Του ΘΑΝΑΣΗ ΤΣΩΚΟΥ
Η Γενική Συνέλευση της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης (EBU), που πραγματοποιήθηκε στην Πράγα, αποτέλεσε μια ιδιαίτερα σημαντική ευκαιρία να ανταλλάξουμε απόψεις και εμπειρίες με τους επικεφαλής των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών της Ευρώπης, αλλά κυρίως να χαράξουμε τη στρατηγική πορεία που καλούνται να ακολουθήσουν τα Μέσα Δημόσιας Υπηρεσίας τα επόμενα χρόνια.
Οι εργασίες της φετινής Γενικής Συνέλευσης επιβεβαίωσαν ότι η δημόσια ραδιοτηλεόραση βρίσκεται σε ένα καθοριστικό σημείο της ιστορίας της. Οι τεχνολογικές εξελίξεις, η τεχνητή νοημοσύνη, οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις, η κοινωνική πόλωση και η αλλαγή των συνηθειών του κοινού, δημιουργούν ένα εντελώς νέο περιβάλλον, μέσα στο οποίο οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί καλούνται όχι μόνο να προσαρμοστούν, αλλά και να ηγηθούν.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκέντρωσε η παρουσίαση των αποτελεσμάτων της νέας στρατηγικής έρευνας της EBU με τίτλο «Public Service Media Heatmap 2030», η οποία αποτέλεσε τον βασικό άξονα των συζητήσεων της Γενικής Συνέλευσης. Η μελέτη, αποτυπώνει τις σημαντικότερες κοινωνικές, πολιτικές και τεχνολογικές εξελίξεις που θα επηρεάσουν τα δημόσια μέσα ενημέρωσης μέχρι το τέλος της δεκαετίας και αναδεικνύει τις στρατηγικές προτεραιότητες στις οποίες καλούμαστε να επενδύσουμε από σήμερα.
Ένα από τα πιο σημαντικά συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι η Ευρώπη βιώνει περίοδο έντονων δημοκρατικών και κοινωνικών αλλαγών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, δεκατέσσερις ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται σήμερα σε διαδικασία δημοκρατικής οπισθοχώρησης, ενώ η πολιτική πόλωση έχει αυξηθεί κατά περίπου 50% τα τελευταία είκοσι χρόνια. Παράλληλα, οι γεωπολιτικές εξελίξεις έχουν μετατρέψει την ασφάλεια και την αξιοπιστία της πληροφόρησης σε ζητήματα υψίστης σημασίας για κάθε ευρωπαϊκή κοινωνία.
Εξίσου ανησυχητικά ήταν τα στοιχεία που αφορούν τη σχέση των πολιτών με την ενημέρωση. Η έρευνα καταγράφει ότι ολοένα και περισσότεροι πολίτες αποφεύγουν συστηματικά τις ειδήσεις, όχι λόγω αδιαφορίας, αλλά εξαιτίας της υπερπληροφόρησης, της κόπωσης και της αβεβαιότητας που προκαλεί το σημερινό περιβάλλον. Ταυτόχρονα, η εμπιστοσύνη περιορίζεται ολοένα και περισσότερο σε μικρότερους κοινωνικούς κύκλους, γεγονός που ενισχύει τον κατακερματισμό της δημόσιας συζήτησης.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στον μετασχηματισμό που επιφέρει η τεχνητή νοημοσύνη. Η παραγωγή περιεχομένου γίνεται ταχύτερη και οικονομικότερη από ποτέ, ενώ οι αλγόριθμοι και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης καθορίζουν πλέον σε μεγάλο βαθμό τι βλέπει, τι ακούει και τι διαβάζει ο πολίτης. Παρουσιάστηκαν στοιχεία σύμφωνα με τα οποία καθημερινά δημοσιεύονται δεκάδες χιλιάδες νέα μουσικά έργα και podcasts, ενώ περίπου επτά στις δέκα διαδικτυακές αναζητήσεις ολοκληρώνονται χωρίς ο χρήστης να επισκέπτεται κάποια ιστοσελίδα, γεγονός που αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο διανέμεται το δημοσιογραφικό και ενημερωτικό περιεχόμενο.
Παράλληλα, αναδείχθηκε η αυξανόμενη εξάρτηση των μέσων ενημέρωσης από μεγάλες διεθνείς τεχνολογικές πλατφόρμες και εταιρείες, τόσο σε επίπεδο διανομής όσο και σε επίπεδο ψηφιακών υποδομών. Το γεγονός αυτό καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη, οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί, να διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους, επενδύοντας ταυτόχρονα στην καινοτομία και στη συνεργασία.
Ένα ακόμη σημαντικό συμπέρασμα, αφορά τις αλλαγές στις ίδιες τις κοινωνίες μας. Η Ευρώπη γερνά δημογραφικά, ενώ οι νεότερες γενιές ενημερώνονται και ψυχαγωγούνται με εντελώς διαφορετικό τρόπο από ό,τι στο παρελθόν. Οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί οφείλουμε να συνεχίσουμε να υπηρετούμε όλους τους πολίτες, αλλά παράλληλα να αναπτύξουμε νέες μορφές περιεχομένου και νέους τρόπους επικοινωνίας που θα μας επιτρέψουν να παραμείνουμε ουσιαστικά παρόντες στη ζωή των νεότερων ηλικιών.
Ίσως όμως το σημαντικότερο μήνυμα που ανέδειξε η μελέτη είναι ότι, μέσα σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία παράγεται πλέον μαζικά και συχνά χωρίς έλεγχο, τα δημόσια μέσα ενημέρωσης διαθέτουν ένα μοναδικό πλεονέκτημα: την εμπιστοσύνη. Η EBU υπογραμμίζει ότι οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί εξακολουθούν να αποτελούν την πιο αξιόπιστη πηγή ενημέρωσης στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, με εβδομαδιαία απήχηση που υπερβαίνει το 80% του πληθυσμού. Σε μια εποχή συνθετικού περιεχομένου και αλγοριθμικής επιλογής της πληροφορίας, η επαληθευμένη δημοσιογραφία, η ανθρώπινη κρίση και η λογοδοσία αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Η Γενική Συνέλευση κατέδειξε επίσης ότι καμία δημόσια ραδιοτηλεόραση δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίσει μόνη της αυτές τις προκλήσεις. Η συνεργασία μεταξύ των μελών της EBU, η ανταλλαγή τεχνογνωσίας, οι συμπαραγωγές, η κοινή ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και η διαμόρφωση κοινών στρατηγικών, αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την επιτυχία των δημόσιων μέσων ενημέρωσης στην Ευρώπη.
Για το ΡΙΚ, η ενεργός συμμετοχή στην EBU αποτελεί στρατηγική επιλογή. Μας επιτρέπει να βρισκόμαστε στον πυρήνα των εξελίξεων, να συμμετέχουμε στη διαμόρφωση του μέλλοντος της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης και να αξιοποιούμε τη γνώση και τις βέλτιστες ευρωπαϊκές πρακτικές προς όφελος των πολιτών της Κύπρου.
Το μέλλον της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, δεν θα κριθεί μόνο από την ταχύτητα με την οποία θα υιοθετήσει τις νέες τεχνολογίες. Θα κριθεί από το κατά πόσο θα συνεχίσει να αποτελεί αξιόπιστο, ανεξάρτητο και σύγχρονο θεσμό, που θα υπηρετεί τον πολίτη, θα ενισχύει τη δημοκρατία, θα προάγει τον πολιτισμό και θα προσφέρει ποιοτικό περιεχόμενο σε μια εποχή, όπου η εμπιστοσύνη αποτελεί ίσως το πολυτιμότερο αγαθό.
*Ο Θανάσης Τσώκος είναι γενικός διευθυντής, Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου.
