Για τους περισσότερους, η λέξη κιρκάδιος –που προέρχεται από τη λατινική φράση circa diem, δηλαδή «περίπου μία ημέρα»– αναφέρεται στον 24ωρο κύκλο που ορίζει πότε κοιμόμαστε και πότε ξυπνάμε. Όμως, οι κιρκάδιοι ρυθμοί είναι συνδεδεμένοι πρακτικά με κάθε κύτταρο του οργανισμού και ελέγχονται από ένα κεντρικό ρολόι στον εγκέφαλο, το οποίο συγχρονίζει τα ρολόγια ιστών και οργάνων, συμπεριλαμβανομένης της καρδιάς. Παρότι τα ρολόγια αυτά είναι συντονισμένα με τον ημερήσιο κύκλο φωτός-σκοταδιού, επηρεάζονται και από τις συνήθειες: τον ύπνο, τα γεύματα, τη σωματική δραστηριότητα και το στρες.

Μια ανασκόπηση αιχμής που δημοσιεύθηκε στις 15 Ιουλίου 2025, στο επιστημονικό περιοδικό European Heart Journal, συνθέτει τα τελευταία επιστημονικά ευρήματα σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους τα εσωτερικά ρολόγια του οργανισμού επηρεάζουν την καρδιά και τα αιμοφόρα αγγεία, και το πώς η διατάραξή τους –είτε από εργασία σε βάρδιες και κακό ύπνο είτε από ανθυγιεινές συνήθειες– μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου.

«Όταν το μοντέλο του ύπνου, των γευμάτων και της άσκησής σας βρίσκεται σε ασυμφωνία με τους κιρκάδιους ρυθμούς σας, αυτό μπορεί να προκαλέσει μια σειρά μεταβολών στη φυσιολογία, οι οποίες οδηγούν σε αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο», λέει ο δρ Frank A.J.L. Scheer, ο οποίος διευθύνει το Πρόγραμμα Ιατρικής Χρονοβιολογίας στο συνεργαζόμενο με το Χάρβαρντ Brigham and Women’s Hospital. Ο ίδιος και οι συνεργάτες του διερευνούν τις δυνητικές συνέπειες του μη συγχρονισμού των κιρκάδιων ρυθμών μελετώντας εθελοντές σε ελεγχόμενο περιβάλλον. Οι ερευνητές επεμβαίνουν σε παράγοντες όπως το φως, η θερμοκρασία και στο πότε οι εθελοντές γευματίζουν, ασκούνται και κοιμούνται.

Καρδιακές προσβολές το πρωινό της Δευτέρας

Όπως επισημαίνει η ανασκόπηση, οι πιθανότητες καρδιακής προσβολής είναι σχεδόν τριπλάσιες το πρωί συγκριτικά με αργά το απόγευμα. Προγενέστερη έρευνα του δρος Scheer συνέβαλε στην ερμηνεία του φαινομένου: Μεταξύ άλλων παραγόντων, το επίπεδο μιας πρωτεΐνης που διευκολύνει τον σχηματισμό θρόμβων στο αίμα φθάνει στο μέγιστο περίπου στις 6:30 π.μ. και μειώνεται αργά κατά τις επόμενες 12 ώρες – μια διακύμανση που προκαλείται από το κιρκάδιο σύστημα. Μελέτες δείχνουν επίσης ότι οι καρδιακές προσβολές που συμβαίνουν ανάμεσα στα μεσάνυχτα και στις 6 π.μ. τείνουν να προκαλούν μεγαλύτερη βλάβη στο μυοκάρδιο και να οδηγούν σε χειρότερες μακροπρόθεσμες εκβάσεις.

Οι καρδιακές προσβολές είναι πιθανότερο να εκδηλωθούν τη Δευτέρα συγκριτικά με οποιαδήποτε άλλη ημέρα της εβδομάδας. Γιατί συμβαίνει αυτό; Τα Σαββατοκύριακα, οι άνθρωποι πιθανώς να μένουν ξύπνιοι μέχρι πιο αργά από ό,τι συνηθίζουν και κοιμούνται μέχρι πιο αργά την επόμενη μέρα, γεγονός που οι ειδικοί ονομάζουν «κοινωνικό τζετ λαγκ». Το πρωί της Δευτέρας, όταν πρέπει να σηκωθούν και πάλι νωρίς για τη δουλειά τους, ο μη συγχρονισμός ανάμεσα στο «κοινωνικό» και το βιολογικό ρολόι τους μπορεί να προκαλέσει ανεπαίσθητες αλλαγές στην αρτηριακή πίεση, στην έκκριση ορμονών και στον μεταβολισμό, οι οποίες αυξάνουν τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής.

Ένα παρόμοιο φαινόμενο παρατηρείται κάθε άνοιξη, όταν ρυθμίζουμε τα ρολόγια μας μία ώρα μπροστά, για τη θερινή ώρα. Ορισμένες έρευνες διαπιστώνουν ότι καρδιακές προσβολές είναι επίσης πιο συχνές κατά την πρώτη εβδομάδα εφαρμογής της θερινής ώρας – ιδίως την πρώτη Δευτέρα μετά την αλλαγή.

Ποιες είναι οι καλύτερες ώρες για γεύματα και άσκηση;

Πολλές μελέτες καταδεικνύουν ότι όσοι εργάζονται σε νυχτερινή βάρδια αντιμετωπίζουν υψηλότερο ποσοστό καρδιαγγειακής νόσου, πιθανότατα λόγω της έλλειψης συγχρονισμού του κιρκάδιου ρυθμού. Όμως η κατανάλωση γευμάτων μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας –αμέσως πριν και μετά τη βάρδιά τους– ίσως βοηθά τους εργαζομένους σε βάρδιες να αποφύγουν αυτόν τον κίνδυνο, όπως ανέφερε η ομάδα του δρος Scheer στις 8 Απριλίου 2025, στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications. Προηγούμενη έρευνά τους έδειξε πως η κατανάλωση γευμάτων κατά τη διάρκεια της νύχτας αυξάνει το επίπεδο των ορμονών της πείνας έναντι εκείνων του κορεσμού, ενώ παράλληλα επιβραδύνει τον μεταβολισμό, γεγονός που μπορεί να εξηγεί τον αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας στα άτομα που τείνουν να τρώνε περισσότερο τη νύχτα παρά κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Υπάρχουν δημοφιλείς συμβουλές που εφιστούν την προσοχή στην αποφυγή της άσκησης αργά στη διάρκεια της ημέρας, ιδίως το βράδυ, καθώς η αύξηση των παλμών της καρδιάς και της θερμοκρασίας του σώματος από την προπόνηση είναι δυνατό να δυσχεράνει την έλευση του ύπνου. Αν και αυτό μπορεί να ισχύει για την εντατική άσκηση σε απόσταση μίας ώρας από τον ύπνο, η άσκηση τις απογευματινές ή τις βραδινές ώρες φαίνεται να μειώνει την αρτηριακή πίεση και το επίπεδο της χοληστερόλης περισσότερο από ό,τι η πρωινή άσκηση, σύμφωνα με ορισμένες μελέτες.

«Τα περισσότερα δεδομένα υποστηρίζουν το όφελος των γευμάτων νωρίς μέσα στην ημέρα, αλλά την άσκηση αργότερα στην ημέρα», λέει ο δρ Scheer.

Κατάλληλος χρόνος για λήψη φαρμάκων

Η ανασκόπηση αναφέρεται επίσης στην έννοια της χρονοθεραπείας – δηλαδή στην προσαρμογή της θεραπείας στους φυσικούς ρυθμούς του οργανισμού. Ορισμένα φάρμακα ήδη συνταγογραφούνται λαμβάνοντας υπόψη τον χρόνο λήψης. Παραδείγματος χάριν, οι στατίνες ταχείας δράσης, όπως η σιμβαστατίνη και η πραβαστατίνη, συνήθως λαμβάνονται τη νύχτα προκειμένου να αντιστοιχηθούν με την κορύφωση της παραγωγής χοληστερόλης από τον οργανισμό. Όμως για πιο ισχυρές στατίνες, όπως η ροσουβαστατίνη, ο χρόνος λήψης δεν έχει σημασία. Εάν η αρτηριακή πίεσή σας τείνει να αυξάνεται τη νύχτα ή νωρίς το πρωί, η λήψη αντιυπερτασικών πριν από τον ύπνο μπορεί να συμβάλει στην εξομάλυνση των επικίνδυνων απότομων αυξήσεων το πρωί. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, υπάρχουν λίγα ή ανάμεικτα στοιχεία για το κατά πόσον αυτές οι μεταβολές στον χρόνο λήψης των φαρμάκων πράγματι έχουν επίπτωση όσον αφορά τα καρδιολογικά προβλήματα.

Τι μπορείτε να κάνετε

Καθώς οι ερευνητές συνεχίζουν να βελτιώνουν τις γνώσεις μας για την ιατρική των κιρκάδιων ρυθμών, διαβάστε ορισμένα μέτρα που μπορείτε να λάβετε ώστε να συγχρονιστείτε με το εσωτερικό ρολόι του οργανισμού σας.

Καταναλώστε περισσότερες θερμίδες κατά το πρώτο μισό της ημέρας. Ο μεταβολισμός σας είναι πιο αποτελεσματικός κατά τη διάρκεια της ημέρας από ό,τι της νύχτας.

Να ασκείστε τακτικά, αλλά στον κατάλληλο χρόνο. Μια εντατική προπόνηση κοντά στην ώρα του ύπνου μπορεί να τον διαταράξει, όμως η άσκηση το απόγευμα και το βράδυ μπορεί να είναι ευεργετική για την καρδιά σας.

Εκμεταλλευτείτε τον πρωινό ήλιο. Η έκθεση σε ζωηρό πρωινό φως βοηθά στην ενίσχυση του κιρκάδιου ρολογιού σας.

Τηρήστε ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου. Ξαπλώνετε και ξυπνάτε περίπου την ίδια ώρα κάθε μέρα, ακόμη και τα Σαββατοκύριακα.

Περιορίστε τον χρόνο έκθεσής σας σε οθόνες το βράδυ. Το μπλε φως των συσκευών μπορεί να διαταράξει την προετοιμασία του οργανισμού σας για ύπνο.

Συζητήστε τον χρόνο λήψης των φαρμάκων με τον γιατρό σας. Ρωτήστε κατά πόσο η χρονική στιγμή που λαμβάνετε τα φάρμακά σας μπορεί να επηρεάζει την αποτελεσματικότητά τους.

Πηγή: Harvard Health Publishing