Σας έχει πει ποτέ κάποιος γιατρός ότι η αρτηριακή σας πίεση είναι λίγο υψηλή – αλλά χωρίς να σας συνταγογραφήσει φάρμακα γι’ αυτήν; Μήπως παίρνετε φάρμακα για την υπέρταση εδώ και χρόνια, αλλά ακόμη αγωνίζεστε να επιτύχετε τον επιθυμητό στόχο; Σε κάθε περίπτωση, δεν είστε οι μόνοι. Σχεδόν οι μισοί ενήλικοι Αμερικανοί έχουν υψηλή αρτηριακή πίεση, η οποία ορίζεται ως 130/80 χιλιοστόγραμμα υδραργύρου (mm Hg) ή υψηλότερη.

Ακόμη και αν η αρτηριακή σας πίεση είναι μόνο λίγο αυξημένη (βλ. «Κατηγορίες αρτηριακής πίεσης»), θα πρέπει να ενημερωθείτε για τις τελευταίες κατευθυντήριες οδηγίες για την αρτηριακή πίεση, οι οποίες δημοσιεύθηκαν από την Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία (AHA) και το Αμερικανικό Κολέγιο Καρδιολογίας (ACC) στο τεύχος Οκτωβρίου 2025 του επιστημονικού περιοδικού Hypertension. Υπογραμμίζουν τη σημασία της μείωσης της αρτηριακής πίεσης σε τιμές κάτω από 130/80 – και, αν χρειάζονται φάρμακα, είναι καλύτερα να τα λάβετε νωρίς παρά αργά.

Αν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν μειώσουν την αρτηριακή σας πίεση εντός έξι μηνών, θα πρέπει να ξεκινήσετε φαρμακοθεραπεία.

«Πολλά άτομα με υψηλή αρτηριακή πίεση προτιμούν να δοκιμάσουν αλλαγές στη διατροφή και στον τρόπο ζωής τους, κάτι το οποίο πρέπει πάντα να ενθαρρύνεται από τους γιατρούς ως πρώτο βήμα», δηλώνει ο δρ Randall Zusman, διευθυντής του Τμήματος Υπέρτασης στο Καρδιολογικό Κέντρο του Γενικού Νοσοκομείου της Μασαχουσέτης, το οποίο συνεργάζεται με το Χάρβαρντ. Ωστόσο, τις περισσότερες φορές αυτές οι καλοπροαίρετες αλλαγές δεν έχουν σημαντικά αποτελέσματα ή η αποφασιστικότητα για τήρηση των υγιεινών συνηθειών μειώνεται με τον χρόνο. Καθώς περνούν οι μήνες ή ακόμη και τα χρόνια, η αρτηριακή πίεση μπορεί να συνεχίσει σιγά σιγά να ανεβαίνει ακόμη περισσότερο, προσθέτει. «Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες τονίζουν πλέον ότι θα πρέπει να ξεκινάτε φαρμακευτική αγωγή αν η αρτηριακή σας πίεση δεν είναι στις επιθυμητές τιμές μετά από τρεις έως έξι μήνες αλλαγών στον τρόπο ζωής», δηλώνει ο δρ Zusman. (Για συμβουλές, βλ. «5 αλλαγές στον τρόπο ζωής για τη μείωση της αρτηριακής πίεσης».)

Πώς η υψηλή αρτηριακή πίεση βλάπτει την υγεία σας

Γιατί είναι τόσο βλαβερή η υψηλή αρτηριακή πίεση; Το επίμονο σφυροκόπημα του αίματος πάνω στα ευαίσθητα εσωτερικά τοιχώματα των αρτηριών δημιουργεί μικροσκοπικές βλάβες. Στα σημεία όπου υπάρχουν βλάβες συσσωρεύονται λίπη, χοληστερόλη και άλλα μικροσωματίδια του αίματος, σχηματίζοντας αθηρωματική πλάκα. Στη συνέχεια, οι αρτηρίες γίνονται λιγότερο εύκαμπτες και σκληραίνουν, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να διασταλούν και να εμποδίζεται η ελεύθερη ροή του αίματος. Η καρδιά, με τη σειρά της, χρειάζεται να δουλέψει πιο σκληρά ώστε το αίμα να κυκλοφορήσει σε ολόκληρο το σώμα, γεγονός που προκαλεί πάχυνση του μυοκαρδίου.

Τα άτομα με υψηλή αρτηριακή πίεση πρώιμου σταδίου (υπέρταση Σταδίου 1) έχουν διπλάσιο κίνδυνο για καρδιακή προσβολή και αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, σε σύγκριση με τα άτομα με φυσιολογική αρτηριακή πίεση. Επιπλέον, η υψηλή αρτηριακή πίεση συνδέεται ισχυρά με υψηλότερο κίνδυνο μείωσης της γνωστικής λειτουργίας και ανάπτυξης άνοιας, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες. «Οι άνθρωποι συνήθως φοβούνται περισσότερο τη νοητική δυσλειτουργία παρά την καρδιακή προσβολή. Η συνειδητοποίηση αυτού του πιθανού κινδύνου τούς κινητοποιεί να τηρήσουν το πρόγραμμα θεραπείας τους», σχολιάζει ο δρ Zusman.

Οι υγιεινές συνήθειες στον τρόπο ζωής είναι ζωτικής σημασίας, αν και τα περισσότερα άτομα με υψηλή αρτηριακή πίεση χρειάζονται επίσης τουλάχιστον ένα και μερικές φορές δύο ή τρία φάρμακα για να μειώσουν τις τιμές τους σε ασφαλές επίπεδο. Αν ταλαιπωρείστε από τις ανεπιθύμητες ενέργειες κάποιου αντιυπερτασικού φαρμάκου, να ξέρετε ότι συνήθως αυτές υποχωρούν ή εξαφανίζονται σε λίγες εβδομάδες. Αν δεν φύγουν, μιλήστε με τον γιατρό σας, καθώς υπάρχουν πολλές εναλλακτικές λύσεις που μπορείτε να δοκιμάσετε, επισημαίνει ο δρ Zusman.

Νέες επικαιροποιήσεις για τον προληπτικό έλεγχο και τη θεραπεία

Οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν επίσης ότι όλα τα άτομα με υψηλή αρτηριακή πίεση θα πρέπει να εξετάζονται για πρωτοπαθή αλδοστερονισμό, μια πάθηση που παρατηρείται όταν τα επινεφρίδια παράγουν υπερβολικά πολλή αλδοστερόνη. Η υπερβολική παραγωγή αυτής της ορμόνης –η οποία ρυθμίζει το νάτριο, το κάλιο και το νερό στο σώμα– εθεωρείτο κάποτε σπάνια αιτία υψηλής αρτηριακής πίεσης. Σήμερα, ο αλδοστερονισμός θεωρείται μια πιο συχνή και συχνά παραγνωρισμένη αιτία υψηλής αρτηριακής πίεσης. Μια απλή εξέταση αίματος μπορεί να ανιχνεύσει το πρόβλημα και να βοηθήσει τον γιατρό να επιλέξει πιο αποτελεσματικά φάρμακα και άλλες θεραπείες, αναφέρει ο δρ Zusman.

Τι γίνεται αν λαμβάνετε τρία ή περισσότερα φάρμακα (συμπεριλαμβανομένου ενός διουρητικού) και η αρτηριακή σας πίεση παραμένει εκτός ελέγχου; Οι γιατροί ονομάζουν αυτή την κατάσταση ανθεκτική υπέρταση. Μπορεί να είστε υποψήφιοι για νεφρική απονεύρωση, μια διαδικασία που μειώνει την αρτηριακή πίεση μέσω καυτηριασμού ορισμένων από τα νεύρα γύρω από τις αρτηρίες που παρέχουν αίμα στους νεφρούς (βλ. «Μια νέα μη φαρμακευτική αγωγή για τη μείωση της αρτηριακής πίεσης» στο τεύχος των Θεμάτων Υγείας που κυκλοφόρησε στις 20 Νοεμβρίου 2024). «Αν και δεν είναι κατάλληλη για όλους, η νεφρική απονεύρωση μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματική για ορισμένα άτομα, τα οποία θα πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά από καρδιολόγο εξοικειωμένο με αυτή τη διαδικασία», δηλώνει ο δρ Zusman.

5 αλλαγές στον τρόπο ζωής για τη μείωση της αρτηριακής πίεσης

Το τι επιλέγετε να φάτε ή να πιείτε μπορεί να έχει βαθιά επίδραση στην αρτηριακή σας πίεση. Το ίδιο και το πόσο (και πόσο συχνά) κινείτε το σώμα σας και χαλαρώνετε το μυαλό σας. ∆είτε τι συνιστά ο ειδικός του Χάρβαρντ, δρ Randall Zusman.

1. Αποφύγετε τις αλμυρές τροφές και πετάξτε την αλατιέρα. «Είμαι πολύ αυστηρός σε ό,τι έχει να κάνει με τη μείωση του νατρίου», δηλώνει ο δρ Zusman. Το νάτριο, βασικό συστατικό του αλατιού, είναι ένας από τους κύριους παράγοντες που συμβάλλουν στην υψηλή αρτηριακή πίεση. Για να τρώτε λιγότερο αλάτι, αποφύγετε τις υπερβολικά επεξεργασμένες τροφές (πολλές από τις οποίες είναι φορτωμένες με νάτριο) και επιλέξτε προϊόντα με λιγότερο αλάτι για τις τροφές που καταναλώνετε τακτικά, όπως δημητριακά πρωινού, σούπες και σάλτσες. Αντί για αλάτι, χρησιμοποιήστε άλλα ενισχυτικά της γεύσης, όπως σκόρδο, πιπέρι, κύμινο ή καυτερή σάλτσα, προτείνει.

2. ∆ώστε προτεραιότητα στο κάλιο. Ακολουθήστε έναν τύπο διατροφής που δίνει προτεραιότητα στις φυτικές τροφές, έτσι ώστε να λαμβάνετε άφθονο κάλιο, ένα μέταλλο που βοηθά στη μείωση της αρτηριακής πίεσης. Οι μπανάνες και οι πατάτες διαφημίζονται συχνά ως πλούσιες πηγές καλίου, αλλά έχουν μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε θερμίδες και υδατάνθρακες, σε σχέση με άλλες καλές πηγές καλίου, όπως οι ντομάτες και το μπρόκολο. «Τρώτε μία χούφτα ντοματίνια κάθε μέρα», προτείνει ο δρ Zusman. Ένα φλιτζάνι ντοματίνια έχει περίπου 350 mg κάλιο, αλλά μόνο 27 θερμίδες.

3. Αν πίνετε αλκοόλ, κάντε το με μέτρο. «∆εν λέω στους ασθενείς μου να απέχουν από το αλκοόλ, γιατί οι υπερβολικά αυστηροί κανόνες μπορεί να έχουν αντίθετο αποτέλεσμα», παρατηρεί ο δρ Zusman. Ωστόσο, θα πρέπει πάντα να πίνετε με μέτρο (όχι πάνω από δύο ποτά την ημέρα για τους άνδρες και ένα για τις γυναίκες).

4. ∆ώστε σημασία στην άσκηση. Η σωματική δραστηριότητα διατηρεί την καλή λειτουργία της καρδιάς και των αιμοφόρων αγγείων, κρατώντας την αρτηριακή πίεση χαμηλά. Ένας συνδυασμός αεροβικής άσκησης που κάνει την καρδιά να δουλέψει πιο έντονα (όπως το γρήγορο περπάτημα, η ποδηλασία ή η κολύμβηση) και προπόνησης με αντιστάσεις (χρησιμοποιώντας το βάρος του σώματος, ιμάντες αντίστασης ή βαράκια) είναι περισσότερο αποτελεσματικός. Ακόμη και μόνολίγη καθημερινή κίνηση βοηθάει. Αν κάνετε 30 ή περισσότερα λεπτά άσκησης κάθε μέρα είναι ακόμα καλύτερα.

5. Εξασκηθείτε στην αντίδραση χαλάρωσης. Η αντίδραση αυτή, η οποία αναγνωρίστηκε τη δεκαετία του 1970 από τον αείμνηστο καρδιολόγο του Χάρβαρντ δρα Herbert Benson, είναι μια κατάσταση βαθιάς ηρεμίας που μπορεί να επιτευχθεί με πολλούς τρόπους, όπως ο διαλογισμός, η γιόγκα και η σταδιακή μυϊκή χαλάρωση. «Οι ασθενείς μου μου λένε συχνά ότι έχουν πολύ στρες στη ζωή τους και πάντα συνιστώ την αντίδραση χαλάρωσης, η οποία μπορεί να σας βοηθήσει να επιτύχετε μια συναισθηματική κατάσταση που συνδέεται με χαμηλότερη αρτηριακή πίεση», εξηγεί ο δρ Zusman.

Πηγή: Harvard Health Publishing