Πάρης Δημητριάδης
«Αν θέλεις ειρήνη, να προετοιμάζεσαι για πόλεμο», λέει το γνωστό αρχαίο ρητό στο οποίο γίνεται συνεχώς επίκληση στις ταραχώδεις μέρες μας και παρόλο που, δικαιολογημένα, εκτιμώ, οποιαδήποτε αναφορά σε πόλεμο μου προκαλεί δυσανασχέτηση, το συγκεκριμένο επιχείρημα το σέβομαι και το ακούω ως realpolitik. Εκείνο που δυσκολεύομαι να αντιληφθώ και να κατανοήσω είναι μια αλλοπρόσαλλη, ωστόσο αυθόρμητη και πηγαία κατά τα φαινόμενα… χαρά που αισθάνονται λογής σχολιαστές των θερμών και θερμόαιμων πολιτικών εξελίξεων της εποχής στα τηλεοπτικά, ειδησεογραφικά πάνελ όταν μιλούν γι’ αυτά τα ζητήματα.
Από υψηλόβαθμους στρατιωτικούς που προσκαλούνται να πουν τη γνώμη τους, μέχρι δημοσιογράφους και γεωπολιτικούς εμπειρογνώμονες, που αναλύουν τα πολεμικά τεκταινόμενα σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή, ένα άβολο κλίμα αλέγκρο διάθεσης τείνει να κυριαρχεί στα συγκεκριμένα πάνελ και δεν το λέω με την έννοια του καλώς νοούμενου ανεβασμένου ηθικού, που μάλλον έχει πρακτική χρησιμότητα σε συγκυρίες δύσκολες όπως η παρούσα. Το λέω με την έννοια της κυριολεκτικής χαράς, που συχνά φανερώνεται κιόλας διανθισμένη με τα εντελώς ασυνάρτητα συναισθήματα της ηδονής και της απόλαυσης, καθώς η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από νεκρούς, βομβαρδισμούς, ενδεχόμενες εδαφικές ανακατατάξεις και νέους στρατιωτικούς εξοπλισμούς.
Είναι μια ειλικρινής απορία εάν η όχι και τόσο λανθάνουσα αυτή χαρά προβληματίζει έστω για λίγα δευτερόλεπτα την εγκεφαλική λειτουργία των έλλογων υποτίθεται αυτών πλασμάτων γύρω μας, που για τους δικούς τους λόγους, συμμερίζονται την ανώμαλη αυτή χαρά. Γιατί όμως να χαίρεσαι όταν αναφέρεσαι σε γειτονικές μας περιοχές και χώρες, όπου καθημερινοί άνθρωποι σαν κι εμάς, άμαχοι αλλά και στρατιώτες, συνεχώς τραυματίζονται και σκοτώνονται και όταν ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα σε πόλεις και χωριά μέσω βομβαρδισμών εξαφανίζονται από τον χάρτη; Γιατί το ορατό ενδεχόμενο ο πόλεμος να επεκταθεί και να επηρεάσει κι άλλους λαούς, με εμάς να μην αποτελούμε εξαίρεση, δεν παρουσιάζεται μονάχα ως μια ανησυχητική εξέλιξη που πρέπει να απευχόμαστε και τίποτα περισσότερο; Γιατί η συγκεκριμένη προοπτική περιγράφεται από αρκετούς από αυτούς τους ειδικούς με παιγνιώδη και χιουμοριστική διάθεση προφανώς στο πλαίσιο ενός αναβιωμένου machismo που έγινε ξανά «της μόδας»; Αντιλαμβάνονται, οι άντρες στην πλειοψηφία τους, συμμετέχοντες σε αυτά τα πάνελ, τι σημαίνει σε επίπεδο ανθρωπιστικής κρίσης ένας πόλεμος; Γιατί ευρύτερα στη δημόσια σφαίρα της εποχής η ανθρωπιστική κρίση αξιολογείται ως παράπλευρη απώλεια και δεν αποκτά στη συζήτηση τον πρωταγωνιστικό ρόλο που της αρμόζει;
Ίσως, θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς, ως αντεπιχείρημα, να συμβαίνει και το εξής απλό που έχει να κάνει με το ότι όταν ως επαγγελματίας ασχολείσαι σε καθημερινή και τακτική βάση με ένα σκληρό και δύσκολο θέμα, να είναι φυσιολογικό και ανθρώπινο να αποκτάς μια κυνική προσέγγιση απέναντί του. Για αντίστοιχο κυνισμό θα μπορούσαν να κατηγορηθούν οι επιδημιολόγοι και οι γιατροί που έβγαιναν στα πάνελ επί πανδημίας. Ο επαγγελματισμός άλλωστε πολλές φορές προϋποθέτει και απαιτεί την ψύχραιμη αντιμετώπιση μιας κατάστασης, όσο κρίσιμη και χαοτική κι αν είναι αυτή. Εκείνο όμως που θεωρώ πως πρέπει να μας προβληματίσει και που ίσως αποτελεί προπομπό του τι ενδέχεται να ακολουθήσει, δεν είναι η ρεαλιστική και κυνική προσέγγιση. Είναι το γεγονός ότι, επαναλαμβάνω, άνθρωποι γύρω μας μιλούν για πόλεμο και δείχνουν να χαίρονται.
Από τι υλικό είμαστε φτιαγμένοι και δεν μαθαίνουμε ποτέ από την Ιστορία μας; Είναι οι αλλεπάλληλες οικονομικές και θεσμικές κρίσεις που περάσαμε την τελευταία δεκαετία ικανοποιητικές ως δικαιολογίες για να αντιμετωπίζουμε την επέκταση του πολέμου ελαφρά τη καρδία; Τι ποσοστό του ευρύτερου πληθυσμού αντιδρά με παρόμοιο επιπόλαιο τρόπο όταν συζητά αυτά τα ζητήματα; Ασχολείται, αλήθεια, η ευρύτερη κοινωνία, με αυτά τα ζητήματα ή αποτελούν μόνο πασατέμπο αντικείμενο συζήτησης στις φιλικές και οικογενειακές μας συνάξεις, προτού επιστρέψουμε στην αδυσώπητη πεζότητα αλλά και αγριάδα της καθημερινής μας ζωής;
Ρητά πάντως δεν υπάρχουν μόνο για τον πόλεμο και την ειρήνη. Υπάρχουν, πολλά κιόλας και για τις αλλοτριωμένες συνειδήσεις. Άξιο αναφοράς είναι ένα που αποδίδεται σε έναν Γερμανό φιλόσοφο και γιατρό, τον Albert Schweitzer. Η ήσυχη συνείδηση, είχε πει, είναι μια επινόηση του διαβόλου.
