Τα δύο νέα κόμματα που εμφανίστηκαν την τελευταία εβδομάδα (Ελπίδα για Δημοκρατία και ΕΛΑΣ) έρχονται να αναδιατάξουν το εγχώριο πολιτικό σύστημα ενόψει των επόμενων εκλογών, που σε κάθε περίπτωση δεν είναι και τόσο μακριά πια. Είναι ξεκάθαρο ότι και τα δύο είναι κόμματα προσωποπαγή, τα οποία επενδύουν πολύ στο επικοινωνιακό πεδίο για να δημιουργήσουν μια γρήγορη και μετρήσιμη (κατ’ αρχάς στις δημοσκοπήσεις) επιρροή. Ενδιαφέρον, λοιπόν, έχει να δει κανείς εάν αξιοποιούν τα νέα μέσα και σε ποια κατεύθυνση, πέρα από τις παραδοσιακές μορφές πολιτικής επικοινωνίας (ομιλίες, συγκεντρώσεις, διακηρύξεις κ.λπ.) και το γεγονός ότι η ιδεολογική συγγένεια και συνέχειά τους με υπάρχοντα κόμματα δηλώθηκε και σχολιάστηκε πολλαπλώς.
Ο 21ος αιώνας μέχρι τώρα σημαδεύτηκε από τη μετατόπιση της πολιτικής επικοινωνίας από την τηλεόραση στα social media. Η μετατόπιση αυτή ανέδειξε καινούργιους, πολλές φορές απρόβλεπτους, παίκτες στην πολιτική σκηνή παγκοσμίως και στην Ελλάδα. Δεν θα ήταν υπερβολή να συνδέσει κανείς την αυξανόμενη επιρροή του αντισυστημισμού και του νεολαϊκισμού με αυτή την αλλαγή βαρύτητας στα εργαλεία πολιτικής επικοινωνίας από τους πρωταγωνιστές, αλλά και τους παραλήπτες που πήραν πολύ πιο παρεμβατικό ρόλο.
Ομως, δεν είναι μόνο αυτό το βασικό αποτέλεσμα της κυριαρχίας των social media. Τα τελευταία δεν αναχαίτισαν αλλά έδωσαν ακόμη μεγαλύτερη ώθηση στην τάση που είχε αναπτυχθεί ήδη από την εποχή της «τηλεκρατίας». Στην ανάδειξη και επιτυχία, δηλαδή, πολιτικών πρωταγωνιστών που έχουν τη δυνατότητα να επιδείξουν τη μεγαλύτερη δυνατή οικειότητα με την κοινή γνώμη. Οι «χαρισματικοί» ηγέτες, αυτοί που έφεραν ένα τόνο διάκρισης και υπεροχής (γνωστικής, πολιτισμικής, ρητορικής ή άλλης) απέναντι στον μέσο ψηφοφόρο, δεν εξαφανίστηκαν ξαφνικά. Δεν τους πάτησε το τρένο, τους συρρίκνωσαν τα μέσα της πολιτικής οικειότητας, πρώτα η τηλεόραση και μετά, πολύ περισσότερο, τα social media.
Σήμερα όλο και περισσότερο φαίνεται ότι στην πολιτική επικοινωνία, όπως και σε κάθε άλλη κοινωνική σφαίρα, θα εισχωρήσει καθοριστικά η τεχνητή νοημοσύνη. Οι αλλαγές που θα προκαλέσει ακόμη δεν είναι εύκολο να προβλεφθούν, όμως είναι σίγουρο ότι θα επιφέρει μια νέα συνθήκη, όπου το σύνθημα η «φαντασία στην εξουσία» θα πάψει να αποτελεί μια αναρχική ουτοπία. Ενα μεγάλο ερώτημα είναι αν αυτό το νέο εργαλείο θα επιτείνει τον κανόνα αναζήτησης της πολιτικής οικειότητας ή θα επιφέρει μια ριζοσπαστική αποδόμηση του πολιτικού συστήματος, ακόμη μεγαλύτερη από αυτή που τα social media και η τάση τους για πολωτική αντήχηση έχει σε μεγάλο βαθμό ξεκινήσει.
Είναι σίγουρο ότι οι άπειρες δυνατότητες που δίνει η τεχνητή νοημοσύνη για παραγωγή ευφάνταστων πολιτικών μηνυμάτων από τους πρωταγωνιστές, αλλά κυρίως από τους απλούς χρήστες, θα περιπλέξει ακόμη παραπάνω τα όρια μεταξύ αλήθειας και ψεύδους, πολιτικής διασκέδασης και ενημέρωσης, σάτιρας και προπαγάνδας, ιδιωτικού και δημοσίου. Με άλλα λόγια, αυτό που εύστοχα έχει επισημανθεί από τις αρχές του 21ου αιώνα ως το τέλος της εποχής των συναινέσεων και η συνέχιση των μεγάλων συγχύσεων και (πολεμικών) διαιρέσεων, δεν φαίνεται να αλλάζει δραστικά.
Αυτό όμως που έχει ίσως ενδιαφέρον να σημειώσει κανείς από τα πρώτα δείγματα χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης από τα νεότευκτα κόμματα (Ελπίδα, ΕΛΑΣ) είναι μια κάπως αναπάντεχη αντίφαση. Η αναγγελία και των δύο κομμάτων έγινε μέσω εικόνων που παρήχθησαν με τεχνητή νοημοσύνη. Η Μαρία Καρυστιανού για την εναρκτήρια ομιλία της στη Θεσσαλονίκη έκανε «τεχνητή» πρόσκληση, αφήνοντας να πετάξει ελεύθερο ένα μεγαλόσχημο περιστέρι με κλαδί ελιάς, μπροστά από το Ολύμπιον (υπό την υπόκρουση του θεοδωρακικού «Σέρπικο»). Ο Αλέξης Τσίπρας, πάλι, στη δική του πρόσκληση τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιεί την ποδοσφαιρική συνδήλωση που είχε ήδη ενεργοποιήσει με το θέμα των χρωμάτων του κόμματος (βλ. Μπαρτσελόνα), αλλά αυτή τη φορά δείχνει δύο μικρά αγόρια να αγκαλιάζονται σε κερκίδα γηπέδου με μπλε φανέλες που αναγράφουν το 26-5, την ημερομηνία δηλαδή που συγκεκριμενοποιεί το σύνθημα «τώρα είναι η ώρα».
Και στις δύο περιπτώσεις τα μηνύματα που φιλοτεχνούνται αξιοποιούν σύμβολα και σημασίες μιας μάλλον ειρηνικής και λιγότερο καταγγελτικής λογικής από αυτήν που οι νέοι πολιτικοί πρωταγωνιστές πρεσβεύουν. Χωρίς αυτό το δείγμα προφανώς να είναι επαρκές, θα είχε ενδιαφέρον να δούμε εάν η τεχνητή νοημοσύνη και η αισθητική μπαναλιτέ που λίγο πολύ εμπεριέχει, θα χρησιμοποιηθεί για μια εικονική επικάλυψη ή πραγματική άμβλυνση της πολιτικής τοξικότητας. Εάν συνδυάσει κανείς όλες τις μέχρι τώρα ενδείξεις, μάλλον στο πρώτο ενδεχόμενο καταλήγει.
*Ο κ. Βασίλης Βαμβακάς είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας της Επικοινωνίας, ΑΠΘ.
