«Οι νόμοι ισχύουν για τους εχθρούς· για τους φίλους (οι νόμοι) ερμηνεύονται». Αυτός ο αφορισμός αποδίδεται σε πρωθυπουργό ξένης χώρας και ελέχθη πολύ πριν θεωρηθεί κανονικότητα ο μπερλουσκονισμός. Τον θυμήθηκα όμως συλλογιζόμενος ότι και στα μέρη μας η διάκριση των εξουσιών κάθε άλλο παρά δεδομένη είναι. ∆εδομένη είναι η ομοφωνία ότι «η δημοκρατία είναι το χειρότερο πολίτευμα, εξαιρουμένων όλων των άλλων». Το χειρότερο, όμως, είναι ότι δεν κουβεντιάζουμε ούτε για το περιεχόμενό της ούτε για την ποιότητά της. Εάνμείνουμεστηνετυμολογία, η «διακυβέρνησηαπό τον δήμο», θατάραζεπολλούς «δημοκράτες».

Μην τους ταράξουμε. Ας μείνουμε στον Νορμπέρτο Μπόμπιο, που την προσδιόρισεπρωτίστως σαν «ένασύνολο κανόνων και διαδικασιών για τη λήψη συλλογικώναποφάσεων, στοπλαίσιο του οποίουπροβλέπεταικαιδιευκολύνεταιηόσο το δυνατόν ευρύτερη συμμετοχήτωνενδιαφερομένων». Απόληξη όλων αυτών των διεργασιών είναι οι εκλογές. Θεωρητικά όλοι έχουμε το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι. Για να πολιτευτεί όμως κάποιος δεν αρκεί η επάρκεια και η διάθεση προσφοράς. Οι υποψηφιότητες συχνάκις κληροδοτούνται καιπάντοτε εγκρίνονται από τον, μάλλον άσφαλτο, αρχηγό. Επιπλέον, όλοι γνωρίζουμε ότι όποιος δεν διαθέτει μηχανισμούς στήριξης καιπροβολής, τον τρώειημαρμάγκα. ∆εν ξεκινούν, δηλαδή, όλοι από την ίδια αφετηρία. Επειτα, ηίδιαηλειτουργίατων κομμάτων, που ως οργανωμένες μειοψηφίεςυπερτερούντωνανοργάνωτων πλειοψηφιών, απαιτεί κεφάλαια που, ακόμη κι αν παριστάνουμε τους ανήξερους, όλοι πάλι γνωρίζουμε ότι δεν μαζεύονται από εισφορές μελών. Ακόμη και τα εμφανή κεφάλαια της κρατικής χρηματοδότησης είναι φιλοδωρήματα, καιμάλιστακαταφανώς άνισα κατανεμημένα. Και πάλι, δηλαδή, δεν ξεκινούν όλοι από την ίδια αφετηρία.

Τέλος, η εκκλησία του δήμου, στην οποία, υποτίθεται, θα διαβουλεύοντανοιπολίτες, έχειαντικατασταθεί από τις τηλεοπτικές οθόνες και τουςπαράλληλουςμονολόγους τους. Η πρόσβαση σε αυτές, παρότι οι συχνότητες είναι δημόσιος χώρος, δεν ελέγχεται από τον δήμο. Εδώ, δηλαδή, κι αν δεν ξεκινούν όλοι από την ίδια αφετηρία. Εντέλει οι πολίτες, καταπονημένοι από τους ψευτοκαβγάδες που γίνονταιστο όνομά τους, αλλά ερήμην τους και αποστερημένοι των κοινωνικών δεσμών τους, φτάνουνσανκαταϊδρωμένοι singles στις κάλπες και απρόσκοπτασυνδεδεμένοιμε τονκυβερνοχώρο δεν επιλέγουν κυβέρνηση, αλλά υποκύπτουνστον εκβιασμό μεταξύτηςκακήςκαι της χειρότερης εφαρμογής. Κι αν επιλέξουν κάτι «λάθος» –ανθρώπιναταλάθη, ανθρώπινα και τα δημοψηφίσματα, για παράδειγμα–, οι σέρβερ των κομμάτων βρίσκουν τρόπους έγκαιρης «διόρθωσης». Τα αποτελέσματα της εκλογικής διαδικασίας –την οποία επ’ εσχάτων κι αυτή τη διεκπεραιώνουνιδιωτικές επιχειρήσεις– είναι υπαγορευμέναενπολλοίςαπό τις δημοσκοπήσεις, τις οποίεςπραγματοποιούν επίσης ιδιωτικές επιχειρήσεις, που έχουν και εργοδότες και εντολοδότες.

Ολα ταπαραπάνω κι άλλαπου δεν χωρούνστην επιφυλλίδα δημιουργούνκαικαλλιεργούν τηδυσπιστία του εκλογικού σώματος που, προϊόντος του χρόνου, αποδοκιμάζει κάθε ενασχόληση με τηνπολιτικήκαιυιοθετεί τηνπολλαπλώς επιβλαβή (και δημοφιλή) διάδοσηότι «δεν γίνεται τίποτα», «όλοι ίδιοι είναι», «δεν είμαστε άνθρωποι», «έτσι είναι το ρωμαίικο» κ.λπ. Και ενώ το Σύνταγμα ορίζει υποχρεωτικήτησυμμετοχήστην εκλογικήδιαδικασία, ηαποχή, με τησιωπηλήανοχήόλων των κομμάτων που αρκούνται στην προσέλευση των ακολούθων τους, δεν έχει πλέον καμία κύρωση. Και, προφανέστατα, και καμία έκπληξη. Οι επιφυλακτικοί δεν είναι απλώς χωρίς εκπροσώπηση. Είναι αόρατοι. Ετσι, την επομένη των εκλογών, έχοντας εμπεδώσει τημετασκευήτουλαούσε «κοινήγνώμη», καταλήγουμε να μην κουβεντιάζουμε τα αποτελέσματά τους, αλλά το πόσο έξω ή μέσα έπεσαν οι δημοσκοπήσεις που τα προετοίμασαν. Οσα περιγράφω είναι γνωστά και σε κανέναν, νομίζω, δεν περιποιεί τιμή η αυτομόληση στα κατάσυνθήκην ψεύδητων δημοκόπων και των δημοσκόπων.

Αν, πράγματι, μας ενδιαφέρειη∆ημοκρατία (αυτή η κανονική με την ισονομία, την ισηγορία και την ισοκρατία και όχι η προσομοίωσή της από τις μικροκομματικές δυναστείες), χρειάζεται να τηθωρακίσουμε με τησυμμετοχήμας. Προσοχή, όμως! Τοθέμαδενείναι να μπούμε οιπολίτεςστο γήπεδο σανθεατέςήσανσυμπαίκτες ενός στημένουπαιχνιδιού, αλλάωςαυτοί που θα σκάσουν την μπάλα της πλαστογραφίας του. Επιπλέον, όσοι ισχυρίζονται ότιηυπαρκτή∆ημοκρατίαθαθεραπεύσει τις στρεβλώσεις της με περισσότερη υπαρκτή δημοκρατία, μου θυμίζουν εκείνους που προτρέπουν τους χρεωμένους να διαχειριστούν το αδιέξοδό τους δανειζόμενοι εκ νέου.

Ο κ. Θεόδωρος Παντούλας είναι συγγραφέας.