Γράφει ο Θοδωρής Λέννας
«Είναι ευθύνη των διανοουμένων να λένε την αλήθεια και να αποκαλύπτουν το ψέμα. Ακούγεται αρκετά αυτονόητο, αλλά δεν είναι», έγραφε ο Νόαμ Τσόμσκι το 1967 σε ένα από τα πιο εμβληματικά του δοκίμια. Πόση σχέση μπορεί να έχει ο επιφανής στοχαστής με το ίδιο του το απόφθεγμα, κρίνοντας από τον τρόπο που επανασυστήθηκε εσχάτως μέσω των αρχείων Επσταϊν; Ο «ελευθεριακός σοσιαλιστής», ο αμφισβητίας της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, o πρωτοπόρος γλωσσολόγος πιάστηκε να συναγελάζεται με την ελίτ, να νουθετεί το «τέρας».
Με τα αρχεία Επσταϊν να ρίχνουν τη βαριά σκιά τους, το επαναστατικό «φωτοστέφανο» του Τσόμσκι θαμπώνει. Η σχετική διερώτηση ταλαιπωρεί και την ελληνική Αριστερά. Μπορεί το έργο και η σκέψη του διανοητή να διαχωριστούν από την προσωπικότητά του;
Στην περίοδο της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης, οι δηλώσεις του μεταδίδονταν με αυξημένη συχνότητα στα ελληνικά ΜΜΕ. Ο Τσόμσκι στήριξε τον ΣΥΡΙΖΑ, τάχθηκε υπέρ του «κουρέματος» του ελληνικού χρέους, υποστήριξε ότι οι πολιτικές των Βρυξελλών καταστρέφουν την Ελλάδα και αυτομάτως μετατράπηκε σε σημείο αναφοράς – ενίοτε σε αυθεντία που «τεκμηρίωνε» την επάρκεια του πολιτικού σχεδίου της πρώτης φοράς Αριστερά.
Μερικά χρόνια μετά τη διάψευση του 2015, ο Τσόμσκι θα συνυπέγραφε κείμενο το οποίο κατήγγελλε την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ για καταστολή κοινωνικών κινημάτων, ενώ κατόπιν ένωσε δυνάμεις με το ΜέΡΑ25 του Γιάνη Βαρουφάκη υπό την ομπρέλα της «Προοδευτικής Διεθνούς» στην οποία συμμετείχε και ο Μπέρνι Σάντερς.
Η αποτίμηση της προσωπικότητας του Τσόμσκι μετά τις αποκαλύψεις των αρχείων Επσταϊν δεν είναι ενιαία. Οπως σχολιάζει στην «Κ» ο Κώστας Δουζίνας, καθηγητής Νομικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Κολέγιο Birkbeck του Πανεπιστημίου του Λονδίνου και πρώην βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, «το ζήτημα που αφορά στον διαχωρισμό του έργου από τον δημιουργό συναντάται ιστορικά και σε πολλούς άλλους, σημαντικότερους στοχαστές». Χαρακτηριστική περίπτωση ο Χάιντεγκερ.
Πόσο αποδεκτό είναι ο στοχαστής που στα λόγια και στα γραπτά αντιμάχεται τις ελίτ, να προστρέχει σε «εξέχοντα» μέλη της, όπως ο Επσταϊν, για φιλοφρονήσεις, οικονομική στήριξη και συμπάθεια; «Είναι απολύτως λογικό να γίνεται κριτική στον Τσόμσκι ή σε οποιονδήποτε άλλο εμφανίζεται επικριτικός στις σχέσεις εξουσίας και στις ελίτ», απαντάει ο κ. Δουζίνας. Ναι, μπορεί ο Επσταϊν να αναζητούσε στον Τσόμσκι και σε άλλους εκπροσώπους του πνεύματος και της διανόησης μια «ασπίδα προστασίας», όμως αυτό μπορεί να απαλλάξει τον –παραπλανημένο κατά πρόσφατη δήλωση της συζύγου του– διανοητή από το βάρος της ευθύνης για την αξία της οποίας τόσο πολλά είχε γράψει σε όλη του τη ζωή;
Ο Τσόμσκι, λίγους μήνες πριν από τον θάνατο του μαστροπού το 2019, φέρεται σε μέιλ να «στοχαζόταν» πάνω στην «υστερία» που αναπτυσσόταν γύρω από τις κατηγορίες για κακοποιήσεις γυναικών. «Ο Επσταϊν εκμεταλλεύθηκε τη δημόσια κριτική του Νόαμ προς αυτό που έγινε γνωστό ως κουλτούρα της ακύρωσης για να παρουσιαστεί ως θύμα της», θα έγραφε στην «απολογία» της η Βαλέρια Τσόμσκι. «Υπάρχει μια λογική σε τμήματα της ριζοσπαστικής Αριστεράς που θέτει ως προτεραιότητα την ταξική πάλη και όχι την αντιμετώπιση της πατριαρχίας ή τη μέριμνα για έμφυλα ζητήματα», παρατηρεί σε αυτό το σημείο ο κ. Δουζίνας. «Τους ένωναν τα προνόμια και ο σεξισμός», λέει η πιο σκληρή γραμμή.
«Η μαρτυρική σιωπή του Νόαμ Τσόμσκι», ήταν ο τίτλος δημοσιεύματος της Chicago Tribune προ διετίας με αφορμή την απουσία του από τον δημόσιο διάλογο για τις εξελίξεις στη Γάζα. Σήμερα, στα 97 του και ενώ βρίσκεται υπό 24ωρη ιατρική παρακολούθηση λόγω σοβαρού εγκεφαλικού, ο τίτλος μοιάζει οδυνηρά επίκαιρος.
