Η ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα δικαιολογημένα προσέλκυσε το έντονο ενδιαφέρον των αμερικανικών ΜΜΕ. Οι επιλεκτικές ιστορικές αναφορές και το γενικότερο ύφος της παρέμβασης παραπέμπουν σε ένα ιδεολογικό μανιφέστο, το οποίο αντανακλά τον τρόπο σκέψης που κυριαρχεί μέσα σε ένα σημαντικό τμήμα της αμερικανικής Δεξιάς. Η έμφαση που έδωσε στην ηρωικότητα και στα ηρωικά πρότυπα υποδηλώνει έναν βαθύ αναστοχασμό γύρω από το σημερινό αξιακό σύστημα. Δεν είναι τυχαίο ότι η ομιλία του αναπαράγει παραδοσιακά πρότυπα αρρενωπότητας που τείνουν να ξεπεραστούν σε πολλές δυτικές κοινωνίες. Το βασικό μήνυμα είναι ότι το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα επιδιώκει να αναλάβει την ιστορική αποστολή της ανάταξης της Δύσης από την παρακμή στην οποία θεωρεί ότι έχει περιέλθει.

Η συγκεκριμένη συζήτηση έχει τις ρίζες της στην περίοδο του Μεσοπολέμου. Ο Οσβαλντ Σπένγκλερ, στο μνημειώδες έργο του «Η παρακμή της Δύσης», εξέτασε τους πολιτισμούς ως οργανικές οντότητες που διαγράφουν έναν προκαθορισμένο ιστορικό κύκλο, από τη γέννηση και την ανάπτυξη έως την ωρίμανση και την αναπόφευκτη παρακμή τους. Ο Αρνολντ Τόινμπι, αντιθέτως, υποστήριξε ότι η μοίρα των πολιτισμών δεν είναι προδιαγεγραμμένη, αλλά εξαρτάται από την ικανότητά τους να δίνουν αποτελεσματικές λύσεις στις προκλήσεις που αναδύονται. Στη μεταψυχροπολεμική εποχή, ο Σάμιουελ Χάντινγκτον διατύπωσε τη θέση ότι η Δύση θα κληθεί να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό άλλων πολιτισμικών συνόλων. Ο Παναγιώτης Κονδύλης επίσης μίλησε για την παρακμή του αστικού πολιτισμού και την ανάπτυξη της μαζικής δημοκρατίας και της κοινωνίας της κατανάλωσης, ενώ ο Χρήστος Γιανναράς αναφέρθηκε επανειλημμένως στα αδιέξοδα της δυτικής νεωτερικότητας.

Ο προβληματισμός για την πορεία του δυτικού πολιτισμού βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης στις ΗΠΑ, με επιπτώσεις που εκτείνονται πέρα από τα αμερικανικά σύνορα. Αξίζει να σημειωθεί ότι, λόγω των ιδιαιτεροτήτων του αμερικανικού εκλογικού συστήματος, το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στα πολιτικά δρώμενα της χώρας. Μετά την υποχώρηση του υπαρκτού φιλελευθερισμού στην Ευρώπη, τα περισσότερα κόμματα της υπερσυντηρητικής και εθνικιστικής Δεξιάς συμμερίζονται παρόμοιες ιδεολογικές προσεγγίσεις που εδράζονται σε μια πολιτισμική ανάγνωση των διεθνών σχέσεων.

Στο πλαίσιο των τεκτονικών αλλαγών που συντελούνται διεθνώς, ο Ελληνισμός καλείται να επαναπροσδιορίσει τη θέση του εντός και εκτός της Δύσης. Υπάρχει μια μοναδική ευκαιρία για την Ελλάδα να μετεξελιχθεί σε χώρα όπου δοκιμάζεται η ίδια η αντοχή και η συνέχεια του δυτικού πολιτισμού, ώστε κάθε μείζων απειλή που αντιμετωπίζουμε να θεωρείται απειλή που στρέφεται κατά του συνόλου του δυτικού κόσμου. Αυτό, δηλαδή, που είχε επιτύχει για αρκετές δεκαετίες το Ισραήλ. Ετσι κι αλλιώς, η γεωπολιτισμική επιρροή μας θα υπερτερεί πάντα της οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος μας. Μια τέτοια αναπροσαρμογή της ελληνικής υψηλής στρατηγικής, όμως, απαιτεί ταχεία απαλλαγή από παλαιοκομματικές νοοτροπίες που περιορίζουν τον στρατηγικό ορίζοντα της χώρας.
Τώρα χρειάζεται να αναλογιστούμε τον δικό μας πολιτισμικό προορισμό. Στο δοκίμιο «Περί της ιστορικής αποστολής του Ελληνισμού» (1872), ο σπουδαίος, αλλά λησμονημένος, πολιτικός και φιλόσοφος Πέτρος Βραΐλας-Αρμένης τον περιέγραψε με ιδιαίτερη σαφήνεια. Ο Ελληνισμός οφείλει να μεταδίδει στην υπόλοιπη ανθρωπότητα το ιδανικό της ελευθερίας και της παιδείας, ενοποιημένο με τη χριστιανική αλήθεια, ώστε να προάγει την πνευματική πρόοδο του ανθρώπου. Βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη καμπή της Ιστορίας.

Ο κ. Μάνος Καραγιάννης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Professor of International Security στο King’s College London.