Των ΓΙΑΝΝΗ ΤΣΟΥΛΟΦΤΑ και ΑΝΤΡΙΑΣ ΣΑΒΒΑ
«Την Τρίτη στις επτά έχουμε πάλι συνεδρία της Διαχειριστικής Επιτροπής...
Κι εγώ, από το διαμέρισμα 101, είμαι πάλι καλεσμένη. Επιμένουν να αναθέσουμε σε μηχανικό να ετοιμάσει μελέτη για να επισκευαστεί η πολυκατοικία. Και ποιος θα πληρώσει; Από πού θα βρω εγώ τα €500 για τη μελέτη; Με σύνταξη €700; Και μετά θα μας ζητήσουν άλλες δύο ή τρεις χιλιάδες ευρώ για τις εργασίες.
Ευτυχώς που συμφωνεί μαζί μου και ο ιδιοκτήτης του 502. Εκείνος εισπράττει κανονικά σχεδόν €1.000 τον μήνα από το ενοίκιό του. Γιατί να ξοδέψει χρήματα; «Αφού ακόμη στέκει η πολυκατοικία», λέει.
Και έτσι, η συνεδρία τελειώνει όπως άρχισε. Καμία απόφαση. Καμία επισκευή. Άλλη μία αναβολή.
Μέχρι την ημέρα που θα αποκολληθεί ένας σοβάς και θα πέσει στο πεζοδρόμιο. Ή μέχρι να υποχωρήσει ένα μπαλκόνι. Τότε όλοι θα αναρωτηθούν πώς φτάσαμε ώς εδώ. Θα αναζητήσουμε ευθύνες, θα αναζητήσουμε ενόχους, θα αναζητήσουμε ποιος απέτυχε.
Η αλήθεια, όμως, είναι πιο σύνθετη.
Οι επικίνδυνες οικοδομές δεν δημιουργούνται από τη μια μέρα στην άλλη. Δημιουργούνται μέσα από χρόνια αδράνειας, οικονομικής αδυναμίας, αδυναμίας λήψης αποφάσεων, έλλειψης συντήρησης και ενός ανεπαρκούς και αναποτελεσματικού θεσμικού πλαισίου που δεν επιτρέπει ούτε στους ιδιοκτήτες, ούτε στις διαχειριστικές επιτροπές, ούτε στο κράτος να ενεργήσουν δραστικά πριν η κατάσταση γίνει μη αναστρέψιμη.
Η κυρία του 101 δεν είναι αδιάφορη. Δεν μπορεί να πληρώσει. Ο ιδιοκτήτης του 502 δεν είναι απάνθρωπος ούτε εγκληματίας, όμως δεν αισθάνεται την πίεση να πληρώσει αφού συνεχίζει να εισπράττει το ενοίκιό του. Και η Διαχειριστική Επιτροπή αδυνατεί να επιβάλει αποφάσεις.
Και έτσι όλοι χάνουν.
Αυτός είναι ο λόγος που η αντιμετώπιση των επικίνδυνων οικοδομών δεν μπορεί να περιοριστεί σε μία ακόμη τροποποίηση ενός μόνο νόμου. Απαιτείται μια συνολική μεταρρύθμιση, μια πραγματική «Τριλογία των Επικίνδυνων Οικοδομών», που θα συνδυάζει τρεις δράσεις: ένα νέο πλαίσιο για τις κοινόκτητες οικοδομές, τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας για τις επικίνδυνες οικοδομές και την καθιέρωση ενός συστήματος περιοδικού τεχνικού ελέγχου (ΜΟΤ) των κτιρίων.
Πράξη Πρώτη: Νομοθεσία για τις Κοινόκτητες Οικοδομές
Η πρώτη και σημαντικότερη μεταρρύθμιση αφορά τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας για τις Κοινόκτητες Οικοδομές.
Δεν μπορεί η διαχείριση μιας πολυκατοικίας με δεκάδες ιδιοκτήτες να βασίζεται αποκλειστικά στην καλή θέληση όσων είναι συνεπείς. Ούτε μπορεί ένας ιδιοκτήτης να μπλοκάρει την επιδιόρθωση ολόκληρης της πολυκατοικίας. Οι Διαχειριστικές Επιτροπές πρέπει να αποκτήσουν πραγματική νομική προσωπικότητα, ουσιαστικές αρμοδιότητες και εξουσίες με αποτελεσματικούς μηχανισμούς είσπραξης των κοινόχρηστων και επιβολής των αποφάσεών τους.
Χωρίς λειτουργικές και αποτελεσματικές Διαχειριστικές Επιτροπές, δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική συντήρηση των οικοδομών. Και όταν δεν υπάρχει συντήρηση, η φθορά είναι απλώς θέμα χρόνου.
Πράξη Δεύτερη: Νομοθεσία για τις Επικίνδυνες Οικοδομές
Όταν, παρά τις προσπάθειες, ένα κτίριο καταστεί επικίνδυνο, η Πολιτεία πρέπει να διαθέτει αποτελεσματικούς μηχανισμούς παρέμβασης για άμεση άρση της επικινδυνότητας.
Οι Επαρχιακοί Οργανισμοί Αυτοδιοίκησης έχουν καταρχάς δηλώσει ότι θα μπορούσαν να αναλάβουν αυτή την αρμοδιότητα, υπό την προϋπόθεση ότι θα τους δοθούν τα απαραίτητα εργαλεία. Χρειάζονται σαφείς εξουσίες, επαρκές προσωπικό, χρηματοδοτικούς μηχανισμούς και τη δυνατότητα άμεσης εκτέλεσης των απαιτούμενων εργασιών, με ανάκτηση του κόστους. Αυτές οι προϋποθέσεις έχουν ήδη τεθεί από τους ΕΟΑ προς το κεντρικό κράτος ως αναγκαία βάση για την ανάληψη της αρμοδιότητας αυτής.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο διοικητικό. Είναι και οικονομικό.
Δεν μπορούμε να απαιτούμε από μία συνταξιούχο των €700 να καταβάλει μέσα σε λίγες ημέρες χιλιάδες ευρώ για εργασίες αποκατάστασης. Ούτε μπορεί, με τις ευλογίες του κράτους, το κόστος της αδιαφορίας ορισμένων ιδιοκτητών να φορτώνεται στους συνεπείς πολίτες, οι οποίοι πληρώνουν για την άδεια οικοδομής της δικής τους κατοικίας ή για τον λογαριασμό του νερού τους και όχι για να χρηματοδοτήσουν την αποκατάσταση μιας επικίνδυνης οικοδομής που δεν τους αφορά.
Η Πολιτεία οφείλει να δημιουργήσει χρηματοδοτικά εργαλεία που θα επιτρέπουν την άμεση άρση της επικινδυνότητας, προστατεύοντας παράλληλα το δημόσιο συμφέρον και διασφαλίζοντας ότι οι πραγματικοί υπόχρεοι θα αναλαμβάνουν τελικά το κόστος.
Σε κάθε περίπτωση οι ΕΟΑ είναι απόλυτα σαφείς στη θέση τους: Δεν θα πρέπει να επαναλάβουμε τα ίδια λάθη του παρελθόντος, φορτώνοντας αρμοδιότητες τους ΕΟΑ, χωρίς να τους δώσουμε και τα απαραίτητα σύγχρονα και αποτελεσματικά εργαλεία.
Πράξη Τρίτη: Το «ΜΟΤ» των Κτιρίων - Περιοδικός Τεχνικός Έλεγχος
Υπάρχει όμως και μια τρίτη μεταρρύθμιση, ίσως η σημαντικότερη. Η πρόληψη.
Περνούμε κάθε χρόνο τα αυτοκίνητά μας από τεχνικό έλεγχο γιατί γνωρίζουμε ότι μια μηχανική βλάβη μπορεί να στοιχίσει ανθρώπινες ζωές.
Την ίδια στιγμή, χιλιάδες συμπολίτες μας ζουν σε πολυκατοικίες ηλικίας σαράντα και πενήντα ετών, χωρίς να έχει πραγματοποιηθεί ποτέ ένας υποχρεωτικός περιοδικός έλεγχος της στατικής τους επάρκειας ή της γενικής τους κατάστασης.
Είναι πραγματικά παράδοξο να θεωρούμε αυτονόητο το ΜΟΤ για το αυτοκίνητό μας, αλλά όχι για το κτίριο μέσα στο οποίο κατοικούν οι οικογένειές μας, ή κάτω από το οποίο περπατούν καθημερινά τα παιδιά μας.
Ένας περιοδικός τεχνικός έλεγχος των οικοδομών δεν θα εξαλείψει κάθε κίνδυνο. Θα επιτρέψει όμως την έγκαιρη διάγνωση προβλημάτων, ώστε να επισκευάζονται όταν ακόμη το κόστος είναι διαχειρίσιμο και πριν μετατραπούν σε απειλή για την ανθρώπινη ζωή.
Οι επικίνδυνες οικοδομές δεν είναι απλώς ένα τεχνικό θέμα. Είναι ζήτημα κοινωνικής συνοχής. Είναι ζήτημα οικονομικής πολιτικής. Είναι ζήτημα δημόσιας ασφάλειας. Είναι ζήτημα αξιοπρέπειας.
Πίσω από κάθε επικίνδυνη πολυκατοικία υπάρχουν άνθρωποι. Υπάρχουν ηλικιωμένοι που δεν μπορούν να ανταποκριθούν οικονομικά. Υπάρχουν οικογένειες που ζουν με τον φόβο. Υπάρχουν παιδιά που μεγαλώνουν σε κτίρια τα οποία δεν έχουν συντηρηθεί εδώ και δεκαετίες.
Γι' αυτό και η λύση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική.
Η μεταρρύθμιση πρέπει να στηριχθεί ταυτόχρονα σε ένα ενιαίο και περιεκτικό νομικό πλαίσιο το οποία να διέπει τις Κοινόκτητες Οικοδομές, τις Επικίνδυνες Οικοδομές και ένα σύστημα Περιοδικού Τεχνικού Ελέγχου των Κτιρίων.
Αυτή είναι η πραγματική Τριλογία των Επικίνδυνων Οικοδομών.
Και ας επιστρέψουμε στην κυρία του διαμερίσματος 101. Όταν κάποια ημέρα η Αστυνομία χτυπήσει την πόρτα της κυρίας του 101 για να εκκενώσει την πολυκατοικία επειδή κρίθηκε επικίνδυνη, θα είναι ήδη αργά. Γιατί η κυρία του 101 δεν θα έχει πού να μείνει.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος φταίει. Το πραγματικό ερώτημα είναι γιατί περιμέναμε να γίνει το κτίριο επικίνδυνο για να δράσουμε.
Γιατί ο στόχος δεν είναι να στήσουμε στον τοίχο ανθρώπους όταν πέσει ο πρώτος σοβάς ή το πρώτο μπαλκόνι. Ο στόχος είναι να δημιουργήσουμε εκείνο το θεσμικό πλαίσιο που δεν θα επιτρέψει να πέσει ποτέ, ούτε σοβάς ούτε μπαλκόνι.
