Γιάννος Σταυρινίδης
Για χρόνια τα πλεονάσματα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΤΚΑ) «αξιοποιούνται» για τη «μεγέθυνση του κράτους». Με τον όρο αυτό εννοούμε τις αστόχευτες και κυρίως ανελαστικές δαπάνες που πραγματοποιούνται έναντι των πλεονασμάτων του προϋπολογισμού, που αν το καλοσκεφτούμε τους μόνους που εξυπηρετούν είναι το πολιτικό σύστημα και την εκάστοτε κυβέρνηση που μεγεθύνουν το πελατειακό κράτος και αυξάνουν την επιρροή τους.
Όπως ορθά σημειώνει ο πρόεδρος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου, αντί να δαπανούμε ορθολογικά επενδύοντας αυτά τα κονδύλια προς παραγωγικούς σκοπούς με στόχο να μετριαστεί ο μελλοντικός φόρτος στις επόμενες γενιές, η κατασπατάληση των πόρων του ΤΚΑ συνεχίζεται. Και το περίεργο είναι πως γι’ αυτό το «πάρτι» κανένας δεν μιλά, ενώ εκκωφαντική παραμένει η σιωπή των «ορθόδοξων» της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Και ναι, η σιωπή είναι συνενοχή όταν το βάρος που θα φορτώσουμε στις πλάτες των επόμενων γενεών είναι δυσθεώρητο.
Η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση θα αποτελέσει το μέγα ζήτημα του 2026. Στη συζήτηση εμπλέκονται κοινωνικοί εταίροι και κυβέρνηση προκειμένου να αντιμετωπιστεί ένα από τα κορυφαία ζητήματα της κυπριακής οικονομίας, το οποίο στις καλές χρονιές τροφοδοτείται για να συνεχίσει να συσσωρεύει καλά κρυμμένα προβλήματα. Το πρόβλημα είναι τόσο μεγάλο που η χαμηλή σύνταξη στον δημόσιο τομέα ισούται με την ψηλή σύνταξη στον ιδιωτικό. Αυτό από μόνο του συνιστά στρέβλωση και απόδειξη ότι το σύστημα υπολειτουργεί.
Το συνταξιοδοτικό σύστημα στην Κύπρο, όπως και σε πλείστες άλλες χώρες, στηρίζεται σε τρεις πυλώνες. Ο πρώτος αφορά στο ΤΚΑ, ο δεύτερος στα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ταμεία και ο τρίτος στην ιδιωτική ασφάλιση. Και ενώ το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στον πρώτο πυλώνα η συζήτηση θα επικεντρωθεί στον δεύτερο επιλέγοντας το ελάχιστο πολιτικό κόστος. Και το λέμε αυτό γιατί αν η συζήτηση επικεντρωνόταν στον πρώτο πυλώνα θα έκλεινε μια για πάντα την πόρτα σε λαϊκίστικες προσεγγίσεις και εκλογικούς σχεδιασμούς.
Γι’ αυτό λοιπόν η επικέντρωση θα γίνει στον δεύτερο πυλώνα, αυτόν που αφορά στις επαγγελματικές συνταξιοδοτικές παροχές που λόγω μεγέθους έχουν μικρό αντίκτυπο. Σε κάθε περίπτωση, η κατάληξη θα είναι μια νίκη της κυβέρνησης που ενώ θα υλοποιήσει άλλη μια μεταρρύθμιση δεν θα λύσει το πρόβλημα.
Η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη θα επιδιώξει να καταστήσει υποχρεωτικό το ταμείο προνοίας για κάθε υπάλληλο του ιδιωτικού τομέα εφαρμόζοντας την opt-out προσέγγιση, δηλαδή την εξαίρεση εφόσον το ζητήσει ο εργαζόμενος. Μια αλλαγή που όσο και αν δεν λύνει το πρόβλημα θα προκαλέσει κραδασμούς στον ιδιωτικό τομέα που θα δει το κόστος προσωπικού να αυξάνεται.
Κάθε μεγάλη αλλαγή απαιτεί μελέτη επιπτώσεων και ανάλυση σεναρίων. Κυρίως όμως απαιτεί χρόνο, που σε αυτή την περίπτωση απουσιάζει αφού ο εκλογικός κύκλος είναι αμείλικτος. Συνεπώς, η κυβέρνηση σχεδιάζει να ανοίξει το θέμα φέτος με στόχο τη σταδιακή εφαρμογή το 2027 και ορίζοντα πλήρους υλοποίησης το 2031.
Δυστυχώς, το πρόβλημα του συνταξιοδοτικού στην Κύπρο είναι μεγάλο και σε συνδυασμό με το δημογραφικό γίνεται μεγαλύτερο. Το επόμενο διάστημα τα συνταξιοδοτικά ζητήματα θα τεθούν στο τραπέζι προκαλώντας αντιπαραθέσεις και εντάσεις. Όσο ψηλά όμως και αν ανέβουν τα ντεσιμπέλ των αντιπαραθέσεων, η ατολμία να συζητηθεί η ουσία παραμένει. Και η ουσία αφορά στο πώς θα ξεκινήσει η σταδιακή σμίκρυνση του χάσματος μεταξύ των συντάξεων ιδιωτικού και δημόσιου τομέα. Μέχρι τότε οι καβγάδες θα είναι για το θεαθήναι
