Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σοβαρή, αλλά όχι πρωτόγνωρη, ενεργειακή κρίση. Η μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου έχει επηρεαστεί αρνητικά, κυρίως λόγω του κλεισίματος των στενών του Ορμούζ, ενώ πλήγματα έχουν υποστεί και παραγωγικές εγκαταστάσεις, με πιθανές μακροχρόνιες προεκτάσεις. Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί πρόσθετο επιβαρυντικό παράγοντα.
Παρά τις πιέσεις, η παγκόσμια οικονομία παρουσιάζει σχετική ανθεκτικότητα, λόγω μείωσης εξάρτησης από την παραγωγή πετρελαίου. Ωστόσο, επικρατεί κλίμα αβεβαιότητας καθώς τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου εξαντλούνται διεθνώς. Χωρίς επαναφορά στην ομαλότητα, οι τιμές του πετρελαίου ενδέχεται να αυξηθούν, με αρνητικές συνέπειες, ιδιαίτερα για χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές συμβατικών μορφών ενέργειας, περιλαμβανομένης και της Κύπρου.
Οι δυσμενείς παρενέργειες αντανακλώνται ήδη στην άνοδο τιμών ενέργειας και τροφίμων, και στη συνακόλουθη μείωση του βιοτικού επιπέδου, ιδιαίτερα για τις ευάλωτες ομάδες.
Τα περιθώρια αντιμετώπισης μέσω δημοσιονομικών μέτρων είναι περιορισμένα, λόγω των εκτεταμένων παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της πανδημίας και του πολέμου στην Ουκρανία. Το δημόσιο χρέος βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα, με επακόλουθο τα μακροχρόνια επιτόκια κυβερνητικού δανεισμού να σημειώνουν έντονη ανοδική τάση, ειδικότερα σε ΗΠΑ, HB και Γαλλία.
Ακόμη και χώρες με σχετικά χαμηλό χρέος, όπως η Κύπρος, διαθέτουν περιορισμένα περιθώρια δημοσιονομικής τόνωσης, καθώς αντιμετωπίζουν μακροχρόνιες προκλήσεις διασφάλισης επαρκών συντάξεων, επιτάχυνσης ψηφιακής και ενεργειακής μετάβασης και ενίσχυσης ασφάλειας.
Στο πεδίο της νομισματικής πολιτικής, αφενός υπάρχουν ενδείξεις για ειρηνευτική συμφωνία που θα επιτρέψει την επανεκκίνηση ροών πετρελαίου και, αφετέρου, ασκείται πίεση στην ΕΚΤ για αύξηση επιτοκίων στην επόμενή της συνάντηση, ώστε να αποτραπεί ο κίνδυνος αναζωπύρωσης πληθωρισμού. Οι πλείστοι αναλυτές θεωρούν το δεύτερο σενάριο πιθανότερο.
Με βάση τα πιο πάνω, οι πολιτικές επιλογές παραμένουν περιορισμένες. Οι πιέσεις περιορισμού του ενεργειακού κόστους μέσω μείωσης των έμμεσων φόρων είναι κατανοητές, λόγω της διοικητικής απλότητας και του άμεσου ορατού οφέλους. Όμως, μια τέτοια προσέγγιση προκαλεί δημοσιονομική επιβάρυνση, λειτουργεί ως αντικίνητρο για τη μακροχρόνια αναγκαία εξοικονόμηση ενέργειας και την πράσινη μετάβαση, ενώ ωφελεί δυσανάλογα τα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Η απευθείας στήριξη ευάλωτων ομάδων (χαμηλοσυνταξιούχων, μακροχρόνια άνεργων, νεοεισερχόμενων στον ιδιωτικό τομέα, ληπτών δημοσίου βοηθήματος) κρίνεται πιο αποτελεσματική. Οι πολιτικές μείωσης φορολογίας ενδείκνυνται στις περιπτώσεις αντιμετώπισης κρίσεων προσωρινού χαρακτήρα και όχι για διαρθρωτικά προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα ο τομέας της ενέργειας.
Παράλληλα, η ενεργειακή κρίση καθιστά επιτακτική την αναβάθμιση του πλαισίου πολιτικής για την πράσινη μετάβαση, με έμφαση στους τομείς κατασκευών και μεταφορών. Επιταχυνόμενες αποσβέσεις για έργα εξοικονόμησης ενέργειας σε υφιστάμενες οικοδομές, υιοθέτηση αυστηρών ενεργειακών προτύπων σε νέες οικοδομές, αναβάθμιση των δημόσιων συγκοινωνιών και συνέχιση της ενθάρρυνσης αγοράς ηλεκτρικών αυτοκινήτων αποτελούν ενδεικτικά παραδείγματα αποτελεσματικών πρακτικών.
Ο Ανδρέας Χαραλάμπους και ο Όμηρος Πισσαρίδης είναι οικονομολόγοι και οι απόψεις που εκφράζουν είναι προσωπικές.
