Η απόφαση της τουρκικής κυβέρνησης για την ανακήρυξη δύο εθνικών θαλάσσιων πάρκων δεν ήταν ούτε αιφνιδιαστική ούτε αποσπασματική. Στην πραγματικότητα, εντάσσεται σε μια νέα στρατηγική «περιβαλλοντοποίησης» των τουρκικών διεκδικήσεων που εμπεριέχει εργαλειοποίηση της παράνομης αλιείας, παρενοχλήσεις κατά την πόντιση καλωδίων και απόρριψη των ελληνικών χωροταξικών σχεδίων για τον τουρισμό και τις ΑΠΕ. Για το τουρκικό καθεστώς, το αιγαιοπελαγίτικο περιβάλλον δεν είναι ουδέτερο ή φιλικό. Αποτελεί χώρο αντιπαράθεσης και ιδεολογικής επιβολής.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ψευδοπεριβαλλοντική πολιτική της Αγκυρας στο Αιγαίο δεν εκπονείται από σχετικά υπουργεία (π.χ. υπουργείο Περιβάλλοντος για προστατευμένες περιοχές, υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης για αλιεία), αλλά από το υπουργείο Εξωτερικών και ενίοτε από το υπουργείο Αμυνας. Απώτερος σκοπός δεν είναι η διαπραγμάτευση για τον καθορισμό των ΑΟΖ στην περιοχή, όπως συχνά υποστηρίζεται σε ακαδημαϊκούς, δημοσιογραφικούς και πολιτικούς κύκλους των Αθηνών, αλλά η ριζική αλλαγή του υφιστάμενου καθεστώτος στο αρχιπέλαγος εις βάρος της Ελλάδας. Να αποκοπεί, έστω σταδιακά, ένα κομμάτι της νησιωτικής Ελλάδας από τη λοιπή επικράτεια. Σε μια εποχή που δοκιμάζονται όλες οι σταθερές του μεταψυχροπολεμικού κόσμου, συνιστά επικίνδυνη αφέλεια να αμφισβητείται το προφανές.

Από τις δύο περιπτώσεις των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων, εκείνη της Ανατολικής Μεσογείου είναι σαφώς η πιο προβληματική, επειδή ενθυλακώνει τα νησιά, νησίδες και βραχονησίδες του συμπλέγματος της Μεγίστης. Το Καστελλόριζο έχει προσελκύσει εδώ και αρκετά χρόνια το έντονο ενδιαφέρον της Αγκυρας, όπως καταδεικνύουν οι επιθετικές δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων και τα στοχευμένα δημοσιεύματα σε εφημερίδες της γειτονικής χώρας. Η χωροθέτηση του τουρκικού πάρκου περιλαμβάνει ολόκληρη τη θαλάσσια έκταση εκτός των ελληνικών χωρικών υδάτων στην περιοχή. Ετσι λοιπόν αποκόπτεται το σύμπλεγμα από τη Ρόδο και την υπόλοιπη χώρα.

Η επιχειρούμενη περικύκλωση του Καστελλόριζου οδηγεί νομοτελειακά σε μια νέα ελληνοτουρκική κρίση με απροσδιόριστα χαρακτηριστικά. Από εδώ και πέρα, η τουρκική τοπική παρουσία μπορεί να γίνει περισσότερο εμφανής με πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών, περιπολίες λιμενικών σκαφών ή δραστηριοποίηση ερευνητικών σκαφών. Δεν πρέπει ακόμη να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να ξεκινήσει μια τακτική παρενόχλησης ελληνικών πλοίων, με πρόφαση κάποιους δήθεν περιβαλλοντικούς κανόνες που θα επιχειρήσει να επιβάλει το τουρκικό καθεστώς.

Σε κάθε περίπτωση, χρήσιμο είναι να θυμόμαστε ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις λειτουργούν πάντα σε συνάρτηση με το παγκόσμιο και περιφερειακό σύστημα ασφάλειας. Δεν είναι πολύ πιθανόν η τουρκική ηγεσία να οδηγήσει τα πράγματα στα άκρα, όσο υπάρχει αυξανόμενη στρατιωτική ένταση με το Ισραήλ στη Συρία. Από την άλλη, όμως, το τουρκικό βαθύ κράτος έχει υιοθετήσει από τη δεκαετία του 1990 το δόγμα των «δυόμισι πολέμων» του πρέσβη Σουκρού Ελεκντάγκ, το οποίο αφορά τη δυνατότητα διεξαγωγής στρατιωτικών επιχειρήσεων ταυτόχρονα εναντίον της Ελλάδας, μιας χώρας στη Μέση Ανατολή και των Κούρδων ανταρτών. Το χρονικό παράθυρο που ευνοεί περισσότερο την εκδήλωση μιας κίνησης ικανής να επιφέρει απότομη κλιμάκωση εκτείνεται από τώρα έως τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ.

Η προσέγγιση των «ήρεμων νερών» φαίνεται να φτάνει στο αναπόφευκτο τέλος της. Μας προσέφερε πολύτιμο χρόνο για την ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων, παρά τις δικαιολογημένες ενστάσεις. Η κρισιμότητα των περιστάσεων πλέον απαιτεί τη διαμόρφωση μιας νέας στρατηγικής, που θα περιλαμβάνει την προβολή ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και ένα πλέγμα μη στρατιωτικών δράσεων. Χρειάζεται σημαντική αναβάθμιση των αεροπορικών και ακτοπλοϊκών συγκοινωνιών με το Καστελλόριζο· γενναίες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην τοπική οικονομία· ανάδειξη του θέματος στον ΟΗΕ, στο ΝΑΤΟ και στα ευρωπαϊκά όργανα. Επίσης, αυξημένη παρουσία της Ελληνικής Ακτοφυλακής, της Πολεμικής Αεροπορίας και του Πολεμικού Ναυτικού στο σύμπλεγμα της Μεγίστης για λόγους αποτροπής. Το κυριότερο, όμως, είναι να τεθούν σαφείς κόκκινες γραμμές από τον ελληνικό πολιτικό κόσμο, χωρίς περιττές αντιπαραθέσεις και μικρότητες. Να γνωρίζει ξεκάθαρα η άλλη πλευρά τα όρια της ελληνικής υπομονής. Αν τρέξουμε να σώσουμε το Καστελλόριζο, το Καστελλόριζο θα μας σώσει.

Ο κ. Μάνος Καραγιάννης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Professor of International Security στο King’s College London.