Τα έτη 2025 και 2026 σημαδεύτηκαν από έντονες γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή (ΜΑ), με αρνητικές επιπτώσεις στο κόστος διαβίωσης και την οικονομική ανάπτυξη σε διεθνές επίπεδο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αντίδραση των χωρών-μελών της Ε.Ε. και η καθοδήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία είναι αρμόδια για την εφαρμογή του κοινοτικού δημοσιονομικού πλαισίου που επιβάλλει αυστηρούς κανόνες για το έλλειμμα και το δημόσιο χρέος.
Η συνεχιζόμενη δημοσιονομική επέκταση, ως αντίδραση στις συνεχόμενες κρίσεις από την πανδημία του κορωνοϊού μέχρι σήμερα, πραγματοποιήθηκε χωρίς ορατές δυσμενείς επιπτώσεις. Η εξέλιξη αυτή, με τη στενή συνεργασία με τις κεντρικές τράπεζες και τη σχετικά ήπια αντίδραση των χρηματοπιστωτικών αγορών, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι υπάρχει ευρύτερο δημοσιονομικό περιθώριο από το αναμενόμενο.
Στα πλαίσια της προσαρμογής στις συνθήκες που δημιούργησε η γεωπολιτική κρίση στη ΜΑ, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το ανώτατο θεσμικό όργανο της Ε.Ε., αποφάσισε να αξιοποιήσει την ευελιξία του δημοσιονομικού πλαισίου. Συγκεκριμένα, επετράπη η ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής για προσωρινή απόκλιση από τους στόχους, μέσω αυξημένων αμυντικών δαπανών με περιθώριο έως 1,5% του ΑΕΠ και ορίζοντα τεσσάρων ετών. Ταυτόχρονα, εξετάζεται προσωρινή απόκλιση και για ενεργειακές δαπάνες, εντός του ίδιου συνολικού ορίου.
Το δίκτυο των Εθνικών Δημοσιονομικών Συμβουλίων, επιφορτισμένο με την επισκόπηση των δημόσιων οικονομικών, δημοσιοποίησε την ετήσιά του αξιολόγηση για τη δημοσιονομική πολιτική των χωρών-μελών. Τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης αναδεικνύουν το γεγονός ότι το πλαίσιο, όπως εφαρμόστηκε από τις περισσότερες χώρες, δημιουργεί εύλογες ανησυχίες για τη μακροχρόνια βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών. Οι αποκλίσεις από τους στόχους δεν κρίνονται προσωρινές, όπως θα έπρεπε, ενώ η γήρανση του πληθυσμού επιβαρύνει περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά μακροπρόθεσμα. Επίσης, τα εθνικά συμβούλια κρίνουν ότι οι μακροοικονομικές προβλέψεις των κρατικών προϋπολογισμών είναι συχνά υπεραισιόδοξες, στρεβλώνοντας την πραγματική εικόνα.
Οι ανησυχίες αυτές αντικατοπτρίζονται στα αυξημένα μακροπρόθεσμα επιτόκια των κρατικών ομολόγων, ιδιαίτερα για τη Γαλλία, αλλά ακόμη και για τη Γερμανία. Μια άλλη ανησυχία αφορά τα οριζόντια, μη στοχευμένα μέτρα στήριξης των νοικοκυριών για αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης. Αυτά κρίνονται ως δημοσιονομικά δαπανηρά και οδηγούν σε μόνιμες πληθωριστικές πιέσεις, ενώ λειτουργούν ως αντικίνητρο για την αναγκαία εξοικονόμηση ενέργειας.
Η Κύπρος παρουσιάζει, με βάση την ίδια αξιολόγηση, θετική εικόνα. Το δημόσιο χρέος ακολουθεί πτωτική τάση, η οποία, με βάση τα σημερινά δεδομένα, αναμένεται να συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια. Η ικανοποιητική πορεία των δημόσιων οικονομικών αποτελεί ευκαιρία για διοχέτευση πόρων προς την αντιμετώπιση προκλήσεων που αφορούν τη μακροχρόνια επάρκεια των συντάξεων, καθώς και την ενεργειακή και ψηφιακή μετάβαση. Οφείλουμε να μη σπαταλήσουμε αυτή την ευκαιρία σε δαπάνες που εξυπηρετούν βραχυχρόνιες σκοπιμότητες, αλλά να επενδύσουμε αποφασιστικά στις δομικές μεταρρυθμίσεις που θα θωρακίσουν την επόμενη γενιά.
Ο Ανδρέας Χαραλάμπους είναι οικονομολόγος και πρόεδρος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου Κύπρου. Ο Όμηρος Πισσαρίδης είναι οικονομολόγος και μέλος του Συμβουλίου Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας Κύπρου. Οι απόψεις που εκφράζουν είναι προσωπικές.
