Το τελευταίο παγοθραυστικό που έστειλε η Κίνα στην Αρκτική εκλαμβάνεται από αναλυτές ως ένα σύμβολο των φιλοδοξιών του Πεκίνου στην ευρύτερη περιοχή, όπου η ένταση έχει ενισχυθεί τους τελευταίους μήνες λόγω των αξιώσεων του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ να προσαρτήσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες τη Γροιλανδία.

Το κρατικό Ινστιτούτο Ερευνών 708 της Κίνας, το οποίο σχεδίασε το συγκεκριμένο παγοθραυστικό, δήλωσε ότι το πλοίο, το οποίο είναι σε θέση να σπάει πάγο έως και 2,5 μέτρων σε πάχος, θα χρησιμοποιηθεί πολλαπλώς, από τη μεταφορά φορτίων έως τον τουρισμό. 

Αναδυόμενος ανταγωνισμός για την Αρκτική

Αν και η Κίνα περιγράφει τα συμφέροντά της στην περιοχή σε όρους εμπορίου και έρευνας, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι υπάρχει και μια πολιτικοστρατιωτική πτυχή στις κινήσεις αυτές, από την ίδρυση ερευνητικών βάσεων έως τη συνεργασία στον τομέα των ορυκτών και τις κοινές στρατιωτικές περιπολίες με τη Ρωσία.

«Η Κίνα θεωρεί την Αρκτική ως ένα νέο μέτωπο που είναι κρίσιμο για τον γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό ανταγωνισμό της με τις ΗΠΑ και με τη Δύση γενικότερα», δήλωσε η Χελένα Λεγκάρντα, επικεφαλής του προγράμματος για την ομάδα εξωτερικών σχέσεων στο Merics. «Το Πεκίνο θέλει να επεκτείνει την επιρροή, την παρουσία και την πρόσβασή του στην Αρκτική», πρόσθεσε.

Αυτές οι φιλοδοξίες του Πεκίνου έχουν εντείνει τις ανησυχίες των εμπειρογνωμόνων και των υπευθύνων χάραξης πολιτικής στις ΗΠΑ και σε άλλες δυτικές πρωτεύουσες, οι οποίοι προβλέπουν έναν αγώνα για την εξασφάλιση ταχύτερων και φθηνότερων θαλάσσιων διαδρομών και πλούσιων φυσικών πόρων, καθώς οι πάγοι λιώνουν.

Η Αρκτική προσφέρει αμέτρητες δυνατότητες για στρατιωτικές δραστηριότητες, από τον διαστημικό και δορυφορικό πόλεμο έως τη στρατηγική τοποθέτηση υποβρυχίων με πυρηνικά όπλα. Ως εκ τούτου, αυξάνεται και ο κίνδυνος οι εντάσεις στην περιοχή να μετατραπούν σε ξεκάθαρο ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων.

Πώς ενισχύεται η κινεζική παρουσία

Η Κίνα έχει φιλοδοξίες στην Αρκτική εδώ και δεκαετίες. Ωστόσο, η δραστηριότητά της έχει επιταχυνθεί τα τελευταία χρόνια, σε συνάρτηση με την αυξανόμενη οικονομική και γεωπολιτική επιρροή της.

Το Πεκίνο αγόρασε το πρώτο του παγοθραυστικό, Xue Long, από την Ουκρανία το 1993, πριν αρχίσει να αναπτύσσει τον δικό του εγχώριο στόλο. Το 2004, εγκαινίασε τον πρώτο μόνιμο ερευνητικό σταθμό του στην Αρκτική, στο αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ της Νορβηγίας, και στη συνέχεια έναν άλλο στην Ισλανδία το 2018.

Την ίδια χρονιά, το Πεκίνο παρουσίασε την πολιτική του για την Αρκτική, η οποία προβλέπει «έναν πολικό δρόμο του μεταξιού μέσω της ανάπτυξης των ναυτιλιακών διαδρομών στην Αρκτική». Η πολιτική αυτή προωθούσε την έρευνα και τις «υδρογραφικές μελέτες» της Κίνας στην περιοχή, οι οποίες, αποσκοπούσαν στη βελτίωση της «ασφάλειας και των υλικοτεχνικών δυνατοτήτων στην Αρκτική».

Η Κίνα χαρακτήρισε τον εαυτό της «κράτος κοντά στην Αρκτική» στο έγγραφο πολιτικής του 2018, προκαλώντας την έντονη αντίδραση του τότε υπουργού Εξωτερικών, Μάικ Πομπέο. «Υπάρχουν μόνο κράτη της Αρκτικής και κράτη που δεν ανήκουν στην Αρκτική», απάντησε ο Πομπέο.

Η προσέγγιση με τη Μόσχα

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η Ευρώπη ήταν γενικά προτιμώμενος εταίρος της Κίνας στην Αρκτική. Ωστόσο, μετά την πανδημία και την εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία το 2022, η Ευρώπη άρχισε να «απομακρύνεται» από την Κίνα, με αποτέλεσμα το Πεκίνο να έρθει πιο κοντά στη Ρωσία.

Οι κύριες ναυτιλιακές διαδρομές μέσω Αρκτικής από την Ευρώπη προς την Κίνα διέρχονται σε ορισμένες περιπτώσεις από περιοχές που ανήκουν σε χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ, όπως ο Καναδάς και η Γροιλανδία. Ωστόσο, η Κίνα έχει δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη λεγόμενη Βόρεια Θαλάσσια Οδό, η οποία διέρχεται εξ ολοκλήρου από ρωσικά ύδατα.

Οι αρκτικές διαδρομές «μπορούν να μειώσουν τις αποστάσεις του ταξιδιού έως 40% σε σύγκριση με την παραδοσιακή διαδρομή της Διώρυγας του Σουέζ», δήλωσε ο Γιου Γιουν, ερευνητής του Ινστιτούτου Ερευνών 708, στην κρατική εφημερίδα China Daily.

Το Πεκίνο έχει επίσης επενδύσει σε έργα εξόρυξης, ενέργειας και υποδομών στο βόρειο τμήμα της Ρωσίας. Χαρακτηριστικό είναι το λιμάνι βαθέων υδάτων στο Αρχαγγέλσκ στη Λευκή Θάλασσα, το οποίο η Cosco, σύμφωνα με πληροφορίες, σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει ως κύρια βάση της στην Αρκτική.

Τα όρια της συνεργασίας με τους Ρώσους

Ωστόσο, ορισμένοι πιστεύουν ότι ενώ η Ρωσία επιθυμεί να διευρύνει σε μεγάλο βαθμό τις οικονομικές σχέσεις με την Κίνα, η συνεργασία αυτή, ειδικά όσον αφορά την Αρκτική, έχει όρια.

«Η Ρωσία συνεργάζεται στενά με την Κίνα, αλλά υπάρχει αμφιβολία σχετικά με το αν θα της επιτρέψει να εισέλθει στην Αρκτική, καθώς [η Ρωσία] θέλει να είναι η ηγεμονική δύναμη», δήλωσε ο Τόρε Σάντβικ, υπουργός Αμυνας της Νορβηγίας.

Ενας ανώτερος αξιωματούχος των σκανδιναβικών χωρών δήλωσε ότι οι οκτώ αρκτικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, δεν επιθυμούν η Κίνα να αναλάβει οποιοδήποτε επίσημο ρόλο στην περιοχή. «Η Κίνα αυτοαποκαλείται σχεδόν αρκτική χώρα. Δεν θέλουμε μια μορφή διαχείρισης που να δίνει στην Κίνα δικαίωμα λόγου».

Ωστόσο, ο Τζέιμς Τσαρ, ειδικός σε θέματα Κίνας από το Rajaratnam School of International Studies στη Σιγκαπούρη, δήλωσε ότι η στρατηγική του Πεκίνου είναι να επιδιώξει μακροπρόθεσμη «οικοδόμηση παρουσίας» στην περιοχή, και όχι «απρόσκοπτη προβολή δύναμης».

Οι περισσότερες κινεζικές στρατιωτικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων των κοινών περιπολιών του ναυτικού και της αεροπορίας με τη Ρωσία, πραγματοποιήθηκαν κοντά στην Αλάσκα, περίπου 4.000 χιλιόμετρα μακριά από τη Γροιλανδία, σύμφωνα με τον Τζο Ινγκε Μπέκεβολτν, ανώτερο ερευνητή στο Νορβηγικό Ινστιτούτο Αμυντικών Σπουδών. «Μέχρι σήμερα δεν έχει καταγραφεί κανένα κινεζικό στρατιωτικό σκάφος να πλέει στον Αρκτικό Ωκεανό», δήλωσε ο Μπέκεβολντ.

Με πληροφορίες από Financial Times