Με τη μεγάλη αμερικανική αρμάδα γύρω από το αεροπλανοφόρο «Αβραάμ Λίνκολν» να έχει λάβει θέσεις μάχης στον Περσικό Κόλπο, ξεκινούν σήμερα το πρωί στο σουλτανάτο του Ομάν συνομιλίες μεταξύ υψηλόβαθμων αξιωματούχων των ΗΠΑ και του Ιράν, σε μια δύσκολη προσπάθεια διπλωματικής επίλυσης της κρίσης που απειλεί να εξελιχθεί σε μια νέα στρατιωτική σύγκρουση αβέβαιου εύρους και επιπτώσεων.

Την αμερικανική αντιπροσωπεία στις σημερινές διαβουλεύσεις θα απαρτίζουν ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του προέδρου Τραμπ, ενώ της ιρανικής θα ηγείται ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί.

Γουίτκοφ και Αραγκτσί είχαν συμμετάσχει σε πέντε γύρους διαπραγματεύσεων για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα το πρώτο εξάμηνο του 2025 στο Ομάν, αλλά ο πόλεμος των 12 ημερών που εξαπέλυσε το Ισραήλ εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας, με τη συνδρομή και των ΗΠΑ, τον περασμένο Ιούνιο, διέκοψε απότομα τη διπλωματική διαδικασία.

Η στρατιωτική ενίσχυση της αμερικανικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή ήρθε ως απάντηση στη βίαιη καταστολή από την Τεχεράνη των πανεθνικών αντικυβερνητικών διαδηλώσεων τον περασμένο μήνα, κατά τις οποίες, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σκοτώθηκαν πολλές χιλιάδες άνθρωποι.

Οι ελπίδες για διπλωματική εκτόνωση της κρίσης εμφανίζονταν πολύ αμφίβολες μέχρι χθες, καθώς οι δύο πλευρές δεν συμφωνούσαν ούτε καν στην ατζέντα των συζητήσεων. Την Τετάρτη, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επανέλαβε ότι οι ΗΠΑ θα επιδιώξουν, πλην του πυρηνικού προγράμματος, να συζητηθούν οι αξιώσεις τους για τον περιορισμό του ιρανικού οπλοστασίου βαλλιστικών πυραύλων, για τη διακοπή της βοήθειας της Τεχεράνης προς φιλικές πολιτοφυλακές σε άλλες χώρες της περιοχής και για θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στον απόηχο της αιματηρής καταστολής των πρόσφατων διαδηλώσεων. Ωστόσο, ο Αραγκτσί, όπως και άλλοι Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν καταστήσει σαφές ότι η Τεχεράνη εννοεί να συζητήσει μόνο το πυρηνικό πρόγραμμά της και πως δεν θα ανεχθεί παρεμβάσεις σε ζητήματα εθνικής κυριαρχίας.

Η προσδοκία είναι ότι, εφόσον οι συνομιλίες αποδώσουν, θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη διαμόρφωση ενός πλαισίου διαπραγματεύσεων.

«Eντονος σκεπτικισμός»

Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου που μίλησε στο πρακτορείο Reuters κρατώντας την ανωνυμία του ανέφερε ότι η κυβέρνηση Τραμπ διατηρεί «έντονο σκεπτικισμό» αναφορικά με τις πιθανότητες επιτυχίας των συνομιλιών. Προσέθεσε, δε, ότι οι Αμερικανοί συμφώνησαν να προσέλθουν στη Μουσκάτ κυρίως για να μη δυσαρεστήσουν σημαντικούς συμμάχους τους στην περιοχή, όπως η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Εμιράτα, που φοβούνται για το ενδεχόμενο απαντητικών πληγμάτων του Ιράν εναντίον των χωρών τους, οι οποίες φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις.

Το κλίμα των συνομιλιών δεν βελτίωσε ούτε η συνέντευξη του Ντόναλντ Τραμπ στο τηλεοπτικό δίκτυο NBC. Ερωτηθείς αν ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Χαμενεΐ, θα έπρεπε να ανησυχεί στην προοπτική κατάρρευσης των διαπραγματεύσεων, ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε: «Θα έλεγα ότι θα έπρεπε να ανησυχεί πολύ. Ναι, αυτό θα έλεγα».

Από την πλευρά του ο Ταγίπ Ερντογάν προειδοποίησε χθες ότι μια νέα στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει σε περιφερειακή «καταστροφή». Μιλώντας σε δημοσιογράφους που τον συνόδευαν στην πτήση της επιστροφής του από την Αίγυπτο, ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε: «Κάνουμε ό,τι μπορούμε για να μειώσουμε τις εντάσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ώστε η περιοχή μας να μην παραδοθεί σε μια νέα σύγκρουση και στο χάος». Κατά τον Ταγίπ Ερντογάν, οι χώρες της περιοχής, συμπεριλαμβανομένης της Σαουδικής Αραβίας, συμμερίζονται τις ανησυχίες της Τουρκίας και προσπαθούν να αποτρέψουν τον πόλεμο.

Σχεδόν παράλληλα με τον Τούρκο ηγέτη πραγματοποιούσε περιοδεία στην περιοχή ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος βρέθηκε την Τετάρτη στη Σαουδική Αραβία και χθες στο Κατάρ και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, στην Ντόχα του Κατάρ, δήλωσε ότι η χώρα του κάνει ό,τι είναι δυνατόν για την αποκλιμάκωση των εντάσεων και εξέφρασε την ανησυχία του για το ενδεχόμενο στρατιωτικής σύγκρουσης ΗΠΑ – Ιράν.

Το Ιρανικό ήταν ένα από τα ζητήματα που απασχόλησαν τη μαραθώνια τηλεφωνική επικοινωνία του Ντόναλντ Τραμπ με τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ, χωρίς να ανακοινωθούν από καμία εκ των δύο πλευρών περισσότερες πληροφορίες για τις απόψεις που αντάλλαξαν οι δύο άνδρες. Χθες, πάντως, το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε τη θέση του Πεκίνου, σύμφωνα με την οποία το Ιράν έχει δικαίωμα να επιδιώκει την ειρηνική αξιοποίηση της ατομικής ενέργειας, ενώ οι διαφωνίες γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμά του θα πρέπει να επιλυθούν διά της διπλωματικής οδού.

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Η παρούσα κρίση έχει επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, το οποίο βρίσκεται στο επίκεντρο μιας μακροχρόνιας αντιπαράθεσης με τη Δύση.

Επί δεκαετίες, το Ιράν υποστηρίζει ότι το πρόγραμμα έχει ειρηνικούς σκοπούς, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ το κατηγορούν ότι εντάσσεται σε προσπάθεια ανάπτυξης πυρηνικού όπλου.

Η Τεχεράνη επιμένει ότι έχει δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου στο έδαφός της και έχει απορρίψει εκκλήσεις για μεταφορά των αποθεμάτων υψηλού βαθμού εμπλουτισμένου ουρανίου –400 κιλών– σε τρίτη χώρα.

Αξιωματούχοι έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι είναι ανοικτοί σε παραχωρήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τη δημιουργία περιφερειακής κοινοπραξίας για τον εμπλουτισμό ουρανίου, όπως είχε προταθεί σε συνομιλίες με τις ΗΠΑ που κατέρρευσαν όταν το Ισραήλ εξαπέλυσε αιφνιδιαστικό πόλεμο πέρυσι.

Την ίδια στιγμή, το Ιράν θεωρεί απαράδεκτες τις απαιτήσεις για περιορισμό του βαλλιστικού πυραυλικού του προγράμματος και για τερματισμό της στήριξης σε περιφερειακούς συμμάχους –μια συμμαχία που η Τεχεράνη αποκαλεί «Άξονα της Αντίστασης» και περιλαμβάνει τη Χαμάς στη Γάζα, πολιτοφυλακές στο Ιράκ, τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο και τους Χούθι στην Υεμένη– χαρακτηρίζοντάς τες παραβίαση της εθνικής της κυριαρχίας.

Την Τρίτη, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε ότι έδωσε εντολή στον Αραγκτσί να «επιδιώξει δίκαιες και ισότιμες διαπραγματεύσεις» με τις ΗΠΑ, «εφόσον διαμορφωθεί το κατάλληλο περιβάλλον».

Σε κάθε περίπτωση, το Ιράν αναμένεται να απαιτήσει την άρση των κυρώσεων που έχουν παραλύσει την οικονομία του. Αντίπαλοι του καθεστώτος υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε ελάφρυνση θα προσέφερε σωσίβιο στους κληρικούς ηγέτες.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η συνάντηση θα μπορούσε, αναλόγως της έκβασής της, να προσφέρει στον Τραμπ μια διέξοδο από τη ρητορική στρατιωτικών απειλών.

Με πληροφορίες από REUTERS, PRESS TV, BBC