Harvard Health Publishing

Σύμφωνα με έρευνες, υπάρχει μια πιθανότητα 50% να έχετε εμφανίσει τουλάχιστον μία ψυχική διαταραχή μέχρι τα 75.

Μια μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο τεύχος Σεπτεμβρίου 2023 του επιστημονικού περιοδικού The Lancet Psychiatry και βασίστηκε σε έρευνες σε περισσότερους από 150.000 ενήλικες, σε 29 χώρες, διαπίστωσε ότι το είδος της ψυχικής διαταραχής τείνει να διαφέρει ανάλογα με το φύλο. Στους άνδρες, οι πιο συχνές ήταν η διαταραχή χρήσης αλκοόλ, η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές, με κυρίαρχη την κοινωνική αγχώδη διαταραχή.

Γιατί οι άνθρωποι είναι ευάλωτοι σε ψυχικές διαταραχές όπως οι παραπάνω κατά τη γήρανση;

«Η προχωρημένη ηλικία διαβρώνει τις ψυχικές δομές ασφάλειας που μπορούν να μας προστατεύσουν από αυτές τις διαταραχές», λέει ο δρ Jungjin Kim, ιατρικός διευθυντής του Προγράμματος Εσωτερικών Ασθενών Αλκοόλ, Ουσιών και Εξαρτήσεων στο συνεργαζόμενο με το Χάρβαρντ McLean Hospital. «Φίλοι και σύζυγοι φεύγουν από τη ζωή, η αίσθηση σκοπού μπορεί να φθίνει και το σώμα γίνεται αδύναμο».

Προσθέτει ότι, συγκριτικά με τις γυναίκες, πολλοί άνδρες παραβλέπουν τα πρώιμα προειδοποιητικά σημεία, κι όταν τα παρατηρήσουν, συχνά προσπαθούν να τα ξεπεράσουν από μόνοι τους, κάτι που μπορεί να επιδεινώνει τα συμπτώματα. «Η αναγνώριση ότι έχετε ένα πρόβλημα είναι πάντοτε το πρώτο βήμα για να διαχειριστείτε μια ψυχική διαταραχή», λέει ο δρ Kim. «Μόνο τότε μπορείτε να αναλάβετε δράση και να λάβετε τη θεραπεία που χρειάζεστε».

Ας εξετάσουμε τρεις ψυχικές διαταραχές που αντιμετωπίζουν συχνά οι άνδρες με τη γήρανση, τα αίτιά τους και πώς να τις αναγνωρίσετε ώστε να μπορείτε να ζητήσετε βοήθεια.

Διαταραχή χρήσης αλκοόλ

Η κατανάλωση οινοπνευματωδών μπορεί σταδιακά να μεταστραφεί από περιστασιακή κοινωνική κατανάλωση σε μια συναισθηματική εξάρτηση από το ποτό, καθώς συμβαίνουν αλλαγές στη ζωή των ανδρών, σύμφωνα με τον δρα Kim. «Το πένθος, η απομόνωση ή ο χρόνιος πόνος είναι δυνατό να μετατρέψουν το ένα περιστασιακό ποτό σε τρία ή περισσότερα ποτά καθημερινά», λέει. «Ακόμη και άνδρες που έκαναν μέτρια κατανάλωση μπορεί να βγουν εκτός ελέγχου, καθώς με τη γήρανση μειώνεται η αντοχή στο αλκοόλ και μεγεθύνονται οι επιδράσεις του».

Πρώιμα συμπτώματα μιας διαταραχής χρήσης αλκοόλ περιλαμβάνουν την κατανάλωση μεγαλύτερης ποσότητας από ό,τι σχεδιάζατε, τη συνέχιση κατανάλωσης αλκοόλ παρά τις ανησυχίες των άλλων και συχνές απόπειρες να την περιορίσετε ή να διακόψετε.

Καθώς η κατάχρηση αλκοόλ προχωρά, τα άτομα αναπτύσσουν μια αντοχή στο οινόπνευμα και πρέπει να πιουν περισσότερο προκειμένου να έχουν το επιθυμητό ευχάριστο συναίσθημα ή να μεθύσουν. Συχνά πίνουν μόνοι και λένε πως χρησιμοποιούν το αλκοόλ για να τους βοηθήσει να κοιμηθούν ή να διαχειριστούν το στρες.

Κάποιος που πάσχει από διαταραχή χρήσης αλκοόλ ενδέχεται επίσης να γίνει πιο ευερέθιστος και η λειτουργικότητά του (να διατηρεί μια εργασία ή σχέσεις με φίλους και συγγενείς) μπορεί να επιδεινωθεί σοβαρά. Καθώς η κατάχρηση αλκοόλ χειροτερεύει, κίνδυνοι για την υγεία μπορεί να περιλαμβάνουν πτώσεις, βλάβη του ήπατος, απώλεια μνήμης και διαταραχές ύπνου.

Ο δρ Kim λέει ότι πολλοί άνθρωποι στις αρχικές φάσεις της διαταραχής χρήσης αλκοόλ δεν γνωρίζουν πόσο πολύ πίνουν. Για να μάθετε εάν η δική σας κατανάλωση αλκοόλ έχει καταστεί προβληματική, συνιστά να καταγράψετε πόση πιστεύετε πως είναι η συνηθισμένη ποσότητα εβδομαδιαίας κατανάλωσής σας και στη συνέχεια να τηρήσετε ένα ημερολόγιο κατανάλωσης αλκοόλ, όπου θα καταγράφετε τι πίνετε και πόσο για αρκετές εβδομάδες. Έπειτα, συγκρίνετε τα αποτελέσματα.

Για άνδρες κάτω των 65 ετών, η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ σημαίνει όχι παραπάνω από δύο κανονικά ποτά την ημέρα. Οι άνδρες άνω των 65 θα πρέπει να περιορίζουν την κατανάλωσή τους σε ένα ποτό την ημέρα το ανώτερο. «Εάν το ημερολόγιό σας δείχνει ότι η κατανάλωσή σας ανεβαίνει σιγά σιγά από εβδομάδα σε εβδομάδα, επικοινωνήστε με την ιατρική ομάδα σας για να σας συμβουλεύσουν», λέει ο δρ Kim.

Υπάρχουν πολλές διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές για τη διαταραχή χρήσης αλκοόλ, συμπεριλαμβανομένης της ψυχοθεραπείας, για να συζητήσετε τι θα μπορούσε να πυροδοτεί την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, αλλά και η συμμετοχή σε μια ομάδα στήριξης. Πιο τυπικές θεραπείες μπορεί να περιλαμβάνουν φαρμακοθεραπεία –όπως με το φάρμακο ναλτρεξόνη ή το από στόματος δισκίο ακαμπροσάτη– και η ψυχοθεραπεία για την πρόληψη υποτροπής.

«Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι άτομα που κάνουν βαριά κατανάλωση αλκοόλ δεν θα πρέπει ποτέ να προσπαθήσουν να διακόψουν απότομα», επισημαίνει ο δρ Kim. «Η απόσυρση από το αλκοόλ μπορεί να προκαλέσει επιληπτικές κρίσεις και παραισθήσεις, και να αποβεί ακόμη και θανατηφόρα».

Κατάθλιψη

Η κατάθλιψη στους ηλικιωμένους άνδρες συχνά παραβλέπεται, καθώς δεν μοιάζει πάντοτε με τη θλίψη που συνήθως συσχετίζεται με αυτή την πάθηση. «Η κατάθλιψη στους άνδρες έχει την όψη περισσότερο της κόπωσης, της έλλειψης ενδιαφέροντος ή της ευερεθιστότητας», λέει ο δρ Kim.

Μια ακόμη πρόκληση είναι ότι η κατάθλιψη μπορεί να ξεκινήσει με μια μορφή χαμηλής έντασης, που είναι γνωστή ως επίμονη καταθλιπτική διαταραχή (ΕΚΔ, παλιότερα γνωστή ως δυσθυμία), η οποία είναι ακόμη πιο δύσκολο να γίνει αντιληπτή. «Η ΕΚΔ συχνά αντανακλά τακτικά καθημερινά προβλήματα ή σχετιζόμενα με την ηλικία ζητήματα και γι’ αυτό είναι δύσκολο να αναγνωριστεί», λέει ο δρ Kim.

Η έρευνα έχει διαπιστώσει ότι έως 75% των ατόμων με ΕΚΔ θα παρουσιάσουν τελικά ένα επεισόδιο μείζονος κατάθλιψης.

Η επίμονη καταθλιπτική διαταραχή μπορεί να εκδηλωθεί σε σύντομα επεισόδια, τα οποία να χωρίζουν σημαντικές χρονικές περίοδοι. Μπορεί να πάσχετε από ΕΚΔ εάν η καταθλιπτική διάθεσή σας είναι παρούσα περισσότερες ημέρες από όσες είναι απούσα, επιμένει για περισσότερα από δύο χρόνια χωρίς να έχει διακοπεί για τουλάχιστον δύο μήνες και συνοδεύεται από μερικά από τα παρακάτω συμπτώματα:

• Υπερφαγία ή απώλεια της όρεξης

• Ακούσιες μεταβολές βάρους (πρόσληψη ή απώλεια πάνω από 5% του βάρους σας σε έναν μήνα)

• Αϋπνία ή υπερβολικός ύπνος

• Κόπωση ή έλλειψη ενέργειας

• Χαμηλή αυτοεκτίμηση

• Συναισθήματα απελπισίας ή ενοχής

• Απώλεια ευχαρίστησης από αγαπημένες δραστηριότητες

• Δυσκολία συγκέντρωσης ή λήψης αποφάσεων

Η αναγνώριση της ΕΚΔ μπορεί να αποτελεί πρόκληση, καθώς πολλοί άνδρες αντιστέκονται στο να παραδεχτούν ότι έχουν αισθήματα κατάθλιψης ή δεν αισθάνονται άνετα να μιλήσουν για τα συναισθήματά τους από φόβο μήπως θεωρηθούν αδύναμοι.

Ο δρ Kim προτείνει να αναθέσετε σε έναν φίλο, σύζυγο ή συγγενή να σας σχολιάσει εάν παρατηρεί συγκεκριμένα συμπτώματα ή μεταβολές στη συμπεριφορά σας. «Πολύ συχνά μπορούμε ευκολότερα να εντοπίσουμε προβλήματα σε άλλους και όχι στον εαυτό μας», λέει ο δρ Kim.

Η ΕΚΔ ανταποκρίνεται αρκετά καλά στα αντικαταθλιπτικά, στην ψυχοθεραπεία ή συνδυασμό των δύο. Ρωτήστε τον γιατρό σας για το ποια είναι η καλύτερη επιλογή για εσάς και εάν χρειάζεται να επισκεφθείτε έναν ειδικό ψυχικής υγείας.

Κοινωνική αγχώδης διαταραχή

Η κοινωνική αγχώδης διαταραχή εκδηλώνεται συχνά καθώς οι άνθρωποι γερνούν και η πρότερη ενεργή κοινωνική ζωή τους αρχίζει να παρουσιάζει κάμψη. «Με τον χρόνο, οι ηλικιωμένοι μπορεί να σταδιακά να έρχονται σε λιγότερη επαφή με άλλους, έτσι η ιδέα των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων μπορεί να φαίνεται σαν αγγαρεία αντί κάτι που απολαμβάνουν», λέει ο δρ Kim.

Το κοινωνικό άγχος μπορεί επίσης να παρουσιαστεί έπειτα από μια παρατεταμένη ασθένεια ή προσωπική απώλεια, όταν οι άνθρωποι έχουν ακόμη λιγότερα κίνητρα για κοινωνική ζωή. Έρευνες έχουν επίσης διαπιστώσει ότι η πανδημία COVID-19 συνέβαλε σε αύξηση όσων πάσχουν από κοινωνική αγχώδη διαταραχή.

Το κύριο σύμπτωμα της κοινωνικής αγχώδους διαταραχής είναι ένας ακραίος φόβος εξονυχιστικού ελέγχου ή του να βρεθεί κανείς σε δύσκολη θέση από τους άλλους. Ο φόβος μπορεί να γίνει τόσο τεράστιος, ώστε τα άτομα να αποφεύγουν εντελώς τις κοινωνικές περιστάσεις (συχνά βρίσκοντας δικαιολογίες για τον λόγο που δεν μπορούν να παραστούν) ή να αναμασούν για μέρες οποιαδήποτε κοινωνική υποχρέωση, όσο ασήμαντη και να είναι. Σωματικά συμπτώματα –όπως εφίδρωση, ταχυπαλμία, τρέμουλο, ναυτία και λαχάνιασμα– μπορεί να εμφανίζονται πριν ή κατά τη διάρκεια κοινωνικών δραστηριοτήτων.

Υπάρχουν πολλές διαθέσιμες θεραπείες για την κοινωνική αγχώδη διαταραχή. Οι παρακάτω είναι οι πιο κοινές.

Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (ΓΣΘ / CBT). Η ΓΣΘ συχνά αποτελεί τη θεραπεία πρώτης γραμμής. Εκπαιδευμένοι επαγγελματίες σάς βοηθούν να κατανοήσετε τι πυροδοτεί το άγχος σας και να μάθετε στρατηγικές αντιμετώπισης. Ο στόχος της ΓΣΘ είναι να θέσει υπό αμφισβήτηση τις αρνητικές σκέψεις σας και να μάθετε στρατηγικές συμπεριφοράς ώστε να τις υπερνικήσετε.

Θεραπεία έκθεσης. Περιλαμβάνει σταδιακή και επανειλημμένη έκθεση των ατόμων σε κοινωνικές καταστάσεις τις οποίες φοβούνται, βοηθώντας τους να μειώσουν το άγχος και τις αποφευκτικές συμπεριφορές τους. Αυτή η διαδικασία συμβάλλει σε αλλαγή των συνάψεων του εγκεφάλου ώστε να συσχετίζει τις κοινωνικές καταστάσεις με ασφάλεια και όχι με κίνδυνο.

Αντικαταθλιπτικά. Η συνταγογράφησή τους είναι δυνατή προκειμένου να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της αγχώδους διαταραχής. Οι δύο κατηγορίες αντικαταθλιπτικών φαρμάκων που συνταγογραφούνται περισσότερο είναι οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs), όπως η εσιταλοπράμη και η σερτραλίνη, και οι αναστολείς επαναπρόσληψης της σεροτονίνης και της νοραδρεναλίνης (SNRIs), όπως η βενλαφαξίνη.