O Αμερικανός γιατρός και συγγραφέας Ερικ Τόπολ ήταν από τους πρώτους που είχαν δει αυτό που ερχόταν. «H τεχνητή νοημοσύνη έχει αποδεδειγμένη ικανότητα να διαγιγνώσκει ορισμένους τύπους καρκίνου του δέρματος εξίσου καλά ή και καλύτερα από τους ειδικευμένους δερματολόγους, να εντοπίζει ειδικές ανωμαλίες του καρδιακού ρυθμού όπως οι καρδιολόγοι, να διαβάζει ιατρικές τομογραφίες ή παθολογοανατομικά πλακίδια το ίδιο επαρκώς με έμπειρους, υψηλής εξειδίκευσης ακτινολόγους και παθολογοανατόμους αντιστοίχως, να διαγιγνώσκει ποικίλες οφθαλμικές παθήσεις όπως οι οφθαλμίατροι. Ακόμη και να προβλέπει μια αυτοκτονία, μερικές φορές καλύτερα από τους επαγγελματίες της ψυχικής υγείας», είχε πει στην «Κ» με αφορμή το βιβλίο του «Βαθιά Ιατρική», που κυκλοφόρησε το 2023 από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης (πρώτη έκδοση στις ΗΠΑ το 2019). Σήμερα το βλέπουμε πια να συμβαίνει: οι μηχανές αναπτύσσουν ικανότητες που πριν από λίγα χρόνια θα θύμιζαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας.

Με τη βοήθεια της αναγνώρισης προτύπων –τα οποία μαθαίνουν έπειτα από εκπαίδευση με εκατοντάδες χιλιάδες– τα συστήματα ΑΙ γίνονται ολοένα και καλύτερα, με τα ποσοστά σφάλματος να πέφτουν έως και κάτω από το 5%, ξεπερνώντας τάχιστα τα ανθρώπινα όρια και δίνοντας νέες λύσειςσεπροβλήματα όπωςηεσφαλμένη διάγνωση και οι ανεξέλεγκτες δαπάνες. «Σε αντίθεσημάλιστα με τους ανθρώπους που κουράζονται, έχουν δύσκολες μέρες, μπορεί να γίνουν συναισθηματικοί, να τους λείπει ύπνος ή να αφαιρούνται, οι μηχανές είναι σταθερές, έχουν τη δυνατότητα να εργάζονται ολόκληρο το εικοσιτετράωρο, ολόκληρητην εβδομάδα, χωρίς διακοπές και χωρίς παράπονα», είχε προσθέσει στην κουβέντα μας ο Τόπολ.

Η πρόσφατη χειρουργική αφαίρεσης εγκεφαλικού όγκου –πρώτη στον κόσμο– με τη συνδρομή της τεχνητής νοημοσύνης στο UCLH είναι μία ακόμη ψηφίδα στο ψηφιδωτό της νέας πραγματικότητας που διαμορφώνεται με ραγδαίους ρυθμούς. Ενα ειδικά σχεδιασμένο σύστημα ΑΙ ανέλυε την εικόνα που μετέδιδε το ενδοσκόπιο και βοηθούσε τους χειρουργούς να εντοπίζουν αγγεία και νεύρα τα οποία βρίσκονταν «κρυμμένα» πίσω από ιστούς. Η επιτυχία της επέμβασης αποδεικνύει ότι οι αλλαγές στον τομέα της ιατρικής απεικόνισης είναι έντονες. Η ακτινογραφία, η αξονική και μαγνητική τομογραφία, το υπερηχογράφημα, το PET και οι άλλες τεχνικές παράγουν τεράστιο όγκο ψηφιακών εικόνων, στις οποίες η ΑΙ μπορεί να αναγνωρίζει μοτίβα, μικρές αλλοιώσεις και συνδυασμούς ευρημάτων με πολύ μεγάλη ταχύτητα. Ετσι, οι ακτινολόγοι βοηθούνται στην ανίχνευση και στον χαρακτηρισμό βλαβών, στην προτεραιοποίηση των επειγόντων περιστατικών, στις μετρήσεις και στη σύγκριση προηγούμενων εξετάσεων, αλλά και στη μείωση τυχόν διαγνωστικών σφαλμάτων.

Ο ρόλος του γιατρού

«Βεβαίως, ο ανθρώπινος παράγοντας δεν καταργείται. Η μηχανή αναλύει τις εικόνες, αλλά ο γιατρός κατανοεί τον ασθενή πίσω από την εικόνα. Η ακτινολογία γίνεται ταχύτερη και ακριβέστερη και η αξία του ακτινολόγου μετατοπίζεται περισσότερο από την απλή “ανάγνωση των εξετάσεων” προς την ολιστική κλινική αξιολόγηση», προσθέτει ο Ερικ Τόπολ. Η Ελένη Γκίκα, καθηγήτρια και διευθύντρια του Τμήματος Ακτινολογίας και Ακτινοθεραπείας στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Βόννης, στη Γερμανία, το επιβεβαιώνει. «Στην ακτινοθεραπεία μάς έχει πλέον δοθεί η δυνατότητα να προσαρμόζουμε μέσα σε λίγα λεπτά ένα πλάνο βάσει της ανατομίας κάθε ασθενούς και να εξασφαλίζουμε στοχευμένες θεραπείες, με λιγότερες πιθανότητες επιπλοκών. ∆εν έχει, όμως, μειωθεί η ανάγκη για γιατρούς· αντιθέτως, ακριβώς επειδή καθετί υπόκειται σε πολλούς ελέγχους, χρειαζόμαστε πιο πολλούς εξειδικευμένους γιατρούς και φυσικούς, οι οποίοι ελέγχουν διεξοδικά κάθε πλάνο που παράγεται μέσω ΑΙ». Την πεποίθησή του ότι η ΑΙ σύντομα θα επαναπροσδιορίσει τα σύνορα και το περιεχόμενο όλης της ιατρικής εκφράζει ο Πέτρος Κουμουτσάκος, καθηγητήςΥπολογιστικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.

«Νομίζω μάλιστα ότι στο μέλλον θα είναι πιο χρήσιμη στους γιατρούς, παρά σε εμάς, τους μέσους πολίτες. ∆εν αποκλείεται να αλλάξει εντελώς τον τρόπο άσκησης της ιατρικής», επισημαίνει στην «Κ». Ο Στέλιος Σμυρνάκης, καθηγητής Νευρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, συμφωνεί αλλά διατηρεί κάποιες επιφυλάξεις. «Στο προσεχές μέλλον, οι δυνατότητες της ΑΙ να υποκαθιστά τον ρόλο του γιατρού θα αυξάνονται διαρκώς. Ηδη σε ορισμένους –περιορισμένους ακόμη– διαγνωστικούς τομείς οι επιδόσεις της είναι καλύτερες και από εκείνες εξειδικευμένων γιατρών. Εργαλεία ΑΙ όπως το ChatGPT, όταν χρησιμοποιούνται σωστά, είναι ιδιαίτερα χρήσιμα, αν και όχι πάντοτε ακριβή. Οι επόμενες γενιές τέτοιων συστημάτων θα αναδιαμορφώσουν την ιατρική. Φανταστείτε τις δυνατότητες μιας ΑΙ με ισχυρή ικανότητα συλλογισμού και άμεση πρόσβαση σε ολόκληρη τη σχετική βιβλιογραφία για ασθένειες και θεραπείες», τονίζει. «Η πρόκληση είναι να διασφαλίσουμε ότι θα λειτουργεί ως βοήθεια και υποστήριξη του ανθρώπου και όχι ως αυτόνομο και ανεξάρτητο υποκατάστατό του, χωρίς σαφή πρότυπα ασφάλειας, ηθικής ή λογοδοσίας».