και οικονομικής σύγκλισης χωρών της Λατινικής Αμερικής. Η Ινδία και ο Καναδάς, με τις ιδιαιτερότητές τους, εκπροσωπούν κοινωνίες που επιδιώκουν να συνδυάσουν ανάπτυξη και θεσμική σταθερότητα. Το Η.Β. πολιτισμικά και άλλως πως ανήκει στην Ευρώπη και μετέχει στον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής, στο αξιακό μας σύστημα, στον ευρωπαϊκό πολιτισμό εν γένει. Η σύμπλευση αυτών των χωρών δεν είναι ουτοπία· είναι ρεαλιστική επιλογή σε μια ανθρωπότητα που αναζητά, τις παραμονές πιθανόν ενός τρίτου παγκόσμιου πολέμου, να βιώσει ξανά την ελπίδα σε έναν καλύτερο, ειρηνικό κόσμο.
Ο κ. Μάριος Ηλιάδης είναι πρώην υπουργός.
