ΚΛΕΙΣΙΜΟ
Loading...

Οι φοιτητές ανέτρεψαν τον Βούτσιτς – Μπορούν όμως να κυβερνήσουν;

Το φοιτητικό κίνημα της Σερβίας επέλεξε συνειδητά να λειτουργεί χωρίς ηγεσία και να λαμβάνει συλλογικά τις αποφάσεις του

Kathimerini.gr

Δεν είχαν ηγέτη ούτε πολιτικό κόμμα. Η προεκλογική τους εκστρατεία ήταν κάθε άλλο παρά «παραδοσιακή» με βάση την πρόσφατη πολιτική της χώρας τους.

Λάμβαναν τις αποφάσεις τους με ανάταση χειρός, έπειτα από μαραθώνιες συζητήσεις σε αμφιθέατρα πανεπιστήμιων. Ακολούθησαν αργές και σύνθετες, αλλά αμεσοδημοκρατικές, όπως τονίζουν, διαδικασίες.

Αυτή η «ανορθόδοξη» πολιτική προσέγγιση των φοιτητών της Σερβίας αποδείχθηκε άκρως αποτελεσματική.

Στις βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου πέτυχαν αυτό που τα κόμματα της αντιπολίτευσης αδυνατούσαν να καταφέρουν για πάνω από μία δεκαετία: να επικρατήσουν απέναντι στον καλά οργανωμένο πολιτικό μηχανισμό του πανίσχυρου άνδρα της χώρας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς.

Ο Βούτσιτς, ο οποίος πλησίαζε στο τέλος της δεύτερης προεδρικής του θητείας και δεν είχε πλέον δικαίωμα επανεκλογής, είχε παραιτηθεί από την προεδρία έναν μήνα πριν από τις εκλογές για την ανάδειξη.

Πόνταρε στη νίκη του κυβερνώντος κόμματός του γιανα διατηρήσει τον έλεγχο της εξουσίας, αναλαμβάνοντας εκ νέου την πρωθυπουργία. Ενα αξίωμα στο οποίο είχε βρεθεί δύο φορές στο παρελθόν.

Το σχέδιό του ανατράπηκε μετά την εκλογική νίκη του συνδυασμού υποψηφίων που είχαν επιλέξει οι φοιτητές μέσα από ανοιχτές και συχνά χαοτικές συνελεύσεις στα πανεπιστήμια.

Η διαδικασία επιλογής των υποψηφίων και η εκλογική τους επιτυχία αποτέλεσαν την κορύφωση ενός εντυπωσιακού πολιτικού εγχειρήματος. Κύριο χαρακτηριστικό του, η συλλογική λήψη αποφάσεων.

Σύμφωνα με αναλυτές, η προσέγγιση του σερβικού φοιτητικού κινήματος προσφέρει μαθήματα στα δημοκρατικά κινήματα ανά τον κόσμο.

Ωστόσο, οι διαδικασίες μέσα από τις οποίες αναδείχθηκε το φοιτητικό κίνημα στη γειτονική μας χώρα των Βαλκανίων θα είναι επαρκείς για τη συγκρότηση μιας λειτουργικής, συνεκτικής και μακροπρόθεσμα βιώσιμης κυβέρνησης;

Τι αναφέρει ανταπόκριση των New York Times από το Βελιγράδι.

Οργανωτικό και ιδεολογικό «στοίχημα»

Η πολυσυλλεκτική λίστα των υποψηφίων που επέλεξαν οι φοιτητές, σχεδόν όλοι πολιτικά άπειροι και με ευρύ φάσμα απόψεων, συχνά αντιφατικών μεταξύ τους, αποτύπωνε την άποψη ότι όλοι πρέπει να έχουν λόγο σε ένα κίνημα χωρίς ηγεσία.

Το κίνημα έθεσε ως μοναδικό κοινό στόχο την απομάκρυνση του Βούτσιτς από την εξουσία και την ανατροπή του πολιτικού συστήματος που οικοδόμησε.

Ωστόσο, η διαδικασία συλλογικής λήψης αποφάσεων ήταν συχνά αδιαφανής και δημιούργησε προβλήμτα, σύμφωνα με τον κοινωνιολόγο Βλαντίμιρ Βούλετιτς.

«Πρόκειται για έναν συνδυασμό διαδικασιών σοβιετικού τύπου, μέσω γενικών συνελεύσεων και δημοκρατικών διαδικασιών, μέσω εκλεγμένων μελών του Κοινοβουλίου», ανέφερε ο ίδιος προσθέτοντας: «Η εναρμόνιση αυτών των δύο προσεγγίσεων θα αποτελέσει σοβαρή οργανωτική πρόκληση».

«Οι ιδεολογικές και οργανωτικές διαφορές αναπόφευκτα θα οδηγήσουν σε ρήγματα στο εσωτερικό του κινήματος και πιθανότατα σε νέες εκλογές μέσα στον επόμενο χρόνο», σύμφωνα με τον Βούλετιτς.

Οι ίδιοι οι φοιτητές αναγνωρίζουν ότι η νέα κυβέρνηση της Σερβίας, η οποία δεν έχει ακόμη σχηματιστεί, δεν μπορεί να λειτουργήσει με βάση το μοντέλο των φοιτητικών συνελεύσεων.

«Το μελλοντικό Κοινοβούλιο και η κυβέρνηση δεν θα λειτουργούν με βάση το πρότυπο των φοιτητικών συνελεύσεων και της άμεσης δημοκρατίας, αλλά με βάση τις συνταγματικές προβλέψεις και το πρόγραμμα που καταρτίσαμε από κοινού με τους υποψηφίους μας και άλλους ειδικούς», ανέφερε η 22χρονη Νατάλια Πέτροβιτς, φοιτήτρια Επικοινωνίας και Δημοσίων Σχέσεων.

Πριν από τις εκλογές, οι φοιτητικές συνελεύσεις μπορούσαν να αφιερώνουν ώρες σε συζητήσεις ακόμη και για δευτερεύουσας σημασίας προτάσεις.

Η κυβέρνηση, ωστόσο, δεν θα έχει αυτή την πολυτέλεια. Θα πρέπει να εγκρίνει προϋπολογισμούς, να διορίζει υπουργούς, να διαπραγματεύεται διεθνείς συμφωνίες και να αντιδρά εγκαίρως σε κρίσεις.

Ποιος θα έχει τον έλεγχο;

Ακόμη πιο δύσκολη ενδέχεται να αποδειχθεί άλλη πτυχή του κινήματος: οι φοιτητές, οι οποίοι επέλεξαν να μην είναι οι ίδιοι υποψήφιοι, επιθυμούν να διατηρήσουν τον έλεγχο των κινήσεων των προσώπων που ανέδειξαν στον νικηφόρο εκλογικό συνδυασμό, με την ονομασία «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν».

Επιμένουν ότι δεν σκοπεύουν να μεταφέρουν το μοντέλο των γενικών συνελεύσεων στα υπουργεία, αλλά θέλουν να εποπτεύουν τους εκλεγμένους βουλευτές ως ανεξάρτητη δύναμη εκτός Κοινοβουλίου, απαιτώντας διαφάνεια και λογοδοσία.

Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί ποιος θα αναλάβει την πρωθυπουργία και θα ηγηθεί της νέας κυβέρνησης, η οποία θα σχηματιστεί μετά τη σύγκληση του Κοινοβουλίου.

Δεν έχει οριστεί ακόμη ημερομηνία, ωστόσο αναμένεται εντός τριών μηνών από τη δημοσιοποίηση των επίσημων αποτελεσμάτων, στις 5 Νοεμβρίου.

Τα αποτελέσματα έδωσαν στη Φοιτητική Λίστα ισχυρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία, με 140 έδρες στο σερβικό Κοινοβούλιο των 250 εδρών, έναντι μόλις 103 εδρών για το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα του Βούτσιτς.

Οι υποψήφιοι της Φοιτητικής Λίστας έχουν δεσμευτεί να εφαρμόσουν  κυβερνητικό πρόγραμμα 1.000 σελίδων, το οποίο εκπονήθηκε με τη συμμετοχή χιλιάδων ειδικών, καθηγητών και φοιτητών.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει εκτενείς αναφορές σε γενικές αρχές, όπως η λογοδοσία, αλλά περιορισμένες συγκεκριμένες προτάσεις για την εφαρμογή τους.

Παράλληλα, αποφεύγει σε μεγάλο βαθμό τα ζητήματα που προκαλούν πολιτικό διχασμό, ιδιαίτερα στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής.

Οι φοιτητές, πάντως, έχουν καταστήσει σαφή την πρόθεσή τους να τερματίσουν τη στενή συνεργασία του Βούτσιτς με το Ισραήλ σε θέματα άμυνας και σε άλλους τομείς.

Στο πρόγραμμά τους δεσμεύονται ότι δεν θα είναι «συνένοχοι στη συστηματική προσπάθεια του Ισραήλ να καταστρέψει τον παλαιστινιακό λαό στη Λωρίδα της Γάζας».

Χωρίς ηγεσία

Το φοιτητικό κίνημα γεννήθηκε τον Νοέμβριο του 2024, μετά την κατάρρευση στεγάστρου στον πρόσφατα τότε ανακαινισμένο σιδηροδρομικό σταθμό της Νόβι Σαντ, δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Σερβίας.

Η τραγωδία, που στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους, εξελίχθηκε σε σύμβολο της διαφθοράς της διακυβέρνησης Βούτσιτς.

Ο 21χρονος Νίκολα Μάλετιτς, φοιτητής Πολιτικών Επιστημών, βρισκόταν σε απόσταση μόλις λίγων μέτρων όταν κατέρρευσε το στέγαστρο.

Οπως ανέφερε, η απουσία ηγεσίας από το κίνημα ήταν αρχικά επιλογή τακτικής, προκειμένου να αποφύγουν την προσοχή των δυνάμεων ασφαλείας. Στη συνέχεια, όμως, εξελίχθηκε σε θεμελιώδη αρχή του κινήματος.

«Οι άνθρωποι συνειδητοποίησαν ότι δεν πρέπει να επιτρέψουμε ποτέ ξανά σε έναν μόνον άνθρωπο να κυβερνά τη χώρα», τόνισε.

Απαιτώντας τη σύλληψη των εργολάβων και των κρατικών αξιωματούχων που κατηγορούνται ότι ενέκριναν κακοτεχνίες, οι φοιτητές προχώρησαν σε καταλήψεις πανεπιστημιακών κτιρίων και διοργάνωσαν διαδηλώσεις, κάποιες από τις οποίες συγκέντρωσαν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους.

Οι κινητοποιήσεις διήρκεσαν σχεδόν δύο χρόνια. Παράλληλα, άρχισαν να πραγματοποιούν γενικές συνελεύσεις, προκειμένου να αποφασίσουν συλλογικά πώς θα προωθήσουν τα αιτήματά τους για λογοδοσία.

Το κίνημα απέκτησε απήχηση πέρα από τους πανεπιστημιακούς χώρους και ξεπέρασε τα μεγάλα αστικά κέντρα, όπως το Βελιγράδι, όπου η αντιπολίτευση ήταν παραδοσιακά ισχυρή. Εφτασε ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές που επί χρόνια στήριζαν το κυβερνών κόμμα.

Οι φοιτητές διέσχισαν με τα πόδια και με ποδήλατα εκατοντάδες χιλιόμετρα σε ολόκληρη τη Σερβία, επισκεπτόμενοι μικρές πόλεις και απομακρυσμένα χωριά, όπου οι πολιτικοί της αντιπολίτευσης σπάνια κατάφερναν να εξασφαλίσουν υποστήριξη.

Συνομίλησαν με αγρότες, γονείς και συνταξιούχους, ακούγοντας ανθρώπους που είχαν χάσει την εμπιστοσύνη τους στην πολιτική.

Αυτές οι συναντήσεις συνέβαλαν στη δημιουργία ενός πανεθνικού κινήματος.

Ο Βούτσιτς κυριαρχούσε στην ειδησεογραφία των εθνικών τηλεοπτικών δικτύων, ωστόσο οι φοιτητές αξιοποίησαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το σύστημα συλλογικής λήψης αποφάσεων.

«Οριζόντια δημοκρατία»

Ο Ράντομιρ Σάιτσιτς, καθηγητής Χημείας και υποψήφιος με τη Φοιτητική Λίστα, περιγράφει τις γενικές συνελεύσεις ως μια μορφή «οριζόντιας δημοκρατίας».

Οι διαδικασίες ήταν αργές και απαιτητικές, αλλά είχαν σχεδιαστεί έτσι ώστε η εξουσία να είναι συνειδητά κατανεμημένη και να μην συγκεντρώνεται σε ένα πρόσωπο.

«Η λογική πίσω από ένα κίνημα χωρίς ηγέτη ήταν ότι ένα αυταρχικό καθεστώς δεν θα μπορούσε να στοχοποιήσει και να δυσφημίσει ένα συγκεκριμένο πρόσωπο και, μέσω αυτού, να υπονομεύσει ολόκληρο το κίνημα», τόνισε η Πέτροβιτς.

Οι συνελεύσεις για την επιλογή των υποψηφίων στις εκλογές πραγματοποιήθηκαν υπό άκρα μυστικότητα. Τα κινητά τηλέφωνα έμεναν εκτός των χώρων συνεδρίασης, ενώ στους εν δυνάμει υποψηφίους αποδίδονταν κωδικά ονόματα, τα οποία άλλαζαν τακτικά, ώστε να αποτρέπονται οι διαρροές πληροφοριών.

Οι φοιτητές πρότειναν υποψηφίους, τούς υπέβαλλαν ερωτήσεις, εξέταζαν το παρελθόν τους και στη συνέχεια γινόταν ψηφοφορία για την έγκριση ή την απόρριψή τους.

Ακολούθως, οι υποψηφιότητες αξιολογούνταν από πανεπιστημιακά τμήματα σε ολόκληρη τη Σερβία.

Για την οριστικοποίηση της λίστας απαιτούνταν πλειοψηφία άνω του 50%.

Νέο κέντρο εξουσίας;

Κάθε υποψήφιος καλούνταν επίσης να υπογράψει ένα είδος «κοινωνικού συμβολαίου», με το οποίο δεσμευόταν ως προς τις αρχές και τους στόχους του κινήματος.

Το αποτέλεσμα ήταν ότι, παρά τις διαφορετικές απόψεις των μελών της Φοιτητικής Λίστας, όλοι συμφωνούσαν ως προς τον βασικό σκοπό της νέας κυβέρνησης, σύμφωνα με την Πέτροβιτς.

«Κύριος στόχος της κυβέρνησής μας είναι να αποσπάσουμε το κράτος από τα χέρια της μαφίας και να δημιουργήσουμε μηχανισμούς λογοδοσίας και διαφάνειας», ανέφερε η ίδια.

Παραμένει, ωστόσο, ασαφές πώς θα εξελιχθεί η σχέση ανάμεσα στους φοιτητές και στους εκλεγμένους υποψηφίους που οι ίδιοι ανέδειξαν. Τι θα συμβεί στην περίπτωση που οι εκλεγμένοι εκπρόσωποι διαφωνήσουν με το κίνημα στο οποίο οφείλουν την πολιτική τους άνοδο;

«Η φάση της διακυβέρνησης θα απαιτήσει από τους βουλευτές και τα υπουργεία να αποκτήσουν πραγματική εξουσία, η οποία θα είναι απαλλαγμένοι από τον έλεγχο των φοιτητών», σημειώνει σε μελέτη του για το κίνημα ο Ντούσαν Σπασόγεβιτς, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου.

Οι φοιτητές, ωστόσο, εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι στην ιδέα να δοθεί στους βουλευτές πλήρης ελευθερία κινήσεων. Φοβούνται ότι κάτι τέτοιο θα δημιουργήσει ένα νέο κέντρο εξουσίας, ανεξέλεγκτο από τους ίδιους, στο πρότυπο των κυρίαρχων πολιτικών κομμάτων της Σερβίας.

«Η μοναδική πραγματική νίκη θα είναι μια διαρκής αλλαγή στην πολιτική κουλτούρα και στον τρόπο διακυβέρνησης της χώρας», ανέφερε ο Μάλετιτς, ο φοιτητής που γλίτωσε παρά τρίχα από την κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό της Νόβι Σαντ.

«Οτιδήποτε άλλο θα σήμαινε απλώς ότι μια νέα κυβέρνηση, σύντομα θα συμπεριφέρεται όπως και η προηγούμενη», σημείωσε ακόμη.

Πηγή: The New York Times

ΣΧΕΤΙΚΑ TAGS

NEWSROOM

Άλλα άρθρα συγγραφέα

Kathimerini.gr

Κόσμος: Τελευταία Ενημέρωση

X

Μπες στο μυαλό των
αγαπημένων σου αρθρογράφων

Λάβε στο email σου το τελευταίο τους άρθρο τη στιγμή που δημοσιεύεται.

ΑΠΟΚΤΗΣΕ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Απόκτησε συνδρομή με €50 τον χρόνο για πρόσβαση στην έντυπη έκδοση.

ΑΠΟΚΤΗΣΕ ΣΥΝΔΡΟΜΗ