Ο πρόεδρος Τραμπ επιχειρεί ανεπιτυχώς να υπερβεί το αδιέξοδο στο οποίο έχει βρεθεί σε σχέση με το Ιράν και την κατάσταση στη Μέση Ανατολή. Οταν στερείσαι στρατηγικής, επιδιώκοντας γρήγορες νίκες χωρίς απαραιτήτως να σε ενδιαφέρει το περιεχόμενο των συμφωνιών, άρα είσαι και ανυπόμονος για να εμφανίσεις την όποια λύση ως τεράστιο επίτευγμά σου, όταν συγχέεις εντελώς διαφορετικές καταστάσεις, όπου σε οδηγούν στην εκτίμηση ότι η ιρανική ηγεσία θα αντικαθίστατο με συνοπτικές διαδικασίες και με τον ομαλό τρόπο που ανατράπηκε ο Μαδούρο στη Βενεζουέλα, όταν δημοσίως θέτεις μαξιμαλιστικούς στόχους, πιστεύοντας πως έτσι αυξάνεις την πίεση στην άλλη πλευρά, ενώ στην πραγματικότητα αυτοπαγιδεύεσαι, τότε κινδυνεύεις να περιέλθεις σε μια συνθήκη, όπου, όπως στο σκάκι (κατάσταση zugzwang), η επόμενη κίνησή σου θα σε φέρει σε δυσμενέστερη θέση απ’ ό,τι βρίσκεσαι αυτή τη στιγμή. Ετσι και στην περίπτωση με το Ιράν, κάθε διαθέσιμη επιλογή μοιάζει να είναι περισσότερο βλαπτική σε σχέση με την εκεχειρία των τελευταίων επτά εβδομάδων και αυτός είναι ένας βασικός λόγος που αυτή παρατείνεται. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να κλιμακώσουν τις επιχειρήσεις τους ώστε να έχουν καλύτερες πιθανότητες να πετύχουν τους στόχους τους ή να επανέλθουν στις επιθέσεις των πρώτων 37 ημερών, που όμως δεν είχαν το επιθυμητό αποτέλεσμα, ή να οδηγηθούν σε μια συμφωνία όχι από θέση αδυναμίας αλλά ούτε και από θέση ισχύος, δεδομένου ότι το Ιράν έχει πλέον στα χέρια του το ισχυρό διαπραγματευτικό ατού σε σχέση με το Ορμούζ. Και πράγματι η κίνηση της Ουάσιγκτον να μπλοκάρει τις εξαγωγές της Τεχεράνης είναι καθ’ όλα εύστοχη, ωστόσο, στην όποια οριστική διευθέτηση για τα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν θα έχει πρωταγωνιστικό ρόλο.

Οι Αμερικανοί δεν έχουν καταφέρει να αλλάξουν το καθεστώς στην Τεχεράνη, δεν έχουν ενισχύσει, μάλλον έχουν αποξενώσει τους Ιρανούς που στοιχήθηκαν με παρρησία απέναντι στο θεοκρατικό καθεστώς, δεν έχουν καθορίσει τον επόμενο ηγέτη του Ιράν και όχι μόνο δεν έχουν θέσει υπό τον έλεγχό τους τα πετρέλαια της χώρας, αποστερώντας δήθεν την πρόσβαση της Κίνας σε αυτά, αλλά επέτρεψαν στους Ιρανούς να μπλοκάρουν τα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας τεράστια ζημία στην παγκόσμια οικονομία και ασφυξία στην αγορά ενέργειας. Ενώ ταυτόχρονα οι επιθέσεις τους απέναντι στις γειτονικές χώρες όχι μόνο κλόνισαν τις βεβαιότητες και την ασφάλεια των αραβικών μοναρχιών, αλλά και επέτειναν τις διαιρέσεις μεταξύ τους, με κορυφαία την αντιπαράθεση μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.

Αυτός ο πόλεμος επιλογής της Ουάσιγκτον έχει θέσει εν αμφιβόλω την αξιοπιστία της ως εταίρου και μάλιστα, λόγω των επιθέσεων του προέδρου Τραμπ σε συμμαχικές χώρες, έχει δυσχεράνει τη συμμετοχή τους σε διάφορα σχήματα, μέσω των οποίων θα προκαλούσε μεγαλύτερη πίεση στο Ιράν. Εχει εξίσου θέσει σε αμφισβήτηση τη δυνατότητα της υπερδύναμης να εκπληρώνει τους στρατηγικούς σκοπούς της και επίσης να αξιοποιεί με τον ορθό τρόπο τις τεράστιες στρατιωτικές της δυνατότητες. Σήμερα, λοιπόν, βρισκόμαστε σε μια μετέωρη κατάσταση, με τις πιθανότητες για παράταση της εκεχειρίας να είναι σαφώς ισχυρότερες, παρότι όλα τα σενάρια παραμένουν στο τραπέζι. Η κατάπαυση του πυρός, πάντως, έχει διαρκέσει περισσότερο από ό,τι οι πολεμικές επιχειρήσεις, ενώ οι αψιμαχίες, κάποιες φορές και για επικοινωνιακούς λόγους, δεν φαίνεται να επηρεάζουν το γενικότερο πνεύμα ακόμη, ούτε τα δύο μέρη δείχνουν διάθεση να τραβήξουν το ήδη τεντωμένο σκοινί. Ενα μνημόνιο κατανόησης θα αποτελούσε τον οδικό χάρτη για τις διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν, κυρίως σε σχέση με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, για το οποίο ο πρόεδρος Τραμπ ήδη επιδεικνύει μεγαλύτερη ευελιξία. Δεν γνωρίζουμε πάντως ποια είναι η κατάσταση σε σχέση με το εμπλουτισμένο ουράνιο, δεν υπάρχουν αξιόπιστες πηγές, ούτε πρόσβαση, αλλά ούτε η δυνατότητα ελέγχου από επιθεωρητές.

Αποκαλυπτική της επιθυμίας Τραμπ να μην επιστρέψουν οι ΗΠΑ στο θέατρο των επιχειρήσεων είναι η εκ μέρους του διεύρυνση της ατζέντας της συζήτησης για τις Συμφωνίες του Αβραάμ, ζητώντας, μεταξύ άλλων, από Σαουδική Αραβία και Κατάρ να αναγνωρίσουν το Ισραήλ, κάτι που αυτή τη στιγμή είναι εκτός πραγματικότητος. Πιθανόν αυτό γίνεται για να χρυσώσει το χάπι στον Νετανιάχου ώστε να μη λειτουργήσει ανασταλτικά έναντι της όποιας συμφωνίας, αλλά συνάμα καταδεικνύει και την πρόθεση του Αμερικανού προέδρου να συμπεριλάβει τα ζητήματα με το Ιράν σε μια ευρύτερη συζήτηση για το μέλλον της περιοχής, ώστε στο αναμενόμενο σενάριο που δεν εκπληρωθούν πλήρως οι αμερικανικές επιδιώξεις, αν μη τι άλλο, όχι μόνο να μην εμφανιστεί ως (ο μεγάλος) χαμένος, αλλά και να αποδείξει ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να κινούν τα νήματα στη Μέση Ανατολή.

*O κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA), καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος.