Η ασφάλεια είναι συνδεδεμένη με την καλλιέργεια και υιοθέτηση κουλτούρας, γι’ αυτό και οι όποιες επενδύσεις συνοδεύονται πάντα από καθυστέρηση.
Η Ευρώπη περνάει ένα δύσκολο καλοκαίρι. Μεγάλες πυρκαγιές στα νοτιοδυτικά (Γαλλία και Ισπανία) με δεκάδες χιλιάδες καμένα στρέμματα και σημαντικό αριθμό νεκρών. Την εβδομάδα αυτή είχαμε σημαντικές πυρκαγιές στην Ολλανδία και συναγερμό για πυρκαγιές στη Μεγάλη Βρετανία. Με άλλα λόγια γίνεται σαφές ότι είμαστε μπροστά σε μια πρωτοφανή κατάσταση.
Η Ελλάδα μετά τη φονική πυρκαγιά στο Μάτι έκανε σημαντικά βήματα μεταρρύθμισης. Η εισαγωγή του «112» έσωσε ζωές. Το πρόγραμμα ΑΙΓΙΣ επανεξοπλίζει έπειτα από χρόνια τον Εθνικό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας και το πρόγραμμα Antinero βοηθάει στη δασική διαχείριση με επενδύσεις εκατομμυρίων. Η πρόσφατη ψήφιση του νομοσχεδίου της «ενεργού μάχης» αντιμετωπίζει πολλά από τα ζητήματα που άπτονται της διαχείρισης και εκπαίδευσης του ανθρώπινου δυναμικού του Μηχανισμού. Σημαντικό επίσης να αναφερθεί ότι η μεταφορά δασικών υπηρεσιών από την αυτοδιοίκηση στο ΥΠΕΝ ολοκληρώθηκε νομοθετικά (με νόμους όπως ο ν. 4915/2022) με τη μεταφορά του προσωπικού, με στόχο την ενιαία άσκηση της δασικής πολιτικής και την καλύτερη προστασία των δασών.
Η μεγάλη φωτιά στη Βοιωτία - Δυτική Αττική συνοδεύτηκε από το τραγικό δυστύχημα με τα πληρώματα των ελικοπτέρων και καταγράφεται ως mega fire. Ενα συμβάν που σημαδεύτηκε από ανέμους ακραίας έντασης, σε πολλές περιπτώσεις άνω των 100 χλμ./ώρα (όπως αναφέρει το δελτίο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών). Για τη σύγκρουση των εναέριων μέσων υπάρχει έρευνας εν εξελίξει, αλλά η διεθνής πρακτική το αναδεικνύει ως βασικό ζήτημα. Αυτό το συμβάν ανέδειξε ζητήματα τα οποία θα πρέπει να γίνουν αντικείμενο μελέτης και να υπάρξουν διορθωτικές κινήσεις. Η επάρκεια πτητικών μέσων βρίσκεται σε πολύ καλό σημείο, ίσως στο καλύτερο μέχρι σήμερα, αλλά είναι σαφές ότι οι καιρικές συνθήκες –εκτός από τη συμβολή τους στην ταχεία εξάπλωση της πυρκαγιάς– καθήλωσαν για σημαντικά χρονικά διαστήματα τα πτητικά μέσα, αφαιρώντας ένα σημαντικό και αξιόπιστο εργαλείο καταστολής.
Eνα σημείο σκέψης (το οποίο επαναλαμβάνεται διαρκώς) είναι η πραγματικότητα της διαχείρισης του δασικού πλούτου. Με την απομάκρυνση του ανθρώπινου στοιχείου από τη φύση, το δάσος αφέθηκε να μπει στις πόλεις και στους οικισμούς, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα το οποίο είναι ζήτημα χρόνου και περιστάσεων για το πότε θα αναφλεγεί. Για να αντιμετωπιστεί αυτό, υιοθετήθηκε η «δασική μεταρρύθμιση». Το νέο πλαίσιο εισάγει τα Υβριδικά Συνεργατικά Σχήματα για την ανάθεση της διαχείρισης και εκμετάλλευσης δημόσιων δασών, δηλαδή σε συνεταιρισμούς υλοτόμων.
Σημαντικό ζήτημα παραμένει η δημιουργία ζωνών αντιπυρικής προστασίας, με σεβασμό στο περιβάλλον. Δυστυχώς, η πραγματικότητα δηλώνει την ανάγκη να ξεκινήσει ένας εκτενής διάλογος γι’ αυτό το θέμα.
Με βάση την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Μάρτιο του 2026 για τις δασικές πυρκαγιές, θα πρέπει να εξεταστούν δύο σημαντικά σημεία. Η συμμετοχή της κοινωνίας στην πρόληψη και η ολιστική διαχείριση της πυροπροστασίας των δασών. Αυτό απαιτεί σημαντικές αλλαγές: Πρώτα από όλα θα πρέπει να τεθεί το πρόβλημα των καταστροφών στη σωστή βάση – είναι ένα οριζόντιο ζήτημα το οποίο περνάει μέσα από κάθε μορφή πολιτικής. Η εκπαίδευση του πληθυσμού στο πώς μπορεί να αποτελέσει μέρος της πρόληψης και η επιμόρφωση των παραδασόβιων κοινοτήτων στο να αποτελέσουν ενεργό δύναμη που θα ανταποκριθεί πρώτη στην απειλή είναι σημαντικότατες. Η «ενεργός μάχη» εισάγει και θεσμοθετεί «νέες, αλλά παλιές» μεθόδους, όπως η προδιαγεγραμμένη καύση και η ελεγχόμενη βόσκηση, οι οποίες σε βάθος χρόνου θα αποτελέσουν εργαλεία για τις υπηρεσίες αλλά και τις τοπικές κοινωνίες (έπειτα από αξιολόγηση και αδειοδότηση).
Είναι σημαντική η παραδοχή ότι οι καταστροφές δεν είναι «ελληνικό φαινόμενο», ότι για να δοθεί λύση θα πρέπει να υπάρξουν ομοψυχία και συνεννόηση. Δεν υπάρχει χώρος για λαϊκισμούς και κορώνες. Πρόκειται για φαινόμενο του οποίου τις προεκτάσεις δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε αυτή τη στιγμή. Είναι ώρα δράσης και συνεργασίας.
O κ. Γιώργος Μπούστρας είναι καθηγητής Εκτίμησης Κινδύνου στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, κάτοχος έδρας UNESCO για την ελάττωση των καταστροφών στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο.
